دار الاِسلامنِی دارُ الکُفر بِیلَن بُولگن عَلاقَه لَرِیگه حاکِم بُولگن اوُصُوللَر. ( 12- بُولِیم)
(2-قیسم)
مَنَه بُو حالَتدَه “حُکوُمَت” تَرتِیبلِی، بِیرلَشگن قُدرَت بوُلِیب، مَنَه بُو قالِبلَرنِی بِیرِینِی اوُزِیگه تَنلَب آلَدِی وَ اوُزِینِی عَقِیدَه سِیگه مُناسِب خاص قانوُنلَرنِی هَم مَنَه بُو قالِیبدَه قوُیَه دِی وَ اوُزِینِی اِیختِیاریدَه بوُلگن هِیلمَه – هِیل تَشکِیلاتلَر تَدبِیرِینِی قِیلَدِی وَ سِیاسَتِینِی، یُولِینِی مُشَخَّص قِیلَدِی وَ اِجتِمائِی رَفتارلَرنِی یُولگه سالَدِی وَ بُو رَفتارلَرنِی نَظارَت قِیلِیب بارَدِی وَ جَمِیعیَتگه حاکِم بُولگن قانوُنلَرگه مُطابِق اَمر وَ نَهِی قِیلَدِی.
بُو یِیردَگِی اِنیگ مُهِم وَ اَساسِی نوُقطَه شوُکِی، بَرچَه حُکوُمَتلَرنِی ماهِیَتِی هَم اِطاعَتگه، بُویِینسُونِیشگه اَساسلَنگندِیر، بُو حُکوُمَت قُدرَتِی وَ قانوُن، دَستوُرلَردَن کِییِینگِی دِیننِی اوُچِینچِی مَعناسِی، مَفهُومِی بُولَدِی. اِیندِی اَگر آدَملَر قانوُنگه اِطاعَت قِیلِیشمَسَه، حُکوُمَت اوُزِینِی اِیختِیارِیدَگِی حُکوُمَت قُدرَتِی وَ حَربِی قُدرَت بِیلَن آدَملَرنِی جَزالَیدِی وَ اوُلَرنِی اَسلَحَه نِی کوُچِی بِیلَن جَمِیعیَتنِی اَساسِی قانوُنلَرِیدَه تَعیِینلَگن یوُلدَن حَرَکَت قِیلِیشگه مَجبُور قِیلَدِی. مَنَه بُو دِیننِی توُرتِینچِی مَعنا وَ مَفهُومِی یَعنِی جَزالَش وَ مُکافات بِیرِیشدِیر.
دارُ الاِسلامدَگِی اِسلامِی دَولَتنِی مَنَه بُو حاکِمِیَتِی، اوُزِینِی اِیختِیارِیدَگِی حُکوُمَتنِی کَنَللَرِی، اِجتِهادنِی قَبوُل قِیلَدِیگن اوُزگرُوچَن تَشکِیلاتلَرِی آرقَلِی اوُزِینِی زَمان وَ مَکاننِی اِیختِیاجلَرِیگه مُناسِب طَتبِیق بِیرَه آلَدِی، بُو جَمِیعیَتدَه اوُچتَه اَساسِی یوُنَلِیشگه اِیگه:
1-أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ ( آچلِیکنِی یُوقاتِیش وَ دارُالاِسلامدَه اِقتِصادِی فَراوانلِیکنِی تَعمِینلَش). مَنَه بُو اِسلامِی دَولَتنِی ثابِت اِقتِصادِی وَظِیفَه سِی بُولِیب، عادَتدَه اوُ حالَتگه دَرَجَمَه – دَرَجَه یِیتِیب بارَدِی، اَمّا اِیندِی “کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرگه” وَ “مَوجُود وَضِیعیَتگه” مُناسِب رَوِیشدَه قَیسِی سِیستِیمَه بِیلَن مَنَه بُو اَساس پِیادَه قِیلِینِیشِی اوُزگروُچَندِیر، هَمِیشَه وَ هَمَّه جایدَه یَگانَه قالِیبنِی، شَکلنِی،توُزِیلِیشنِی تَکلِیف قِیلِیب بُولمَیدِی. بُو یِیردَه اوُنِی مُحتَواسِی اِیمَس، مَثَلاً حُکوُمَت قالِیبلَرِینِی، سِیستِیمَه سِینِی قالِیبلَرِینِی، اِقتِصادِی رَوِیشلَرنِی بِیر- بِیرِی بِیلَن مُقایَسَه قِیلسَه بُولَدِی. زِیرا مَنَه بُو سِیستِیمَه لَرگه قوُیِیلَدِیگن مُحتَوا، جَمِیعیَتدَه حاکِم بُولگن قانوُنلَردَن وَ حاکِمِیَت مَقصَدلَرِیدَن جوُدا بوُلمَیدِی.
2- وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ (قوُرقوُنِی یُوقاتِیش وَ دارُ الاِسلامنِی اَعضالَرِینِی حَوفسِیزلِیگِینِی تَعمِینلَش) مَنَه بُو هَم اِسلامِی دَولَتنِی ثابَت حَوفسِیزلِیک وَظِیفَه سِی بُولِیب،اِنقِلابِی صُورَتدَه اوُزِینِی کوُرسَتَدِی، اَمّا اِیندِی “حاضِرگِی مَوجُود وَضِیعیَتدَه” وَ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَر” اَساسِیدَه قَندَی وَ قَیسِی اَبزارلَر بِیلَن دارُ الاِسلامدَگِی حَوفسِیزلِیکنِی کَتتَه شَکلِیدَه اوُنِی تَعمِینلَنِیشِی اوُزگرُوچَن، ماسلَشوُچَندِیر.
3- فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ (دارُ الاِسلامنِی اَعضالَرِی اوُچُون “اَلله نِی عِبادَتلَرِینِی” بَجَرِیش بُویِیچَه کامِلاً آزاد شَرائِطلَرنِی یِینگِیللَشتِیرِیش وَ زَمِینَه نِی مُهَیّا قِیلِیش) « أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ »« وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ » دارُ الاِسلامدَه شَرائِط یَرَتِیش، یُول- یُورِیقلَر اوُچُون اوُرتَه مُددَتلِی مَقصَدلَرنِی، بَرچَه قِیررَه لَردَه اَلله تَعالَی نِی عِبادَتلَرِینِی آزاد حالدَه بَجَرِیش اوُچُوندِیر. عِبادَت یَعنِی اَلله تَعالَی اوُنگه راضِی بوُلَدِیگن اِیچکِی وَ ظاهِرِی نَرسَه لَر بوُلِیب، اِعتِقادِی عِبادَتلَر ( الله گه، مَلائِکَه لَرگه، آلدِینگِی کِتابلَرگه، قُرآنگه، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه، قِیامَتگه، قَضا وَ قَدَرگه اِیمان کِیلتِیرِیشدِیر)، قَلبِی ( قوُرقُو، رِجاء- حَواطِر، اوُمِید- قوُرقوُ، یَحشِی کوُرِیش، بُوغض، کِینَه وَ…..)، زَبانگه آئِد (دُعا، دَعوَت، تَسبِیح، مَعرُوفگه بُویُورِیب مُنکَردَن نَهِی قِیلِیش…..) بَدَنگه آئِد (نَماز،هِجرَت، جِهاد، رُوزَه، اِیشلَر، حَج، اَلله نِی حُدوُدلَرِینِی طَتبِیق قِیلِیش وَ…..) مالِیَه وِی (زَکات، اِنفاق وَ ……) دَن عِبارَت. بُو یِیردَه «فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ» دارُ الاِسلامدَگِی اوُزاق مُددَتلِی، نَهائِی، اِینگ چُوققِیدَگِی مَقصَد حِسابلَنَدِی، اِقتِصادِی وَ حَوفسِیزلِیک مَسَلَه لَرِی اِیسَه دُنیادَه مَنَه بُو نَهائِی مَقصَدگه یِیتِیش اوُچُون بِیر اَبزار بُولِیب، اِنسان وَ جِیننِی یَرَتِیلِیشِیدَن بوُلگن مَقصَد هَم شوُدِیر:
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (ذاریات/56) مِین اِنسان وَ جِیننِی فَقَط اوُزِیمگه عِبادَت قِیلِیشلَرِی اوُچُون یَرَتدِیم. (دوامی بار……)