مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(89- قیسم)
اِیندِی اِیرانگه،اَفغانِستانگه، تاجِکِستانگه، اوُزبِیکِستانگه، شَرقِی توُرکِستانگه، عِراقگه، یَمَنگه، سوُرِیَه گه، سُومالِیگه، لِیوِیَه گه، مِصرگه، اَلجَزائِرگه، مالِیگه، توُرکِیَه گه وَ باشقَه لَرگه یاکِی بوُلمَسَم کوُردِستانگه، بَلوُچِستانگه،توُرکمَن صَحراسِیگه، طالِشگه، هوُرامانگه اوُحشَه گن چِیگرَه لَنگن دِیارلَردَه بُو تَکلِیف آغِیرراق بوُلَه دِی.
اَلله گه قَسَمکِی،اَگر اِیککِیتَه بِیر- بِیرِیگه یَقِین بوُلگن دِیاردَه گِییاگرَه فِیک وَ سِیاسِی مانِعلِیکلَر مَوجُود بوُلمَسَه وَ واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی اَگرچِی کِیچکِینَه بوُلگن تَقدِیردَه هَم واحِد حالَتدَه تَشکِیل قِیلِیشنِی اِمکانِی بوُلسَه، اَمّا بوُ اِیش عَمَلگه آشِیرِیلمَیدِیگن بوُلسَه، هَر قَندَی شَخص یا گوُرُوه یا حِزبنِی هَر بِیرِی اَلاهِیدَه اوُزِینِی هاحشِیگه کوُرَه وَ اوُزِینِی توُشوُنچَه سِی،نَظَرِیگه اَساساً مُسُلمانلَر بِیلَن صُحبَتلَشسَه وَ اِلاهِی خَبَرلَرنِی یِیتکِیزسَه وَ مُسُلمانلَر هَم مَنَه بوُندَی تَفَرُّقنِی وُجُودگه کِیلتِیرَه دِیگن فَساددَن آگاه بُولگن حاللَرِیدَه مَنَه بُو غَیرِی اِسلامِی حَرَکَتگه، رَوِیشگه راضِی بوُلسَه لَر، رَبُّ العالَمِینگه قَسَمکِی اوُلَرنِینگ هَمَّه سِی شَرمَندَه وَ عاقِبَت بَه شَر بوُلَه دِیلَر وَ اوُلَر پَروَردِیگارلَرِینِی حُضوُرِیگه هَم بوُم- بوُش قوُل بِیلَن قَیتِیب بارِیشَه دِی.
مُسُلمانلَر شُو نَرسَه حَقِیدَه یَحشِیلَب فِکرلَشلَرِی کِیرَککِی، اوُلَر دُشمَن اوُزِینِی مَقصَدلَرِیگه یِیتِیشلَرِی اوُچُون بِیر اَبزارگه اَیلَنمَسلِیکلَرِی لازِم. حِزبلَردَن بوُت یَسَش، قَبِیلَه پَرَستلِیک، نَجاد پَرَستلِیک، شَخصِیَت پَرَستلِیک وَ شَیطاننِینگ باشقَه خُطوُاتلَرِی، تَفَرُّق وَ دُشمَننِینگ سُوئِستِفادَه قِیلِیشِیگه وَ نِهایَت اِیسَه مُسُلمانلَرنِینگ جِهادِینِی عَقِیم بوُلِیشِیگه وَ جِهادنِینگ ثَمَرَه سِینِی دُشمَنگه تَقدِیم قِیلِینِیشِیگه وَ مُسُلمانلَرنِی آرَه سِیدَه جِهادگه بوُلگن اِیمان وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی تَشکِیل بوُلِیشِیگه نِسبَتاً اوُمِیدنِی نابوُد بوُلِیشِیگه وَ نِهایَت تَفَرُّقدَن کِیلِیب چِیقَه دِیگن عَذابگه مُستَحَق بوُلِیشِیگه سَبَب بوُلَه دِی، مَنَه بوُلَر زِیلزِیلَه نِی، چِقماقنِی حَددِیدَگِی بَلکِیم اوُندَن هَم بَتتَرراق نَرسَه دوُر،چوُنکِی زِیلزِیلَه وَ چَقماقنِی مُددَتِی کَم بُولِیب، فَقَط اوُشَه نَسلنِی یا گوُرُوهنِی اوُزِی بِیلَن آلِیب کِیتَه دِی، اَمّا باشقَه نَسللَرگه ضَرَرِی تِیگمَیدِی، لِیکِن تَفَرُّق عَذابِی گاهِیدَه یِیللَر بَلکِیم اوُن یِیل یا عَصرلَر دَوامِیدَه چوُزِیلَه دِی: قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ » (انعام/65) اَیتِینگ: “اوُ سِیزلَرگه اوُستِینگِیزدَن یا آیاقلَرِینگِیز آستِیدَن عَذاب یُوبارِیشگه یاکِی سِیزلَرنِی گوُرُوه- گوُرُوه قِیلِیب اَرَلَشتِیرِیب یوُبارِیب (جَنگوُ – جَدَللَردَه) اَیرِیملَرِینگِیزگه اَیرِیملَرِینگِیزنِینگ ضَرَرِینِی تاتتِیرِیب قوُیِیشگه قادِر بوُلگن ذاتدِیر”. قَرَنگ،اَنگلَب یِیتَرمِیکِینلَر، دِیب آیَتلَرِیمِیزنِی قَندَی بَیان قِیلماقدَه مِیز.
مَنَه بوُندَی تَفَرُّقدَن وَ اوُنِی کِیتِیدَن کِیلَه دِیگن مُصِیبَتلَردَن، عَذابلَردَن پَرهِیز قِیلِیش اوُچُون رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم حَتَّی اَگر قُرآن اوُقِیشلِیک تَفَرُّققَه باعِث بوُلَه دِیگن بوُلسَه، اوُنِی اوُقِیشلِیکدَن هَم مَنع قِیلگنلَر، اِیندِی مَذهَبِی، نَجادِی، حِزبِی،زَبانِی وَ باشقَه اِیختِلافلَرنِی اوُرتَه گه تَشلَش بارَه سِیدَه گپِیرمَسَه هَم بوُلَه دِی: «اقْرَءُوا الْقُرْآنَ مَا ائْتَلَفَتْ علیه قُلُوبُكُمْ فَإِذَا اخْتَلَفْتُمْ فَقُومُوا عَنْهُ» دِیللَرِینگِیز بِیر- بِیرِینگِیزگه باغلَنگوُنگه چَه قُرآن اوُقِینگلَر، اَگر اِیختِلافگه توُشِیب قالسَنگِیزلَر اوُشَه یِیردَه توُحتَنگلَر.
حاضِرگه چَه شُو نَرسَه آچِیق – آیدِین بوُلگن بوُلِیشِی کِیرَککِی، فَقَط “اوُچ اَبزارنِی” حِمایَه سِی آستِیدَگِی شوُرا وَ واحِد اِجماعگِینَه تَفَرُّقنِی یوُقاتِیشگه قادِر بوُلَه دِی وَ وَاحِد جَماعَتنِی تَشکِیل قِیلَه دِی، مَنَه بُو مَقصَدگه یِیتِیشنِی اوُزِی بِیر جَرَیان بوُلِیب، اوُزِیگه خاص دَورگه اِیگه وَ اوُ اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن بوُلِیشِی کِیرَک. سُنَّتِی مَذهَبلَرگه تَقلِید قِیلِیش شُبهَه سِیز اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن اوُزِینِی اوُرنِینِی واحِد شوُراگه وَ واحِد اِجماعگه تابِع بوُلِیشگه بوُشَه تِیب بِیرَه دِی، اِیندِی مَنَه بُو آخِیرگِی مَقصَدنِی قوُلگه کِیرِیتگوُنِیمِیزچَه اوُنِی آدَملَرگه ماسلَب مَدَنِیَتلَشتِیرِیش اوُچُون عَمَل پَیتِیدَه صَبر- طاقَتلِی بوُلِیشِیمِیز کِیرَک.
مَنَه بُو جَرَیاننِی سُنَّتِی مَذهَبلَر بِیلَن بِیرگه باسِیب اوُتِیش، اوَزلَرِینِینگ کوُز- قَرَشلَرِینِی شَخصِی اِجتِهادلَر قالِیبِیدَه کِیلا لَب صادِر قِیلَه دِیگن کِیشِیلَر بِیلَن بِیرگه باسِیب اوُتِیشدَن کوُرَه اَنچَه آسانراق وَ ضَرَردَه هَم کَمراق حِسابلَه نَه دِی. حاضِرگِی پَیتدَه مُسُلمانلَرنِینگ واحِد شوُراسِی تَشکِیل بوُلِیشِیدَن آلدِین شُبهَه سِیز “سُنَّتِی مَذهَبلَرنِینگ گوُدَکانَه اِجتِهادلَرگه تَقلِید قِیلِیشِینِینگ زِیانِی” مُسُلمانلَر اوُچُون جوُدَه کَمراقدوُر.
از اجتهاد عالمان كم نظر اقتدا بر رفتگان محفوظ تر
مَنَه بُو گوُدَکانَه اِجتِهادلَر حَل قِیلسَه بوُلَه دِیگن مُشکِلاتلَر جُملَه سِیدَن سَنَلَه دِی وَ واحِد شوُرا وَ واحِد اِجماع وَ واحِد جَماعَت سَرِی حَرَکَت قِیلِیش یوُلِیدَه مَنَه بُو گوُدَکانَه اِجتِهادلَر بِیزلَر اوُچُون توُسِیق، مانِع بوُلِیشِیگه رُحصَت بِیرمَسلِیکنِی عِلاجِی بار. اَمّا اَگر مَنَه بُو مُشکِلاتلَرنِی اوُزِینِی اوُرنِیدَه دَرمان قِیلِینمَیدِیگن بوُلسَه، مَنَه بُو گوُدَکانَه اِجتِهادلَر هَم دُشمَننِینگ سُوئِستِفادَه قِیلِیشِی اوُچُون وَ مُسُلمانلَردَن فایدَه لَه نِیش بوُیِیچَه دُشمَننِینگ طَعمَه قِیلِیشِیگه اَبزار بوُلِیب حِذمَت قِیلِیشِی موُمکِین.
بُو یِیردَه دِققَت قِیلِینِیشِی کِیرَک بوُلگن اَساسِی نوُقطَه شوُکِی، اَحزابلَر وَ جَماعَتلَر وَ جَماعَتلَرنِی شوُراسِی فَقَط حُکوُمَت قُدرَتِینِی کَسب قِیلِیش اوُچُون وُجُودگه کِیلَه دِی، اوُلَر مَثَلاً خَیرلِی یا تَربِیَه وِی اِیشلَرنِی عَمَلگه آشِیرِیش اوُچُون وُجُودگه کِیلگن حِیلفلَر یاکِی سِیندِیکالَرگه، صِینفلَرگه اوُحشَشمَیدِی. جَمِیعیَتلَردَگِی مَنَه بُو اَحزابلَرنِی،جَماعَتلَرنِی، جَماعَتلَر شُوراسِینِی، مُجاهِدلَر شوُراسِینِینگ مَجلِیسِینِی تَشکِیل قِیلِیشنِی یاکِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتنِی تَشکِیل قِیلِیشنِی یا نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی قوُلگه کِیرِیتگوُنچَه قِیلگن حَرَکَت وَ فَعالِیَتلَرنِی نَتِیجَه سِی رائِج بوُلگن مَذهَبلَردَن کُورَه اَنچَه یَحشِیراق بوُلِیشِی لازِم، اوُلَرنِینگ اِیختِلافلَرِی پایدِیواردَه، سکلِیتدَه اِیمَس، بَلکِی جُودَه مَیدَه،جُزئِی مَسَلَه لَردَه بُولِیشِی کِیرَک.
چوُنکِی اَگر اوُلَر سکلِیتدَه بِیر- بِیرلَرِی بِیلَن اِیختِلافگه توُشِیب قالسَه لَر آرقَه گه کِیتِیشگه، چِیکِینِیشگه وَ بِدعَتلَرنِی یوُلگه قوُیِیشگه دوُچار بوُلِیشَه دِی، بُو حالَت رائِج مَذهَبلَردَن کوُرَه هَم بَتتَرراق سَنَلَه دِی، بوُندَن تَشقَرِی اِسلامِی بِیردَم حُکوُمَتنِی تَشکِیل قِیلِیش سَرِی قِیلِینَه یاتگن حَرَکَتنِینگ جَرَیانِیگه وَ مُسُلمانلَرگه عِززَتنِی قَیتِیشِیگه قَطعِی وَ اِنکار قِیلِیب بوُلمَیدِیگن ضَربَه لَر کِیلتِیرَه دِی،هَمِیشَه اِلاهِی تَرِیخدَه یوُزلَرِی قارَه بوُلِیب قالَه دِی وَ آبرُولَرِی کِیتَه دِی. نِیمَه اوُچُون؟ چوُنکِی اوُلَر مَنَه بوُ مَذهَبلَرنِی واحِد شوُرادَه جَملَش وَ مَذهَبلَرنِینگ نِهایَتدَه جُزئِی، شَخصِی اِیختِلافلَرِینِی شوُرانِینگ واحِد رَعیِینِی اَساسِیدَه یوُقاتِیش وَ نِهایَت اِیسَه واحِد اِجماعنِی قوُلگه کِیرِیتِیش وَ یَنَه قَیتَه دَن توُرلِی – هِیل، کوُپ سانلِی، بِیر- بِیرِیگه زِدِّیَتلِی جَماعَتلَرنِی اوُرنِیگه واحِد جَماعَتنِی کِیلتِیرِیش اوُچُون کِیلگن اِیدِیلَر، لِیکِن اوُلَر بوُنِی اوُرنِیگه اِجتِمائِی، مَدَنِی، عَقِیدَه وِی،پایدِیواردَگِی اِیشلَر بوُیِیچَه اِیختِلافلَرنِی، تَفَرُّقنِی وُجُودگه کِیلتِیرِیشدِی، اوُنِی نَتِیجَه سِی سُنَّتِی مَذهَبلَرنِینگ مَیدَه، جُزئِی اِیختِلافلَرِیدَن کوُرَه بَتتَرراق، وَیرانگرراق، اَفسُوسلَه نَرلِیراق بوُلَه دِی، اوُلَر اوُزلَرِینِی ناقِص،اَدَشگن،پَرچَه لَنگن مَذهَبلَردِیک کوُرسَتدِیلَر وَ عَمَل قِیلدِیلَر، اوُلَر عَقِیدَه گه آئِد اِیشلَردَه ناتوُغرِی وَ اِجتِهادگه اوُرِین بوُلمَه گن اِجتِهادلَرنِی وَ تَعوِیلاتلَرنِی اِیشلَتدِیلَر.
(دوامی بار…….)