Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс : фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган
(27- қисм)
Хар қандай холатда хам, мана бу ўйинлар, бефойда ва беарзиш ишлар лахвни қолибидан жой олади,аммо лахв нарсалар хам турли- хил шохаларга эга, фақатгина лағв ё беарзиш сўзларни айтишлик эмас, балки бундан бошқа шундай лахвлар хам борки, улар яхши ва шаръий бир мақсадни йўлида бир абзор сифатида хизмат қила олади, мусулмонлар баъзи бир ўринларда уларга мухтож хам бўлади.
Баъзи бир мусулмонлар рухий жихатдан оромишни қўлга киритиш учун ўзига хос маросимларга бориб ана бу ботил ва лахв ишлардан вақтинчалик фойдаланишади ёки уларни ўзлари дўстларини даврасида чиройли овозга эга булбул ролини ўйнашади ёки ўйинлар орқали мана бу лахвлардан фойдаланишади. Масалан тўйларда ана ўша лахв ишларни амалга оширишади.
Уммул мўъминин Оиша розиаллоху анхо ўзларини қариндошларидан бирини ансорий бир кишига турмушга берган пайтларида, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам шундай деб мархамат қилган эдилар:
«یَا عَائِشَةُ، مَا کَانَ مَعَکُمْ لَهْوٌ؟ فَإِنَّ الأَنْصَارَ یُعْجِبُهُمُ اللَّهْوُ»[1]
“Эй Оиша! Сизлар билан бирга лахв ( лаззатланадиган нарсалар) йўқмиди? Чунки ансорлар, лахв ва ўйинларни яхши кўришади.” Бошқа бир ривоятда келтирилишича, мархамат қилган эдилар:
« فَهَلْ بَعَثْتُمْ مَعَهَا جَارِيَةً تَضْرِبُ بِالدُّفِّ وَتُغَنِّي »
“У билан бирга даф чаладиган ва овоз куйлайдиган чўрини қўшиб жўнатдингизми?” Уммул мўъминин айтдилар: бу чўри нималарни куйлай олади ё росулуллох? У киши мархамат қилдилар: мана бундай:
ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ *** ﻓَﺤَﯿﻮﻧَّﺎ ﻧُﺤﯿِّﯿﮑُﻢْ
وَلَوْلَا الذَّهَب الْأَحْمَر *** مَا حلَّتْ بوادیکــــــم
وَلَوْلَا الْحِنْطَة السمراء *** مَا سَمِنَتْ عَذَارِيكُمْ
” биз келдик, биз келдик, бизларга мархабо деб айтинглар ва бизлар хам сизларга дуруд айтамиз, агар қизил тилла бўлмаганда эди биёбонларингиз ораста бўлмас эди. Ва агар тилла рангли буғдойлар бўлмаганда, сизларни бўйга етган қизларингизга эт битмас эди.
Ёки Оиша розиаллоху анхога мархамат қилган эдилар:
« ﺍَﻫْﺪَﯾْﺘُﻢ ﺍﻟْﻔَﺘـَﺎﺓَ؟ ﻗَﺎﻟﻮُﺍ ﻧَﻌَﻢْ ﻗﺎﻝَ : « ﺃﺭْﺳَﻠْﺘُﻢ ﻣَﻌَﻬﺎ ﻣﻦ ﯾُﻐَﻨِّﯽ؟ ﻗﺎﻟَﺖْ: ﻻَ، ﻓَﻘﺎﻝَ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪِ (صلی الله علیه وسلم) ﺍِﻥَّﺍﻷﻧْﺼﺎﺭَ ﻗَﻮْﻡٌ ﻓﯿﻬﻢ ﻏَﺰْﻝٌ ﻓَﻠَﻮْ ﺑَﻌَﺜْﺘُﻢ ﻣَﻌَﻬَﺎ ﻣَﻦْ ﯾَﻘﻮﻝُ : ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﻓَﺤَﯿَّﺎﻧﺎ ﻭ ﺣَﯿَّﺎﮐﻢُ»
У қизга хадя бердингизми? Ха, дедилар, у киши яна мархамат қилдилар: у билан бирга овоз куйлайдиган кишини жўнатдингизми? Оиша айтдилар: йўқ. Сўнг росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилдилар: биласизми ансорларни ўртасида овоз куйлаш бир расм бўлиб доим бу ишни қилишади. Агар у билан бирга қуйидагича куйлайдиган бирор кимни юборганингизда яхши бўларди:
« ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﻓَﺤَﯿَّﺎﻧﺎ ﻭ ﺣَﯿَّﺎﮐﻢُ »
Биз сизларни олдингизга келдик; шундай экан бизларга салом ва табрик айтинглар ва бизлар хам сизларга мархабо деймиз.
Мана бу хам лахвдан фойдаланишни бир нави бўлади, энди лахвни бошқа бир турлари хам борки, улардан тўйдан бошқа жойларда хам бир абзор сифатида фойдаланса бўлади. Келинглар, уларни орасига бориб бир оз кўнглимизни хушлаб келамиз, деган гапларни сизлар хам эшитгандурсизлар……..масалан фикрий,рухий ва жисмоний ишлардан толиқиб бинони ичида ўтиришдан зериккач, келинглар бир ташқарига чиқиб қушларни овозини эшитайлик ёки боғга чиқиб бир айланиб келайлик ёки бир филм томошо қилайлик ёки циркка бориб ўйинларини томошо қилайлик ёки эй Оиша кел, хабашийларни ўйинларини бир кўргин ва…….деган сўзларга ўхшайди. Аслида мана бу ишлар ботил ва биарзиш, лекин улардан рухни нафас олиши учун фойдаланилгани сабабли, бу иш мубохга айланади.
Шунга ўхшаган ўринлар хақида Абу Дардоъ розиаллоху анху айтган эдилар:
ﺍِﻧِّﯽ ﻷﺳْﺘَﺠِﻢ ﻧﻔﺴﯽ ﺑِﺎﻟﺸَّﯽﺀِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒﺎﻃِﻞِ ﻟِﯿَﮑُﻮﻥَ ﺃﻗْﻮَْﯼ ﻟﻬﺎ ﻋَﻠَﯽ ﺍﻟﺤَﻖِّ .
Мен ботил ишлар орқали ўзим дам оламан ва натижада хақ ишларни қилиш учун куч оламан. Ибни Масъуд розиаллоху анху айтади:
أَرِيحُوا الْقُلُوبَ؛ فَإِنَّ الْقَلْبَ إِذَا أُكْرِهَ عَمِيَ
“дилларингизни хар соатда шод ва хурсанд қилиб туринглар, чунки дил хафа бўлган пайтингизда кўр бўлади.” Али ибни Аби Толиб розиаллоху анху хам айтади:
إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ تَمَلُّ کَمَا تَمَلُّ الْأَبْدَانُ، فَابْتَغُوا لَهَا طَرَائِفَ الْحِکْمَهِ
” мана бу рух хам бадан каби чарчайди. Уларни қайтадан хурсанд қилиб қувватланиши учун латиф ва хикматли нарсалардан фойдаланиб фаол қилингиз.” Аллохни шариатидаги қонун томонидан бошқарилган покиза лахвлар дилни шод ва хурсанд қилади ва қалбни дам олишига ва чарчоқ қалбдан,зехндан кетишига сабаб бўлади. Шу тарзда зехн ва қалб оғир ва жиддий ишлар учун тайёр бўлади.
Омир ибни Саъад розиаллоху анху айтади: мен бир тўйга бордим. У ерда Қараза ибни Каъаб ва Абу Масъуд ансорийни хам кўрдим, тўйда чўри қизлар овоз куйлаётган эди. Шунда эй росули худони ёронлари, эй бадрда иштирок этганлар, чўриларни овоз куйлашига қулоқ соляпсизларми?!- дедим. Улар қуйидагича жавоб беришди:
اجْلِسْ إِنْ شِئْتَ فَاسْمَعْ مَعَنَا، وَإِنْ شِئْتَ اذْهَبْ، قَدْرُخِّصَ لَنَا فِي اللَّهْوِ عِنْدَ الْعُرْسِ.
Ўтир, агар хохласанг биз билан бирга қулоқ сол, агар хохламасанг кетавер; чунки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам тўйларда бизларга лахв учун рухсат берганлар. [2]
Шунингдек уммул мўъминин Оиша розиаллоху анхо ривоят қиладиларки: “Отам Абу Бакр мени олдимга келдилар, бу вақтда ансорлардан бўлган икки қизча ансорларнинг буос кунидаги қахрамонлиги хақида овоз куйлаётган эдилар, ( бошқа бир ривоятда даф чалаётган эдилар) албатта улар жуда яхши куйлашни билишмасди!
وَلَيْسَتَا بِمُغَنِّيَتَيْنِ،
Шунда Абу Бакр айтдики: росулуллохни манзилида шайтонни михи борми?! Ва ўша куни фитр ийди эди, сўнгра росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилдилар:
يَا أَبَا بَكْرٍ إِنَّ لِكُلِّ قَوْمٍ عِيدًا وَهَذَا عِيدُنَا.
Эй Абу Бакр! Хар бир қавмни ийди ( хайити,байрами) бор, ва бу хам бизнинг ийд кунимиз”. [3]
(давоми бор……….)
[1]بخاری (5163)
[2] المستدرك على الصحيحين/ سنن النسائي/ المصنف
[3] متفق علیه . رواه البخاري (909) ومسلم (892) . صحیح سنن ابن ماجه ـ علامه آلبانی1540
