مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(104- قیسم)
اوُلَمالَردَن بِیرِیدَن عِلم مَسَلَه سِیدَه سَوال سُورَلگن پَیتِیدَه، اوُ کِیشِی جَواب بِیرمَیدِیلَر. سَوال بِیرگن شَخص اَیتَه دِیکِی: مَنَه بُو حَدِیثنِی اِیشِیتمَه گنمِیسِیز: مَنْ كَتَمَ عِلْمًا يَعْلَمُهُ، جِيءَ بِهِيَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلْجَمًا بِلِجَامٍ مِنْ نَارٍ[1] “کِیمکِی بِیر عِلمگه اِیگه بوُلسَه وَ اوُنِی یَشِیرسَه، قِیامَت کوُنِیدَه بوُینِیگه آلاودَن بوُلگن یوُگن باغلَه نَه دِی؟” شوُندَه اوُ کِیشِی مَرحَمَت قِیلدِیلَر: حاضِر یوُگننِی تَشلَب کِیتَه وِیر، بُونِی فَهمِیگه وَ فِقهِیگه عَقلِی یِیتَه دِیگن کِیشِی تاپِیلگن پَیتِیدَه، اَگر مِین اوُندَن عِلمِیمنِی پِینهان قِیلسَم، کِیلِیب مِینِی یوُگنلَب قوُی.
حَتَّی اِمامِی حَسَن بَصرِیدِیک کِیشِی هَم، حاجِیلَر تامانِیدَن عُرنَیَین حَدِیثِی وَ اوُلَرنِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم طَرَفِیدَن جَزالَه نِیشِی حَقِیدَه سُورَلگن پَیتلَرِیدَه، حَدِیثنِی اِنکار قِیلَه دِیلَر،چوُنکِی اوُ کِیشِی حاجِیلَر آلدِین بُو حَدِیثنِی یَنَدَه کوُپراق قان توُکِیش اُوچُون واسِیطَه قِیلگنلِیکلَرِیدَن خَبَردار اِیدِیلَر وَ حاضِرگه کِیلِیب شوُ حَدِیثنِی اِستِناد قِیلگن حالدَه یَنَدَه کوُپراق قان توُکِیشنِی باشلَه شَردِی. عَبدُالرَّحمَن اِبنِ مَهدِی رَحِمَهُ الله اوُشَه اِیککِینچِی هِجرِی عَصردَه اَیتَه دِیکِی: “کِیشِی اِیشِیتگن نَرسَه لَرِینِی بَعضِیسِینِی اوُزِینِی آلدِیدَه سَقلَه مَه گوُنِیچَه اِمامَت وَ اوُنگه اِقتِدا قِیلِیش دَرَجَه سِیگه اِیرِیشمَیدِی” . .[2].[3].[4]
حاضِرگِی پَیتدَه مُسُلمانلَر نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت بوُلمَه گنلِیگِی وَ اوُندَن سوُنگ وُجُودگه کِیلگن بَرچَه فَسادلَر، عَقِیدَه وِی وَ رَفتارِی بوُلغَه نِیشلَر سَبَبلِی، اوُلَرنِینگ هَمَّه سِی بِیر هِیل مِعزاندَگِی بِیلِیمگه اِیگه اِیمَسلَر، اوُلَرنِینگ جَمِیعیَتِی هَم بِیر هِیل سَطحدَه جایلَشگن اِیمَس، حتِّی هَر بِیر شَخص وَ گوُرُوه وَ جَمِیعیَت توُشوُنِیب یِیتِیلِیشِی کِیرَک بوُلگن اوُزِیگه خاص بِیر چارَه لَرگه اِیحتِیاجِی بار، شوُنگه مُناسِب حالدَه «تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى» گه کوُرَه عَمَل قِیلِینِیشِی کِیرَک.
حَه ،مَعلوُم قَتلَمدَگِیلَر بِیلَن اِیمَس، بَلکِی هَمَّه آدَملَر بِیلَن مُعامَلَه قِیلِیش شِیوَه سِینِی اوُرگه نِیشِیمِیز کِیرَک. شوُ سَبَبلِی هَم جاهِلِیَتنِی نَوِی اوُنِینگ حَرَکَتِینِی نَوِینِی وَ اوُنگه نِسبَتاً مُناسَبَت بِیلدِیرِیش نَوِینِی تَعیِینلَب بِیرَه دِی، هَر زَماندَگِی جاهِلِیَتنِی نَوِی باشقَه زَماندَگِیسِیگه نِسبَتاً فَرقلِی بوُلِیشِی موُمکِین، شوُنِینگ اوُچُون هَم اوُنگه نِسبَتاً مُناسَبَت بِیلدِیرِیش نَوِی وَ حَرَکَت قِیلِیش نَوِی هَم فَرق قِیلَه دِی، یاکِی حَتَّی بِیر زَماندَگِی جاهِلِیَت بِیر مَکاننِی اوُزِیدَه باشقَه بِیر مَکانگه نِسبَتاً هَم فَرق قِیلِیشِی موُمکِین، شُو سَبَبلِی هَم اوُلَرنِینگ هَر بِیرِیگه نِسبَتاً بِیلدِیرِیلَه دِیگن مُناسَبَت هَر – هِیل بوُلَه دِی.
جاهِلِیَتنِی بَرچَه سِیدَه مُشتَرَک نوُقطَه لَر مَوجُود بوُلِیشِی موُمکِین، اَمّا بوُ جاهِلِیَتنِینگ مَحَلِّی اوُزِیگه خاص بِیلگِیلَرِی فَلان شَخص یا فَلان خانَدان یا فَلان قِیشلاق یا فَلان شَهَر یا فَلان وِلایَت یا دِیاردَگِی جاهِلِیَتنِی دَرمان قِیلِیشنِی دَردِیگه یِیگن چارَه نِی نُصحَه سِینِی کوُچِیرِیب آلِیب بِیرمَه – بِیر باشقَه جَمِیعیَتلَردَگِی اِنسانلَرنِی اوُستِیدَه اِمتِحان قِیلِیب کوُرَه آلمَیسِیز. اوُلَرنِینگ هَمَّه سِی بِیمار، اَمّا هَمَّه لَرِینِی کَسَللِیگِی بِیر هِیل اِیمَس، بِیر هِیل دارِی بِیلَن اوُلَرنِی هَمَّه سِینِی دَرمان قِیلِیب بوُلمَیدِی. بِیر دارِی بِیر بِیمار اوُچُون مُناسِب بوُلِیشِی موُمکِین، اَمّا باشقَه بِیر بِیمار اوُچُون اوُ زَهَرنِی حُکمِیدَه بوُلِیشِی هَم موُمکِین.
بوُندَن تَشقَرِی مَنَه بُو دارِینِی آدَملَر توُشُونَه دِیگن وَ یَشَیاتگن ساددَه تِیل بِیلَن دَرَجَه لَرگه مُناسِب حالدَه بِیرِیلِیشِی کِیرَک وَ اوُلَر بِیلَن سپُوتنِیک تِیلِی یا سِیاسِی یا اِقتِصادِی، مَدَنِیَت تِیلِیگه اوُحشَش اوُزلَرِینِی تِیلِی بِیلَن صُحبَتلَه شِیشِیمِیز لازِم. وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ (ابراهیم/4) بِیز هَر بِیر پَیغَمبَرنِی (حُکملَرِیمِیزنِی) بَیان قِیلِیب بِیرِیشِی اوُچُون اوُز قَومِینِینگ تِیلِی بِیلَن (سوُزلَیدِیگن قِیلِیب) یُوبارگنمِیز.
مَثَلاً کوُردِستاندَگیی آدَملَرنِینگ سِیاسِی وَ اِقتِصادِی تِیلِی، اوُلَرنِینگ اَوَّلگِی دَرَجَدَگِی اِیختِیاجلَرِی، اَفغانِستانلِیک آدَملَرنِینگ سِیاسِی تِیلِی وَ اوُلَرنِینگ اَوَّلگِی دَرَجَدَگِی اِیختِیاجلَرِی، حَتَّی عَرَبلَر بِیلَن هَم جوُدَه کَتتَه فَرقِی بار، اوُلَر بِیلَن اوُشَه یَنگِی کوُننِی تِیلِی آرقَه لِی اِیختِیاجلَرگه مُناسِب رَوِیشدَه صُحبَتلَه شِیش کِیرَک بوُلَه دِی.
شُونِینگدِیک آدَملَردَن کوُتِیلَه دِیگن اوُمِیدلَر هَم شَخص وَ جَمِیعیَتنِینگ اِمکانِیَتِیگه مُناسِب بوُلِیشِی کِیرَک، چوُنکِی اَگر کوُتِیلَه دِیگن اوُمِید شَخص یاکِی جَمِیعیَتنِینگ اِمکانِیَتِیدَن کوُپراق بوُلَه دِیگن بوُلسَه، بُو نَرسَه شَخص وَ جَمِیعیَتنِینگ عُذر وَ بَهانَه اِیشِیکلَرِینِی آچِیلِیشِیگه سَبَب بوُلَه دِی، اَگر بُو نَرسَه یَنَه اوُزاق مُددَت دَوام اِیتَه دِیگن بوُلسَه، اوُلَر مَنَه بُو مُبارَک حَرَکَت بِیلَن یوُلداش بوُلِیشدَن باش تارتِیشلَرِی موُمکِین.
(دوامی بار…….)
[1] سنن ابن ماجه ـ افتتاح الكتاب فی الإيمان وفضائل الصحابة والعلم ـ باب 24 ـ صفحه 98 ـ شماره 266
[2] «حديث عرنيين» اشاره به داستان عكل دارد كه در آن، چند نفر نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمده و ايمان آوردند، و به دليل اينكه شرايط آب و هوا بر ايشان گران آمد، خواستار آن شدند كه پیامبر صلی الله علیه وسلم جای ديگری برايشان تدارك ببيند، رسول الله صلی الله علیه وسلم ايشان را به منطقهای فرستادند كه شتران متعلق به مسلمانان در آنجا میزيستند تا هم آب و هوای بهتر داشته باشند و هم از شير و ابوال شتران بنوشند، اما اينان غدر نموده، و چوپان را به قتل رسانيده و شتران را بردند و مرتد گشتند، رسول الله صلی الله علیه وسلم به هنگام دستگيری ايشان، دست و پايشان را در جهت خلاف همدیگر قطع نموده و چشمهايشان را كور نموده و آنها را در برابر آفتاب قرار دادند تا جان دادند. حديث را انس نقل میكند اما حسن بصری نزد حجاج آن را منكر شمرد تا حجاج بيش از اين خونريزی ننمايد چرا كه بسياری از خونها را به ناحق میريخت.
[3] صحیح البخاری ـ کتاب المغازی ـ باب 34 ـ صفحه 1553 ـ شماره 3956
[4] صحیح مسلم ـ مقدمه ـ باب 3 ـ صفحه 8 ـ شماره 12