مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(118- قیسم)
مَنَه بُو اِیضاحلَر بِیلَن شوُنِی اَیتَه آلَه مِیزکِی: اِنسانلَرنِی هَمَّه سِینِی آرَه سِیدَه مَوجُود بوُلگن غَضَب اوُچتَه شَکلدَه کوُرِینِیشِی موُمکِین: 1- اوُرِینلِی وَ مُعتَدِیل غَضَب بوُلِیب اوُنِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر آرقَه لِی باشقَه رِیلَه دِی، 2- اوُرِینسِیز غَضَب بوُلِیب اوُ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه مُخالِف بوُلگن کافِرلَرگه وَ مُنافِقلَرگه تِیگِیشلِی، 3- باستِیرِیلگن وَ اوُزاق سَقلَب توُرِیب اَینِیگن غَضَب، بُو غَیرَتسِیز اِنسانلَرگه تِیگِیشلِی.
- اوُرِینلِی مُعتَدِیل غَضَب، بُو غَضَب اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی حُکمرانلِیگِی آستِیدَه بوُلَه دِی. بُو قَتتِیق قوُللِیک،غَضَب اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانُونلَرنِی چارچوُپِیدَه بوُلَه دِی وَ اوُزِینِی اوُرنِیدَه وَ شَرائِطِیگه ماس رَوِیش بِیلَن تَطبِیق قِیلِینَه دِی وَ اِجرا اِیتِیلَه دِی، یَعنِی اِیسلَتگن وَ اوُرِینلِی اَیش حِسابلَه نَه دِی؛ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی چارچُوپِیدَن تَشقَه رِیدَه بوُلگن قَتتِیق قوُللِیکلَرنِی، غَضَبنِی هَمَّه سِی اِیستَلمَه گن حِسابلَه نَه دِی وَ اوُلَرنِی قارَه لَه نَه دِی.
جِنایَتچِیلَرنِی،حَددِیدَن آشگنلَرنِی،سِیتَم قِیلگنلَرنِی اوُستِیدَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی اِجرا قِیلِیشدَگِی قَطعِیَت هَم اِجابِی وَ اوُرِینلِی قَتتِیق قوُللِیک بوُلِیب، اوُندَن اِنسانلَرنِی شَرعِی حُقوُقلَرِینِی مُحافِظَت قِیلِیش وَ عَدالَتنِی اِجرا قِیلِیش وَ اوُچ اَبزارنِی یوُلِیگه کُورَه اَلله نِی بَندَه لَرِینِی مُحافِظَت قِیلِیش اوُچُون فایدَه لَه نِیلَه دِی.
مِین سِیزلَرنِی اِیککِیتَه نَمُونَه نِی ذِکر قِیلماقچِیمَن، بوُنِی واسِیطَه سِیدَه سِیزلَر قَندَی قِیلِیب “اوُچ اَبزارنِی” کَنَلِیگه کوُرَه بِیر حَقنِی آلِیشنِی وَ اوُرِینلِی غَضَبنِی اَصلِی مَسَلَه لَردَه وَ مُسُلمان جَمِیعیَتِیدَگِی اَصلِی وَ کَتتَه مَسَلَه لَردَه اوُنِی شَرعِی یوُلِیگه کوُرَه باشقَه رِیشنِی وَ هِدایَت قِیلِیشنِی وَ اوُنِی شَرعِی نَتِیجَه سِیگه یِیتِیشنِی توُشوُنِیب یِیتَه سِیزلَر، بوُندَن تَشقَه رِی (سُمَیَّه رَضِیَ الله عَنها وَ یاسِر وَ ……لَرنِی تَجرِیبَه لَرِی بِیلَن ) مَنَه بوُندَی اوُرِینلَردَه اوُرِینلِی غَضَبنِی هِدایَت قِیلِیش وَ بُوندَی حَقلَرنِی اوُندِیرِیب آلِیش اوُچُون ” اوُچ اَبزاردَن” باشقَه یوُل یوُق اِیکَه نِینِی، فَقَطگِینَه مَنَه شُو “اوُچ کَنَل” مَوجُودلِیگِینِی بِیلِیب آلَه سِیزلَر:
اَلله تَعالَی قوُیِیدَگِیچَه مَرحَمَت قِیلگه نِینِی هَمَّه مِیز یَحشِی بِیلَه مِیز: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ(حجرات/10) فَقَط مُؤمِنلَر بِیر- بِیرلَرِیگه بِرادَردُورلَر. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلگنلَرکِی: كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ.[1] مُسُلماننِینگ هَمَّه نَرسَه سِی، قانِی وَ مالِی،آبرُوسِی باشقَه مُسُلمانگه حَرامدوُر. اِیندِی اَگر بِیر مُسُلماننِی آبرُوسِی بِیر کافِر کِیمسَه تامانِیدَن خَطَرگه سالِینگن بوُلسَه، جَمِیعیَتدَگِی هَر بِیر شَخصدَن تارتِیب تا اِسلامِی حُکوُمَتگه چَه بوُلگنلَر بُو مَصِیبَتنِی قَرشِیسِیدَه قَندَی مُناسَبَتدَه بوُلِیشلَرِی کِیرَک بوُلَه دِی:
بِیر کوُنِی مُسُلمان عَیال بَنِی قَینَقاعدَگِی یَهُودِیلَرنِی بازارِیگه بارَه دِی وَ طِللَه یا کوُمُوش یَساوچِیگه تَقِینچاق یَسَه تِیش اوُچُون مُراجَعَت قِیلَه دِی. یَهُودِی اوُندَن یوُزِینِی آچِیشِینِی طَلَب قِیلَه دِی،اَمّا مَنَه بُو مُسُلمان عَیال بُو اِیشنِی قِیلمَدِی. چوُنکِی بُو پَیتدَه مُسُلمانلَرگه حِجاب وَ یوُزنِی،کوُکرَکنِی وَ باشقَه لَرنِی بِیرکِیتِیش حُکمِی نازِیل بُولگن اِیدِی. حاضِرگِی دَوردَه شوُنگه اوُحشَه گن اِیشلَرنِی یِیوراپَه دَگِی سِکوُلار کافِرلَر قِیلِیشیَپگن، اوُلَر نِقابنِی تَه قِیقلَش بُویِیچَه قانوُن اِیشلَب چِیقِیشگن وَ نِقابدَن فایدَه لَنگن عَیاللَرگه جَزالَرنِی هَم تَعیِین قِیلِیشگن. اِیندِی مَنَه بُو حالَتدَه، بُو مُسُلمان عَیال قَرشِیلِیک قِیلگن پَیتِیدَه، یَهُودلَردَن بِیرِی عَیالنِینگ اوُزِی بِی خَبَر حالِیدَه، قَصددَن بُو عَیالنِی لِباسِینِی آرقَه تاماندَن یِیلکَه سِیگه باغلَب قوُیَه دِی، عَیال اوُرنِیدَن توُرماقچِی بوُلگن پَیتِیدَه بَدَنِینِی آرقَه تامانِی آچِیلِیب قالَه دِی، چوُنکِی اوُ پَیتلَردَه حاضِرگِیگه اوُحشَش حِجابنِی آستِیدَن بِیر نِیچَه قَوَتلَب لِباسلَر کِییِیلمَسدِی. فَقَط بِیر لِباسنِی کِییِیشگن خالاص. مَنَه بُو مُسُلمان عَیالنِی آبرُوسِی بُو رَوِیش بِیلَن توُکِیلگن پَیتِیدَه، اوُ یِیردَه گِیلَرنِی هَمَّه سِی کوُلَه دِی وَ یَهُودِیلَر اوُنِی مَسخَرَه قِیلِیشَه دِی.
شُو یِیردَه حاضِر بوُلگن مُسُلمان بِرادَر غَضَبلَه نِیب کِیتَه دِی وَ جِنایَتچِی شَخصنِی قِیلِیچنِی ضَربَه لَرِی بِیلَن اوُلدِیرَه دِی، یَهُودِیلَر اِیسَه هَمَّه لَرِی جَملَنگن حالدَه اوُنگه حَملَه قِیلِیب اوُنِی شَهادَتگه یِیتکَه زِیشَه دِی. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اِسلامِی رَهبَر وَ حاکِم صِیفَتِیدَه بُو خَبَرنِی اِیشِیتگن پَیتلَرِیدَه، غَضَبلَندِیلَر وَ اِسلام لَشکَرِینِی هَمَّه سِینِی مَنَه بُو کافِرلَرگه قَرشِی جَنگگه آلِیب باردِیلَر وَ اوُلَرنِی 15 کوُن مُحاصَرَه قِیلگچ تَسلِیم بوُلِیشگه مَجبوُر قِیلدِیلَر، اوُ کِیشِی اوُلَرنِی هَمَّه سِینِی اوُلدِیرِیشنِی قَصد قِیلگن اِیدِیلَر. لِیکِن عَبدُ الله اِبنِ اُبَی – مَدِینَه دَگِی مُنافِقلَر دَستَه سِینِی باشلِیغِی – اوُرتَه چِیلِیک قِیلگه نِی سَبَب اوُلَر نِی جانلَرِیدَن گِیچَه دِیلَر. اَمّا مال – موُلکلَرِینِی مُصادَرَه قِیلِیب اوُلَرنِی اوُزلَرِینِی شامگه یَقِین جایلَرگه سوُرگوُن قِیلِیب یوُبارَه دِیلَر.
بُو حادِیثَه بِیزلَر نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتگه اِیگه بوُلگن دَوردَه صادِر بوُلگن اِیدِی، لِیکِن اوُندَن کِییِین اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتگه اِیگه بوُلگن پَیتِیمِیزدَه هَم شوُنگه اوُحشَه گن صَحنَه لَرگه گوُواه بوُلَه مِیز وَ قَندَی قِیلِیب اِمامنِینگ قَلقان بوُلگه نِینِی کوُرَه مِیز، حَتَّی بُو یِیردَه اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتنِی اوُستِیدَگِی هَر قَندَی مَذهَبگه اِیگه بوُلگن اِمام بوُلِیشِی موُمکِین یاکِی مُجاهِدلَر شُوراسِیدَگِی مَجلِسنِی اِمامِی بوُلِیشِی هَم موُمکِین.
اوُزِینِی زَمانِیدَگِی اِمام مُعتَصِم عَبّاسِیگه شوُندَی بِیر خَبَر یِیتِیب کِیلَه دِیکِی، رِیم اِمپِیرَتارلِیگِیدَگِی بِیر عَسکَر مُسُلمان عَیالنِی اَذِیَت قِیلگه نِی وَ اوُنِی زِندانگه قَمَب قوُیگه نِی وَ بُو عَیال قوُیِیدَگِیچَه فَریاد اوُرگه نِی اَیتِیلَه دِی: «وامعتصماه»، حای مُعتَصِم مِینِی دادِیمگه یِیتگِین. مُعتَصِم بوُنِی اِیشِیتگن پَیتِیدَه، تِیزلِیک بِیلَن تَحتِیدَن توُرِیب مَنَه بُو مُسُلمان عَیالگه جَواب بِیرَه دِی وَ فَریاد اوُرِیب اَیتَه دِیکِی، ” لَبَّی، لَبَّی” وَ مال – دَولَتِینِی تَقسِیملَش بارَه سِیدَگِی وَصِییَتدَن سوُنگ، تِیزلِیک بِیلَن لَشکَرنِی حَملَه قِیلِیشگه تَیّارلَیدِی، اوُ حَملَه قِیلِینِیشِیدَن آلدِین رِیمنِی اِمپِیرَتارلِیگِیگه قوُیِیدَگِی مَضمُوندَه نامَه یُوبارَه دِی: “مُسُلمانلَرنِینگ اِمِیرِی مُعتَصِم بِللَّه دَن رِیمنِی اِیتِیگه، مِینِی فوُقَرالَرِیمدَن بِیرِی سِینِی حُکمرانلِیگِینگ آستِیدَه ظُلمگه اوُچرَبدِی وَ زِندانگه تَشلَه نِیبدِی. مِینِی فُوقَرایِیمنِی زِنداندَن آزاد قِیل وَ اوُنِی اَذِیَت قِیلگن عَسکَرنِی مِینِی قوُلِیمگه تاپشِیر، بوُلمَسَم اَوَّلِی سِینِی آلدِینگدَه وَ آخِیرِی مِینِی حُضوُرِیمدَه بوُلگن لَشکَرنِی هَمراهلِیگِیدَه سِینگه حَملَه قِیلَه مَن”.
اَمّا رِیمنِی اِمپِیرَتارلِیگِی بوُ گپنِی جِددِی قَبُول قِیلمَیدِی وَ اوُشَه زَماندَگِی مُسُلمانلَرنِی قَلقانِی بوُلگن اِمام لَشکَر تارتِیب بارَه دِی، یوُزلَب مُخلِیص مُجاهِدلَر اوُلدِیرِیلگچ وَ مِینگلَب اِفلاص رِیملِیکلَر قِیرِیب تَشلَنگچ، اوُلَرنِی اوُستِیدَن غَلَبَه قاذانَه دِی وَ رِیملِیکلَرنِی قوُلِیدَن اوُچتَه نازِیک مِنطَقَه نِی آزاد قِیلِیب مُسُلمان عَیالنِی هَم آزادلِیککَه چِیقَه رَه دِی، جِنایَت صادِر قِیلگن کافِر عَسکَرنِی اِیسَه اوُلدِیرَه دِی، مَنَه بُو مُسُلمان سِینگلِیسِینِی دادِیگه کِیچراق یِیتِیب کِیلگه نِی سَبَبلِی، اوُندَن شَخصاً کِیچِیرِیم سُورَیدِی. [2]
غَیرَتلِی مُسُلمانلَر شوُ طَرزدَه – بِیر شَخصدَن تارتِیب لَشکَرگه چَه – مُسُلمان آپَه –سِینگلِیسِینِی آبرُوسِینِی دِفاع قِیلِیش اوُچُون اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرِی بوُیِیچَه اَحکاملَرنِی عَمَلدَه اِجرا قِیلِیشَردِی، چوُنکِی اوُلَر بِیر- بِیرلَرِینِی بَرابَرِیدَه بَجَرَه دِیگن وَظِیفَه لَردَن تَشقَه رِی، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه نِسبَتاً بِی پَروا وَ غَیرَتسِیز بوُلِیشنِی وَ اِعتِبارسِیزلِیک قِیلِیشنِی عاقِبَتلَرِیدَن هَم، اوُ اِیشلَر اوُچُون جَواب بِیرِیشلَرِی کِیرَکلِیگِیدَن هَم خَبَردار بوُلگن اِیدِیلَر. شوُندَی رَوِیش بِیلَن بِیر مُسُلماننِی آبرُوسِینِی حِفظ قِیلِیشَر اِیدِی، اِیندِی دِیننِی وَ بِیر مُسُلماننِی قانِینِی، نامُوسِینِی وَ مالِینِی دِفاع قِیلِیش حَقِیدَه گپِیرمَسَه هَم بوُلَه دِی. اَمّا حاضِرگِی پَیتدَگِی غَیرَتسِیز وَ بِی شَرَف مُسُلمانلَرگه، سِکوُلار وَ مُرتَد، قوُغِیرچاق حاکِملَرگه بِیر نَظَر تَشلَنگلَر، اوُلَر نِیمَه لَرنِی وُجوُدگه کِیلتِیرگه نِینِی بِیر کوُرِینگلَر؟
(دوامی بار…….)
[1] أخرجه أحمد (2/277، رقم 7713) ،ومسلم (4/1986، رقم 2564) .وأخرجه أيضًا: البيهقي (6/92، رقم 11276)
[2] الکامل لابن الاثیر 247/5