مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(34- قیسم)
بُو یِیردَگِی عُمُومِی قائِدَه شوُکِی، اَهلِی قِبلَه گه نِسبَتاً یَحشِی گوُماندَه بوُلِیشِیمِیز وَ قوُلِیمِیزدَن کِیلگنچَه مُسُلمانلَر اوُچُون عُذر کِیلتِیرِیشِیمِیز کِیرَک، مَنَه بوُ حالَتدَه مُسُلمانلَر بِیر- بِیرلَرِیگه یَحشِی گوُمان قِیلِیشلَرِی وَ یَحشِی گوُمان قِیلِیشنِی اوُصُوللَرِینِی تَعلِیم آلِیشلِیککَه مَجبُوردوُرلَر. شوُنِینگدِیک بِیر- بِیرِیمِیزنِی رَوشَن فِکر آرقَه لِی خَطالَرِیمِیز بِیلَن قَبوُل قِیلِیشِیمِیز کِیرَک، چوُنکِی بِیزلَرنِی هَمَّه مِیز خَطا قِیلَه مِیز. شوُندَی بوُلگچ بِیر- بِیرِیمِیزگه صَبر- طاقَت قِیلِیشِیمِیز وَ بِیر- بِیرِیمِیزنِی مَنفَعَتلَرِیمِیزنِی حِمایَه رِعایَت قِیلِیشِیمِیز کِیرَک بوُلَه دِی. اَمّا مُسُلمانلَر مَنفَعَتدَه کوُچلِی اِیختِلافگه یاکِی چوُقوُر نَظَرِی اِیختِلافگه یا هَدَفدَگِی آچِیق اِیختِلافگه اِیگه بوُلگن کِیشِیلَرگه وَحدَتنِی بَهانَه سِی بِیلَن شوُرالَرِیدَه جای بِیرِیشگه مَجبُور اِیمَسلَر. بَلکِی شوُرا اوُلَر بِیلَن وَقتِینچَه لِیک یا مَعلوُم مُددَتگه چَه بوُلگن پَیمانلَرنِی توُزَه آلَه دِی. مُسُلمانلَرنِینگ شوُارسِی وَ بُو شُورانِینگ وَحدَت اِجماعسِیگه تابِع بوُلِیش وَ مُسُلمانلَرنِینگ آگاهانَه،مَقصَدلِی وَحدَت مَسَلَه سِی باشقَه بِیر نَرسَه وَ بِیرلَه شِیش مَسَلَه سِی باشقَه بِیر نَرسَه حِسابلَه نَه دِی، اوُلَرنِی هَر بِیرِی اوُزِیگه خاص شَرائِطلَرگه اِیگه دوُر.
مَقصَدلِی وَحدَت اِیککِی اَصلگه عَقِیدَه وِی آنگگه، پاکلَه نِیش، تَزکِیَه گه سُویَنگن بوُلسَه، سوُنگرَه تَشکِلاتِی وَ تَرتِیبلِی تَربِیَتگه اَساسلَنگن بوُلسَه گِینَه کِینگ – قَمراولِی، دائِمِی قُدرَتنِی مَنبَع سِی بوُلِیشگه قادِر. مَقصَدلِی وَحدَت مَنَه شوُ یوُلدَه حَرَکَت قِیلَر اِیکَن، اوُزِینِینگ رِواجلَه نِیش، گوُللَب- یَشنَه شِی بُویِیچَه طَبِیعِی حَیاتِینِی یَنَدَه کوُپراق دَوام اِیتتِیرَه دِی. “وَحدَت” مَنَه بوُندَی حَرَکَتلَرنِی وَ جَرَیانلَرنِی اوُزِینِی حِفظ قِیلِیش وَ کوُچلِیراق قِیلِیش اوُچُون خَطَرِی کَمراق بوُلگن یوُللَردَن یَنَدَه کوُپراق فایدَه لَه نِیشنِی هاحلَه سَه، دِیننِی اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن تَشکِیللَشگن صُورَتدَه اوُرگه نِیشِی کِیرَک وَ قُرآن،سُنَّتدَگِی “وَحدَت”نِینگ حَیاتِی تَرِیخِیدَن وَ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی وَفاتلَرِیدَن کِییِینگِی “وَحدَت”نِینگ حَیاتِی تَرِیخِیدَن وَ غَیرِی مُسُلمان بُولگن باشقَه مِللَتلَردَگِی “وَحدَت”نِینگ حَیاتِی تَرِیخِیدَن کِیرَکلِی اِیشلَرنِی تَعلِیم آلِیب اوُرگه نِیشِی، قَیتَه دَن اوُقِیب چِیقِیشِی،عِبرَت آلِیشِی لازِم. حَه، وَحدَتگه نِسبَتاً حوُددِی بِیر تِیرِیک، نِهایَتدَه تَأثِیر قِیلوُچِی مَوجُودات سِینگه رِی قَرَلِیشِی کِیرَک وَ توُرلِی- هِیل شَرائِطلَردَه هَم هِیلمَه – هِیل جَمِیعیَتلَردَگِی وَحدَتنِی حَیاتِینِی تِیکشِیرِیب چِیقِیلِیشِی لازِم، حوُددِی بِیر نُطفَه وَ چَقَلاقنِی تِیرِیک اوُشلَب توُرِیش اوُچُون قِیلِینگه نِیدِیک، اوُنِی پَروَه رِیشِی وَ قُوَّتلَه نِیشِی اوُچُون تَکاموُللَشِیش یوُلِیدَه مَوجُود تَجرِیبَه لَردَن فایدَه لَه نِیش کِیرَک.
اَیتِیب اوُتکَه نِیمِیزدِیک، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتنِی کوُزگه کوُرِینگن نِشانَه لَرِیدَن بِیرِی حاکِمنِی وَ حُکوُمَت تَشکِیلاتلَرِینِی اوُستِیدَگِی آدَملَرنِینگ بِیرگه لِیکدَگِی نَظارَتِی بوُلسَه، یَنَه بِیرِی شوُرا ناملِی رُوکن وَ قُوَّتدوُر.
نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَت اوُرتَه دَن کوُتَه رِیلگچ، بِیرِینچِی بوُلِیب یوُقالگن نَرسَه آدَملَرنِینگ نَظارَتِی بوُلدِی، اَلبَتَّه بُو نَرسَه طَبِیعِیدوُر. چوُنکِی زُورَوان شاهِیگرلِیک – مُلْكًا عَاضًّا- وَ مُستَبِد – مُلْكًا جَبْرِيّاً – حاکِم بوُلگچ، آدَملَردَه تَنقِید قِیلِیش وَ مُخالِف رَعی بِیلدِیرِیش جُرعَتِی قالمَیدِی، مَگر بَعضِی بِیر مُستَثنا حالَتلَردَه بوُلگن بوُلِیشِی موُمکِین، اَمّا شُو حالَتلَردَه هَم اَکثَراً اوُلَر چِیگه رَلَب قوُیِیلگن، اوُلَرگه قَرشِی رُوحِی جَنگلَر آلِیب بارِیلگن، حَتَّی زِندانگه تَشلَه نِیب باستِیرِیلگن وَ بَعضِی اوُرِینلَردَه اوُلَرنِی قوُراللِی جَنگ بِیلَن باستِیرِیلگن. بوُنِی کِیتِیدَن اوُز- اوُزِیدَن اوُلِی الاَمر شوُراسِی هَم یاکِی عُمُوم آدَملَرنِی اِسطِلاحِی بِیلَن اَیتگندَه بوُتوُن مُسُلمانلَرنِینگ اَهلِی حَل وَ عَقد مُوَحِّد شوُراسِی هَم نابوُد بوُلدِی. واحِد اوُمَّتنِی تَشکِیل قِیلگن مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِی هَم نابوُد بوُلگچ، نابوُد بوُلگن اوُچِینچِی نَرسَه واحِد اوُمَّت بوُلدِی وَ اوُندَن اوُنلَب بَلکِی یوُزلَب مَیدَه وَ کَتتَه اوُمَّتلَر وُجُودگه کِیلدِی وَ هَلِی- هَنوُز هَم اوُلَر کوُپَه یِیب باریَپتِی.
اِجماعِی واحِد اوُندَن کِیلِیب چِیقَه دِیگن واحِد اوُمَّت آرَه دَن یوُقالگچ، توُرتِینچِی اوُرِیندَه مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اِجماعسِی هَم یوُقالدِی وَ واحِد اِجماع یوُقالگچ گوُروُهلَرنِی آرَه سِیدَگِی وَ مَذهَبلَرنِی اِیچِیدَگِی، مَحَلِّی توُرلِی- هِیل یوُزلَب بَلکِی مِینگلَب اِجماعلَر مُسُلمانلَرنِینگ عُمُومِی واحِد اِجماعسِینِی اوُرنِینِی اِیگللَب آلدِی.
واحِد اِجماع مُسُلمانلَرنِینگ واحِد جَماعَتِینِی وُجُودگه کِیلِیشِی وَ حِفظ قِیلِینِیشِینِی زَمانَتچِیسِی حِسابلَه نَه دِی. شوُنِینگ اوُچُون رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مُسُلمانلَرنِی جَماعَتگه قوُشِیلِیشگه بُویُورگنلَر وَهَر قَندَی جَماعَتدَن اوُزاقلَه شِیشنِی وَ تَفَرُّق اِیجاد قِیلِیشنِی مَنع قِیلگنلَر. عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنْ الِاثْنَيْنِ أَبْعَدُ، مَنْ أَرَادَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمْ الْجَمَاعَةَ.[1] سِیزلَر اوُچُون جَماعَتگه قوُشِیلِیش لازِم وَ ضَرُورِیدوُر، وَ اوُندَن جُدا بوُلِیشدَن اِیختِیاط بوُلِینگلَرکِی، شَیطان تَنها بِیر نَفَرگه هَمراه بوُلَه دِی وَ اِیککِی نَفَردَن اوُزاقراقدَه دوُر، جَنَّتنِی اوُرتَه سِینِی هاحلَه گن هَر بِیر کِیشِی، اَلبَتَّه جَماعَتگه پایبَند بوُلسِین.
باشقَه بِیر جایدَه آچِیق- آیدِین بَیان قِیلَه دِیکِی: الْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ، وَالْفُرْقَةُعَذَابٌ “[2] جَماعَت رَحمَت وَ تَفرَقَه عَذابدوُر. قوُیِیدَگِیلَر اِیسَه وَحدَتگه دَستوُر بِیرَه دِیگن آیَتلَر حَقِیدَگِی تَفسِیر وَ رَوشَنلَشتِیرِیش بوُلِیب، مَخصُوصاً اَلله تَعالَی تَفَرُّقنِی آسمانِی عَذابلَر،زِیلزِیلَه حَددِیدَگِی عَذابلَر جُملَه سِیدَن دِیب تَنِیشتِیرگن پَیتِیدَه: قُلْ هُوَ الْقَادِرُعَلَى أَن یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذَاباً مِّن فَوْقِکُمْ أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَیُذِیقَ بَعْضَکُم بَأْسَ بَعْضٍ انظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الآیَاتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ (انعام/65) اَیتِینگ: ” اوُ سِیزلَرگه اوُستِینگِیزدَن یا آیاقلَرِینگِیز آستِیدَن عَذاب یوُبارِیشگه یاکِی سِیزلَرنِی گوُرُوه – گوُرُوه قِیلِیب اَرَه لَشتِیرِیب یوُبارِیب ( جَنگوُ- جَدَللَردَه) اَیرِیملَرِینگِیزگه اَیرِیملَرِینگِیزنِینگ ضَرَرِینِی تاتتِیرِیب قوُیِیشگه قادِر بوُلگن ذاتدِیر.” قَرَنگ، اَنگلَب یِیتَرمِیکِینلَر، دِیب آیَتلَرِیمِیزنِی قَندَی بَیان قِیلماقدَه مِیز.
دَرحَقِیقَت اَهلِی فَهم بوُلگن کِیشِیلَر شوُنِی یَحشِی بِیلِیشَه دِیکِی، شُبهَه سِیز تَفَرُّق عَذابِی تِیپَه دَن وَ آیاقلَر آستِیدَن نازِل بوُلَه دِیگن عَذابلَردَن کوُرَه خَطَرلِیراقدوُر، اوُلَر مِقیاسِی کِینگراق، شِددَتلِیراق، بوُزغوُنچِیراق وَ وَحشَتلِیراق بوُلَه دِی، حاضِرگِی کوُندَه هَم تِیپَه دَن یاغدِیرِیلَه دِیگن اَتام،حِیمِیَه وِی، اوُرانِییُوملِی، بِیر نِیچَه تاننَه لِی بامبَه لَر هَم چَقماق،زِلزِلَه گه اوُحشَش آسمانِی عَذابلَردِیک عَمَل قِیلَه دِی. بوُندَن تَشقَرِی تَفَرُّق عَذابِی مُسُلمانلَرنِی بوُنچَه لِیک زَلِیل، بِی اُبُهَت قِیلگنکِی، هَر قَندَی کافِر اوُزِی هاحلَه گن جِنایَتنِی قِیلِیشگه قوُل اوُرَه دِی، شوُ شَکلدَه آسمانِی وَ یِیردَگِی عَذابلَرنِی اوُزِیگه جَملَب آلگن، اوُ یِیللَر حَتَّی عَصرلَر دَوامِیدَه چوُزِیلِیشِی وَ بِیر نِیچَه نَسلنِی نابوُد قِیلِیب اوُزِی بِیلَن آلِیب کِیتِیشِی موُمکِین؛ بوُلِیب هَم بِیر چَقماق یا شِددَتلِی یامغِیر یا بِیر زِلزِیلَه بِیر وَقتنِی اوُزِیدَه خاص شَخصلَرنِی یا خاص بِیر نَسلنِی نابوُد قِیلَه دِی وَ کِییِینگِی نَسلگه تَأثِیر قِیلمَیدِی.
(دوامی بار…….)
[1] الترمذي، ابن ماجه، أحمد
[2] أخرجه أحمد ( 4 / 278 ) و هو و ابنه عبد الله في ” الزوائد ” ( 4 / 375 (و القضاعي ( 3 / 1) الألباني في “السلسلة الصحيحة” 2 / 276 :