Анвоъи дорул ислом.
Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох
(4- қисмат)
Агар дар чанин вазиати муслимин ба хукми изтирор ва зарурат ” амдан” дар баробари ин хукуматхойи кофари мухожим ба хукумати дигари ғейри аз ” халафату ала манхажин нубувват” чанг бизанандки мовриди пасанди аллох нест ва амали мужримона махсуб мешавад, аммо ба хотири нажоти дин,” дорул ислом”, жон, номус, обру, моли худ аз душманони дар камин нишаста ночоран ба он мутавассил мешавад ва ” ночоран” мисли шахсики аз шиддати гурсганий ва дар холи марг аст ва ” ночоран” жихати хифзи жони худ ва хонуводаш ба хурдани гушти хук ё мурдор мажбур мешавад ва ё ” ночоран” даст ба дузди мезанад ва муртакиби журм мешавад, оё тибқи шариат амал нашуда аст? Бале, хам акнун ба далили набуди ” хилафату ала минхажин нубувват” вазъи пеш омадаки жихати нигахдорий аз дин ,” дорул ислом” жон, номус, обру, хонувода, мол ва сарзамини худ бояд дар масоили хукуматий муртакиби кори ғейри шаръий ва манъ шудайи шавемки ” бадил” ва ” жойгузин” амри шаръийи ” халафату ала минхажин нубувват” махсуб мешавад, аммо хамин амали мужримона ва ” бадил” хам дар чорчуби қонуни шариати аллох таъриф шуда ва жойи мегирад.
Пас “изтирор” яъни : ночорий, ногуризий ва дармондагий. Яъни шахс тахти шароит ва мовқеиятхойи тахдид омизий қарор мегирадки барои хориж шудан аз ин шароит ва мовқеиятхо мажбур аст корхойиро анжом дихадки дар шароити оддий ин корхо нопасанд, мамнуъ ва харом хастанд.
Имом Заракший рохимахуллох дар таърифи зарурат мегуяд: зарурат, расидан ба хадди астки агар шахси муртакиби амри харом барои рафъи он нагардад, халок шуда ё наздик ба халок шудан аст. Монанди касики дар изтирор барои хурдани ғазо ё пушидани либос астки, агар гурсна ё лахт бимонад, имкони халок шуданиш ё талаф шудани узви аз аъзойиш вужуд дорад. Ин холат, иртикоби харомро мубох мегардонад. [1]
Пас фарқ аст бейни ниёз назди бештари мардуми ноогох аз шариат бо заруратики мовриди назари ахли фиқх ва шариат аст, ва хар ниёзи боиси халок шудани умури харом шуда намешавад, балки танхо дар холати зарурат астки харом шудахо ва мамнуъ шудахо мубох мешаванд. Имоми Шофеъий рохимахуллох мегуяд:
« لَيْسَ يحِلُّ بالحَاجَةِ مُحَرَّمٌ إلا فی الضروراتِ».[2]
Хеч хароми бо хожат ва ниёз халол намешавад магар дар холати зарурат.
Ин холати изтирор хам танхо дар хурданийхо ва нушиданийхо хам нест,чун мумкин аст аз тахорат гирифта то соири умури зиндагийи худ дар холатхойи аз изтирор ва зарурат қарор бигирем, чунончи росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ба сурат ом мефармояд:
«رُفِعَ عَنْ أمَّتِي ثَلاثٌ: الخَطَأ وَالنِّسيَانُ وَمَا استُكرِهُوا عَلَيهِ»[3]
Аллох мутаол дар мовриди уммати ман аз хато ва нисён ва фаромуший гузашт карда ва нез дар мовриди хар ончики бар онон икрох шуда ва тахти фишор ва мажбурий қарор гирифт. Ё
« إن الله وَضَعَ عَنْ أُمّتی الْخَطَأَ والنِّسیانَ وَمَا اسْتُکْرِهُوا عَلَیْهِ » [4]
худованд хато ва корхойики афрод ба далили фаромуший ва тахти фишор ва мажбурий қарор гирифтан анжом медихандро, бахшида аст.”
Дар инжо фуқахо бо истинод ба оёти қуръон ва соири манобеъи фиқхий қоидайиро ба вужуд оварданд тахти унвони
«الضَّرُورَاتُ تُبِيحُ المَحظُورَاتِ»
Заруратхо ижоза мубох шудани умури мамнуъ шуда ва нахий шударо медихад.
Албатта зарурат тамоми махзурот ва умури нахий шударо мубох намекунанд , балки бояд “махзурот” пойинтар аз ” зарурат” бошанд; аммо агар мамнуъ шудахо ё “махзурот” бузургтар аз ” зарурат” бошад набояд онро ижро кард ва мубох намегарданд. Дар усули фиқх, мубох шудани мамнуъ ва махзур барои ” зарурат” тахти унвони ” рухсат” аз он ном бурда мешавадки се гунаанд:
1-Рухсатики дар он: анжоми феъл бар шахс мубох аст ва бар у вожиб астки анжомиш дихад то замоники дар чанин холати изтирор қарор дорад. Мисли хурдани мурдор ё гушти хук ё нушидани шароб дар хенгоми гурснагий ва ташнагий ба андазайики монеъ аз марги вай шавад, ва ё хар амрики монеъ аз аз бейн рафтани диниш шавадки болотар аз жон аст бар шахс вожиб астки чанин афъоли харомиро анжом дихад ва агар анжом надихад гунохкор аст.
(идома дорад………)
[1] المنثور فی القواعد ۲/ ۳۱۳ – ۳۲۰ / الضروره، بلوغه حداً، إن لم یتناول الممنوع (أو المحرم) هلک، أو قارب الهلاک. کالمضطر للأکل و اللبس بحیث لو بقی جائعاً أو عریانا لمات أو تلف منه عضو، هذا یبیح تناول المحرم
[2] الأم: ۳/۲۸
[3] نووی . المجموع 4/450 / السيوطي، الجامع الصغير4445 و…
[4] رَوَاهُ ابنُ مَاجَهْ والحاکِمْ