مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(18-قیسم)
شِیعَه مَذهَبِیدَگِی اِسمائِلِیلَر وَ شِیعَه غوُلّاتلَرِینِی بِیر طائِفَه سِی اِیکَه نِینِی یَحشِی بِیلَه مِیز، اوُلَرنِی اوُزلَرِی حالِیصَه وَ مُبارَکَه گه تَقسِیم بوُلِیشَه دِی، بوُلَر هَم یَنَه قَیتَه دَن اَساسِی اوُچ شاهَه نَظَرِی وَ دَرُوزِی وَ مُستَعلا گه، حاضِردَه اِیسَه آغاجانِیَه وَ بُوهرَه گه بوُلِینَه دِی، اَیتِیب اوُتِیلگنلَرنِی هَر بِیرِی بِیر قَنچَه توُرلِی- هِیل فِرقَه لَرگه تَقسِیم بوُلِیشَه دِی، قَرامِیطَه دَن تارتِیب بِیزلَر حاضِرگِی کوُندَه اَفغانِستاندَه، اِیراندَه کوُرِیب توُرگن گوُرُوهلَر وَ اَفرِیکَه نِی شِمالِیدَگِی اِسمائِلِیلَر، مَخصُوصاً مِصردَگِی مَوجُود حُکُومَتنِی عُمرِینِی آخِیرلَرِیدَه حَتَّی اوُزلَرِینِینگ خاص فِقهلَرِیگه، اَزهَرگه اوُحشَه گن عالِی اوُقوُو یوُرتلَرِیگه،فِقهلَرِینِی تَعلِیم بِیرَه دِیگن مَدرَسَه لَرگه اِیگه بوُلگن گوُرُوهلَر هَم شوُلَرنِی جُملَه سِیدَن حِسابلَه نَه دِی.
اِسمائِلِیلَر جَعفَر صادِقگه چَه بوُلگنلَرنِی قَبوُل قِیلِیشَه دِی، اوُ کِیشِیدَن سُونگ اِسمائِلنِی قَبوُل قِیلِیشَه دِی. شُو سَبَبلِی هَم اوُلَرگه آلتِی اِماملِیکلَر دِییِیلَه دِی. اوُلَرنِینگ غالِیلَرگه اوُحشَه گن عَقِیدَه لَرِی هَم شَرعِی مَنبَعلَر بُویِیچَه باطِنِیگرلِیککَه ،باطِنِی تَعوِیلگه وَ 7 تَه رُکنگه اَساسلَنگن.
- وِلایَت. خُدا بِیلَن وَ پَیغَمبَرلَر، اِماملَر، مُبَلِّغلَر بِیلَن یِیتَکچِیلِیکنِی، دوُستلِیکنِی قَبوُل قِیلِیشلِیک. اوُلَرنِی اَیتِیشِیچَه خُدا پَبغَمبَرلَردَه، اِماملَردَه تَجَلِّی قِیلَه آلَه دِی.
- طَهارَت. اَمّا دَرُوزِیلَر بوُنِی دِین رُکنِی دِیب سَنَشمَیدِی.
- نَماز. اوُنِی شِیوَه سِی وَ رَوِیشِینِی تَعیِینلَش حاضِرگِی پَیتدَگِی اِمامنِی زِمَّه سِیدَه دُور. اوُلَر باشقَه مُسُلمانلَرنِی رَوِیشِیگه کوُرَه نَماز اوُقِیشنِی جاهِللَرنِی شِیوَه سِی دِیب حِسابلَه شَه دِی. شوُنِینگ اوُچُون هَم حَسَن صَباح اوُزِیگه اِیرگشگنلَرنِی بوُینِیدَن نَماز وَ رُوزَه نِی آلِیب تَشلَیدِی.
- زَکات. اوُلَر اوُزلَرِینِینگ بِیر آیلِیک دَرامَدلَرِینِی 12 فائِزِینِی حاضِرگِی پَیتدَگِی اِماملَرِیگه بِیرِیشَه دِی. اَلبَتَّه دَرُوزِیلَردَن تَشقَه رِی باشقَه گوُرُوهلَر.
- رُوزَه. اوُلَر رَمَضاندَگِی رُوزَه گه پایبَند اِیمَسلَر.
- حَج. مَککَه دَگِی حَجگه قائِل اِیمَسلَر وَ اوُزلَرِینِی اِماملَرِی وَ داعِیلَرِی بِیلَن دِیدارلَه شِیشنِی حَجدَن کوُرَه یوُقارِیراق دِیب حِسابلَه شَه دِی.
- جهاد. بونی نفس بیلن مبارزه قیلیش دیب بیلیشه دی.
مَنَه بُو اوُرِینلَردَن تَشقَه رِی جِسمانِی جَنَّت وَ دوُزَحگه اِعتِقاد قِیلِیشمَیدِی وَ اَمر بَه مَعرُوف وَ نَهِی اَز مُنکَر بَهانَه سِی بِیلَن اوُزلَرِینِی مُخالِفلَرِینِی تِیرار قِیلِیشَردِی، بُو بارَه دَه خوُجَه نِظامُ المُلکنِینگ تِیرار قِیلِینِیشِی مَشهُوردِیر. اَلبَتَّه غالِی اِسمائِلِیلَرِینِینگ هَر بِیرِی هِندِیلَرنِی یا مَزدَکِیلَرنِی یا نَصرانِیلَرنِی وَ باشقَه لَرنِی عَقِیدَه لَرِینِی تَأثِیرِیگه توُشِیشگن، بَعضِی بِیر نِسبَتلَرگه کوُرَه بِیر- بِیرلَرِیدَن فَرق قِیلِیشَه دِی. اوُلَرنِی اَکثَرِیَتِی 12 اِماملِیک شِیعَه لَر وَ اَهلِی سُنَّت دِیب مَشهُور بوُلگن فِرقَه لَر تامانِیدَن تَکفِیر قِیلِینگن. اَمّا مِصرگه اوُحشَه گن مُسُلمان وَ اِیلدِیزلِی مِللَتنِی اوُستِیدَه حُکمرانلِیک قِیلگن دَستَه لَر نَمازگه وَ رُوزَه گه وَ باشقَه لَرگه اوُحشَه گن ظاهِرِی آدابلَرنِی بِیر دَورلَردَه بَجَه رِیب کِیلِیشگن وَ یَعنِی ظاهِردَه بَجَه رِیشگن – بعضِیلَرنِی اَیتِیشِیچَه بُو توُقِیَه سَبَبلِی قِیلِینگن – اوُلَر بُو بِیلَن اوُزلَرِینِی باشقَه اِسمائِلِی غالِیلَردَن جوُدا قِیلِیب آلِیشگن. هَر قَندَی دَلِیلگه کوُرَه بُولگندَه هَم اوُلَرنِی بِیر قِیسمِی مِصردَگِی فاطِمِیلَر دَولَتِینِی آخِیرلَرِیدَه اوُزلَرِینِینگ ظاهِرِی فِقهِی کِتابلَرِیگه اِیگه بُولِیشگن، ظاهِردَه اِیسَه اوُلَردَگِی مَوجُود بوُلغَه نِیشلَرگه قَرَمَسدَن اوُلَرنِی اوُستِیدَه اَهلِی قِبلَه حُکمِی صادِر قِیلِینَه دِی.
مَنَه بُو اِسمائِلِیلَر شوُندَی بوُلغَنگن عَقِیدَه وَ رَفتارلَر بِیلَن بِیرگه اَفرِیکَه نِی شِمالِیدَه عَبِیدِیلَر یا فاطِمِیُّون نامِی آستِیدَه اِسمائِلِی فِقهِیگه اَساساً حُکوُمَت تَشکِیل قِیلِیشگن. مَنَه بُو دَستَه دَگِی فاطِمِیلَرنِی دَورِیدَه بوُگوُنگِی کوُندَه بِیز کوُرِیب توُرگن مَراسِیملَر اِسمائِلِی شِیعَه لَرنِی تَبلِیغ قِیلِیشدَه فایدَه لَه نِیلگن، عاشُرا وَ عِیدِی غادِیر وَعِیدِی وِلایَتِی اَئِمَّه وَ فاطِمَه زَهرا رَضِیَ الله عَنها ، مَولوُد وَ شَعباننِی یَرمِی مَراسِیملَرِی شوُلَر جُملَه سِیگه کِیرَه دِی.
بِیرِینچِی مَرتَه عاشُرا عَزَدارلِیک مَراسِیمِی 363 یِیلدَه مُعِزِالدِّین فاطِمِینِی حاکِمِیَتِی دَورِیدَه اوُتکَه زِیلدِی وَ باشقَه حاکِملَرنِی دَورِیدَه هَم دَوام اِیتِیب حاضِرگِی کوُنگه چَه یِیتِیب کِیلدِی. مَقرِیزِینِی سوُزِیگه کوُرَه، فاطِمِیلَر عاشُرا کوُنِیدَن اوُچ کوُن آلدِین نانوایخانَه لَردَن تَشقَه رِی بازارلَرنِی، دوُکانلَرنِی هَمَّه سِینِی تَعطِیل قِیلِیشَر اِیدِی [1]،وَ آدَملَر مَنصَبدارلَر بِیلَن بِیرگه اَزهَر عالِی اوُقوُو یوُرتِیدَه عَزَدارلِیک مَراسِملَرِینِی عَمَلگه آشِیرِیشَردِی، بوُندَن سُونگ مَشهَدِی رَسُول حُسَین ناملِی جایگه بارِیب اوُ یِیردَه هَم شِعر وَ مَرسِیَه لَر اَیتِیش بِیلَن عَزَدارلِیکلَرِینِی دَوام اِیتتِیرِیشَردِی. حوُددِی شوُ کوُنِی آدَملَر گوُلسُوم وَ سَیِّیدَه نَفِیسَه گه اوُحشَه گن اِمامزادَه لَرنِی زِیارَتِیگه هَم بارِیشَر وَ اوُ یِیردَه هَم شِعر وَ مَرسِیَه اوُقِیش بِیلَن عَزَدارلِیک قِیلِیشَردِی وَ حُکوُمَتنِی قَصرِیدَه هَم حاکِمنِی حُضُورِیدَه مَخصُوص عَزَدارلِیک مَراسِمِی اوُتکَه زِیلگن. بوُندَن تَشقَه رِی حُوددِی شُو حُکوُمَتنِی دَورِیدَه «حَیَّ عَلَی خَیرِ العَمَل» عِبارَه سِی عَذانگه قوُشِیلدِی.
اِیندِی اِسمائِلِی شِیعَه لَرِینِینگ شوُندَی حُکوُمَتِی اَیتِیب اوُتِیلگن عَقِیدَه لَر وَ دَستوُرلَر بِیلَن مِصردَه حُکمرانلِیک قِیلِیشگن اِیدِی، حافِظنِی زَمانِیدَن باشلَب فاطِمِیلَر تَفَرُّقگه ،ضَعِیفلِیککَه وَ قَتتِیق اِیچکِی کوُرَشلَرگه دوُچار بوُلِیشدِی، اوُشَه زَماندَن سوُنگ توُرلِی- هِیل مِنطَقَه لَرنِی حاکِملَرِی وَ وَزِیرلَرِی قوُزغَلان قِیلِیشَر، هَمدَه حاکِملَرنِی تَعیِینلَش وَ اِیشدَن آلِیب تَشلَشدَه نَقش اوُینَشگن. حوُددِی شوُ وَزِیرلَر اوُزَرا اِیچکِی رَقابَت پَیتِیدَه وَ اوُزلَرِینِی اَطرافلَرِیدَگِی مالِکِی، شافِعِی حُکوُمَتلَرِی بِیلَن بوُلگن رَقابَتدَه، اوُشَه زَماندَه فَرَنگِیلَر دِیب ناملَنگن کافِر نَصرانِی یِیوراپَه لِیکلَر اوُچُون دِیارلَرِیگه کِیرِیشگه رُحصَت بِیرِیشَه دِی، مِصردَگِی شاوَر ناملِی فاطِمِی وَزِیر قاهِیرَه نِی اَطرافِیدَن اوُلَرنِی حَربِی بَزَه گه یِیر اَجرَتَه دِی.
(دوامی بار…….)
[1] خطط، ج 2، ص 57؛ ابوشامه، الروضتين، ج1، ص 10.
