مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(102- قیسم)
مُسُلمانلَر وَ غَیرِی مُسُلمانلَر حَقِیدَه شَرعِی توُشوُنچَه نِی یوُقلِیگِی سَبَبلِی، شَخص مُسُلمان وَ کافِرگه نِسبَتاً اوُزِیگه مُناسِب دِیپلامَتِیَه نِی شَرعِی اوُصُولدَه آلِیب بارَه آلمَیدِی وَ اوُزِیدَگِی شَخصِی قابِیلِیَتلَر وَ شَرائِطلَرگه مُناسِب حالدَه اوُلَر بِیلَن صُحبَتلَه شِیب اوُلَرنِی دَعوَت هَم قِیلَه آلمَیدِی وَ اَکثَر حالَتدَه باشِی بِیرک کوُچَه گه کِیرَه دِی وَ حَتَّی حَددَن آشِیق قوُپاللِیککَه،زُورَوانلِیککَه، کوُنگِیل ساوُوشِیگه سَبَب بوُلَه دِی، وَ اوُزِینِینگ مُخاطابلَرِینِی هَم فِتنَه گه دوُچار قِیلَه دِی،هَمدَه اوُلَرنِی جاهِللِیک بِیلَن اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه قَرشِیلِیک قِیلِیشلَرِیگه وَ اَلله وَ رَسُولِینِی تَکذِیب قِیلِیشلَرِیگه باعِث بوُلَه دِی، بُو نَرسَه آشکارَه آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَتنِی یوُلِیدَه توُسِیق بوُلِیب عَمَل قِیلَه دِی.
اِمامِی بُخارِی اِمام عَلِی رَضِیَ الله عَنهُ دَن رِوایَت قِیلِیب اَیتَه دِیکِی: حَدِّثُوا النَّاسَ بِمَا يَعْرِفُونَ، أَتُحِبُّونَ أَنْ يُكَذَّبَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ؟[1] “آدَملَر بِیلَن اوُلَردَگِی بِیلِیمنِی اَندازَه سِیگه کوُرَه صُحبَتلَه شِینگلَر، اَلله وَ رَسُولِینِی یالغانچِی قِیلِیشلَرِینِی اِیستَیسِیزلَرمِی؟” یاکِی مُسلِم اِبنِ مَسعوُد رَضِیَ الله عَنهُ دَن رِوایَت قِیلِیب اَیتَه دِیکِی: مَا أَنْتَ بِمُحَدِّثٍ قَوْمًا حَدِيثًا لا تَبْلُغُهُ عُقُولُهُمْ؛ إِلا كَانَ لِبَعْضِهِمْ فِتْنَةٌ[2] اَگر آدَملَر بِیلَن اوُلَرنِینگ عَقللَرِی یِیتمَیدِیگن دَرَجَه دَگِی سوُزلَر بِیلَن صُحبَتلَشسَنگِیزلَر، اَلبَتَّه اوُلَرنِینگ کوُپلَرِی شُو سَبَبلِی فِتنَه گه توُشِیب قالَه دِیلَر. “اَگر سِین بِیر قَوم بِیلَن صُحبَتلَشگن بوُلسَنگ وَ بُو قَوم سِین اَیتگن سوُزلَرنِی توُشوُنمَه گن بُولسَه (عَقللَرِی یِیتمَه گن بوُلسَه)، سِین اوُلَرنِی فِتنَه گه دوُچار قِیلِیبسَن.”
کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک بُو سوُزلَر اِیماننِی تَعلِیم بِیرِیش حَقِیدَه اِیمَس، چوُنکِی اِیماننِی دِیوانَه بوُلمَه گن وَ رُوحِی سَلامَتلِیککَه اِیگه بوُلگن هَر قَندَی اِنسان توُشوُنَه دِی. بُو باشقَه اَحکاملَرنِی تَعلِیم بِیرِیش وَ دَعوَت ،جِهاد اِیشلَرِیدَه شَرعِی عِلمگه،عَقلگه اِیختِیاجِی بوُلگن جاهِللِیکلَرنِی بَرطَرَف قِیلِیش بارَه سِیدَگِی رَوِیشدوُر؛ اَمّا بِیزلَرنِینگ مَنَه بُو آگاه بوُلمَه گن بِرادَرلَرِیمِیز نَه دوُستنِی وَ نَه دُشمَننِی شَرعِی اوُصلوُب بِیلَن تَنِیشمَیدِی. شوُنِینگ اوُچُون هَم دُنیادَه اَکثَراً مَغلوُبِیَتگه اوُچرَه شَه دِی. اَگر اوُزلَرِی قَبوُل قِیلگن اوُتگن عَصرلَردَه یَشَب اوُتگن اوُلَمالَرنِینگ سوُزلَرِی بوُیِیچَه تَنِیگن تَقدِیرلَرِیدَه هَم، بوُنِی حاضِرگِی وَضِیعیَتگه عُمُوماً عَلاقَه سِی یُوق،اَگر اوُلَرنِی اوُزلَرِی بَعضِی بِیر عِلملَرنِی قوُلگه کِیرِیتگن بوُلسَه لَر، بوُ هَم حَیالدَگِی بِیر نَرسَه لَر بوُلِیب، حاضِرگِی جَمِیعیَتنِی وَ مِللَتنِی مَوجُود وَضِیعیَتِیگه عُمُوماً عَلاقَه سِی یُوق وَ اوُلَرنِی دَردِیگه یِیمَیدِی.
مَثَلاً فَلان عالِمنِینگ فَلان عَصردَه وَ فَلان مُشَخَّص مَکاندَه اَیتِیشِیچَه، صُوفِیلَر شَرِیعَتنِی بِیر چِیتگه سُورِیب قوُیِیشگن وَ خانَقاهلَرِیدَه راهِبلَرنِی رَوِیشِینِی توُتِیب چِیتلَه نِیب آلِیشگن،اوُلَر اَصلاً اَهلِی جَنگ وَ قِتال اِیمَسلَر، اَمّا کوُرِیب توُرگه نِیمِیزدِیک کِییِینگِی عَصردَه حوُددِی شُو صُوفِیلَر عُثمانِیلَر حُکوُمَتِیگه یا عُمَر مُختارگه یا شَیخ سَعِید پِیرانگه یا سَنجَرخان کوُردِستانِیگه وَ یا طالِباننِینگ گوُرُوهلَرِیگه وَ چِیچِیندَگِی مُسُلمانلَرگه اَیلَه نِیشدِی، اوُلَرنِینگ اوُزلَرِی شَرِیعَتگه تابِع بوُلِیشلَرِی بِیلَن بِیرگه ، اَلله نِینگ شَرِیعَتدَگِی قانوُنلَرنِی اِجراچِیلَرِی وَ کافِرلَرگه قَرشِی جِهادنِی بَیراقدارلَرِی هَم بوُلِیشدِی.
بُو یِیردَه اوُشَه عالِم مُشَخَّص مَکان وَ مُشَخَّص زَماندَه راست سوُزنِی اَیتگن، اَمّا بِیزلَرنِینگ بُو بِرادَرلَرِیمِیز اوُشَه بُویُوک عالِمنِینگ اوُزِینِی زَمانِی حَقِیدَه سوُزلَه گه نِینِی توُشوُنِیب یِیتِیشمَه گن، حاضِردَه صُوفِیلَرنِینگ بِیر دَستَه سِی بوُتوُنلَی مُرتَد بُولگن بُولِیشلَرِی موُمکِین، مَثَلاً عَلِیُّ اللَهِیلَرگه،یَزِیدِیلَرگه وَ باشقَه لَرگه اوُحشَش یاکِی مُوَحِّدلَر، مُجاهِدلَر دَستَه سِیگه یا باشقَه توُرلِی- هِیل طَبَقَه لَرگه اوُحشَب اوُلَرنِینگ هَر بِیرلَرِی اَلاهِیدَه حُکمگه شامِل بوُلِیشلَرِی هَم موُمکِین.
بِیزلَرنِینگ مَنَه بُو بِرادَرلَرِیمِیز فَلان عالِمنِینگ نَظَرِینِی مُطالَعَه قِیلِیش بِیلَن بَرچَه صُوفِیلَرنِینگ اوُستِیدَه حاضِرگِی وَضِیعیَتگه مُناسِب بوُلمَه گن بِیر حُکمنِی صادِر قِیلِیشَه دِی، اوُلَرنِینگ بِیلِیملَرِی خَطا، حوُددِی شوُ خَطا بِیلِیملَرنِی اوُزِی آنگلِی،مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَتنِینگ قَرشِیسِیدَه بِیر توُسِیق بوُلِیب عَمَل قِیلَه دِی، مِین مَنَه بُو مِثالنِی کِیلتِیرِیشِیمدَن مَقصَد سِیزلَر یَحشِی تُوشوُنِیب یِیتِیشِینگِیزنِی هاحلَه دِیم، اِسلامِی تَفسِیرلَر وَ فِرقَه لَردَگِی بِرادَرلَرِیمِیزنِی، اِسلامِی تَفسِیرلَر وَ فِرقَه لَردَگِی بِرادَرلَرِیمِیزنِی اَکثَرِی شوُ رَوِیش بِیلَن آچِیق خَطالَرگه دوُچار بوُلِیشَه دِی وَ اوُلَردَگِی مَوجُود بِیلِیمنِی نَه فَقَط بُو شَخصنِی اوُزِیگه وَ مُسُلمانلَرنِینگ مَوجُود وَضِیعیَتِیگه فایدَه سِی بوُلمَیدِی، بَلکِیم اَکثَر حالَتدَه اَهلِی قِبلَه نِینگ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نُوچِی وَحدَتِینِینگ قَرشِیسِیدَه تُوسِیق هَم بوُلِیب قالَه دِی.
(دوامی بار……..)
[1] صحیح بخاری ـ باب 49 ـ صفحه 59 ـ شماره 127
[2] صحیح مسلم ـ مقدمه ـ باب 3 ـ صفحه 9 ـ شماره 14