مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(135- قیسم)
اَلبَتَّه کافِرلَر بِیلَن قَندَی مُعامَلَه قِیلِیشدَگِی بُو اوُزگه رِیشلَر هَم عاددِی بِیر نَرسَه ، چوُنکِی توُرلِی – هِیل زَمان وَ مَکانلَردَگِی مُسُلمانلَرنِینگ قُدرَتِی کَم یا کوُپ بوُلِیشِی موُمکِین، یاکِی مُشَخَّص مَقصَدلَرنِی قوُلگه کِیرِیتِیش اوُچُون مُسُلمانلَر اوُزلَرِی یَشَب توُرگن کوُننِی سِیاسِی شَرائِطِیگه وَ اوُشَه مِنطَقَه دَگِی طاغُوت حُکوُمَتلَرنِی توُتگن اوُرنِیگه وَ حَلقَرا شَرائِطگه مُناسِب حالدَه، اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی ثابِت اوُصُوللَرِیگه اِیرگه شِیش بِیلَن مَقصَدلَرِیگه یِیتِیش اوُچُون یَنگِی شِیوه لَردَن فایدَه لَه نِیشلَرِی هَم موُمکِین.
آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، مَنَه بُو مَعدَندَن مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجِیگه مُناسِب حالدَه فایدَه لَه نِیلِیشِی کِیرَک بوُلگن پَیتدَه، اَلله نِی قانوُنِیدَه کِیلَه جَک یِیللَردَه قَندَی فایدَه لَه نِیش کِیرَکلِیگِی بارَه سِیدَه دَستوُرلَر بِیرِیب کِیتِیلگن دِیب فِکرلَب بوُلمَیدِی، یاکِی خاص بِیر مَکان وَ زَماندَگِی دَوردَه قوُللَنگن رَوِیشنِی یَنگِی کوُننِی اِیختِیاجلَرِی وَ اوُنِی مَکان وَ زَمانِیدَگِی شَرائِطِینِی حِسابگه آلمَسدَن توُرِیب اَنَه اوُشَه رَوِیشنِی کِیلَه جَککَه نَمُونَه صِیفَتِیدَه اِرایَه بِیرِیب بوُلمَیدِی؛ بَلکِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر ثابِت اوُصُوللَرنِی تَنِیشتِیرِیش آرقَه لِی مَنَه بُو مَعدَندَن قَندَی قِیلِیب فایدَه لَه نِیشنِی – حَربِی اِیشلَر وَ تَرنسپارت، طِبِّیاتگه آئِد یاکِی بوُندَن باشقَه اِیشلَردَه – اوُچ اَبزارنِی کَنَلِیدَگِی اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی اِجتِهادِیگه تاپشِیرگن، مَنَه بُو اوُچ اَبزارنِی بِیرِی مُسُلمانلَرنِینگ مَوجُود وَضِیعیَتِیگه وَ کافِرلَرنِی جَمِیعیَتِیدَگِی مِنطَقَه وِی یا حَلقَرا شَرائِطِیگه مُناسِب حالدَه، مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه ماس رَوِیشدَه اوُزِینِی واحِد اِجتِهادِینِی اَمِیر وَ رَهبَرنِی تِیلِی آرقَه لِی مُسُلمانلَرگه اِرایَه بِیرَه دِی.
بُو یِیردَه اوُچ اَبزارنِی بِیرِی آرقَه لِی وُجُودگه کِیلگن رَهبَرِیَت قَلقانگه اَیلَه نَه دِی، هَر قَندَی اِیش بوُیِیچَه اوُنگه وَ اوُنِی حِمایَه سِی آستِیدَگِی تَشکِیلاتلَرگه یَعنِی اوُلِی الاَمر مُتَخَصِّصلَرِیگه مُراجَعَت قِیلِینِیشِی کِیرَک: وَإِذَا جَاءهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِی الأَمْر مِنْهُم لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلاَ فَضْلُ اللّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطَانَ إِلاَّ قَلِیلاً (نساء/83) قَچان اوُلَرگه (جَنگگه کِیتگن مُسُلمان عَسکَرلَر حَقِیدَه ) تِینچلِیک یاکِی حَوفُو – خَطَر ( یَعنِی غَبَلَه یاکِی مَغلوُبِیَت) خَبَرِی کِیلسَه، اوُنِی یایِیب یُوبارَه دِیلَر. اَگر ( اوُلَر اوُزلَرِیگه کِیلگن خَبَرنِی هَر کِیمگه یایِیب یوُرمَسدَن) پَیغَمبَرگه یا اوُزلَرِیدَن بوُلگن باشلِیقلَرِیگه گِینَه یِیتکَزگَنلَرِیدَه اِیدِی، اوُنِی ( یَعنِی مَنَه بُو خَبَرنِی حَقِیقَتِینِی) بِیلماقچِی بوُلگن کِیشِیلَر اوُشَه لَردَن بِیلگن بوُلَر اِیدِیلَر. اَگر سِیزلَرگه اَلله نِینگ فَضلوُ مَرحَمَتِی بوُلمَسَه اِیدِی، ( یَعنِی اَلله اوُز مَرحَمَتِی بِیلَن سِیزلَرنِی اِیماندَن اوُستوُوار قِیلمَسَه اِیدِی) اَیرِیم کِیشِیلَردَن تَشقَه رِی هَمَّه نگِیز شَیطانگه اِیرگه شِیب کِیتگن بوُلَر اِیدِینگِیز.
شوُ نَرسَه اَنِیقکِی، سِیزلَر مَنَه بُو رَهبَرِیَتگه وَ اوُلِی الاَمر شوُراسِیگه قَنچَه لِیک اِعتِماد قِیلسَنگِیز،اوُلَرنِینگ دُشمَننِی بَرابَرِیدَگِی اوُزگه رُوچَن دِیپلامَه تِیکَه سِینِی مِعزانِیگه هَم شوُنچَه لِیک اِعتِماد قِیلَه سِیزلَر. مُسُلمانلَرنِینگ مَوجُود وَضِیعیَتِیگه وَ کوُندَه لِیک اِیختِیاجِیگه مُناسِب بوُلگن مَنَه بُو اوُزگه رِیشلَرنِی حِکمَتِینِی توُشوُنِیب یِیتَه سِیزلَرمِی یاکِی اَمنِیَتِی وَ جَهانِی مَسَلَه لَر کَبِی بُو اوُزگه رِیشنِی حِکمَتِینِی فَهملَه مَیسِیزلَرمِی، بوُنِی فَرقِی یوُق. نِیمَه اوُچُون رَهبَرِیَت مَدِینَه پَیمانِیدَه مَنَه شوُنچَه اِیمتِیازلَرنِی یَهُودِیلَرگه بِیرگه نِینِی یاکِی حُدَیبِیَه پَیمانِیدَه مُشرِکلَر وَ قُرَیش سِکوُلارِیستلَرِیگه اَنَه اوُشَنچَه اِیمتِیازلَر بِیرگه نِینِی فَهملَیسِیزلَرمِی یا فَهملَه مَیسِیزلَرمِی، بُو مُهِم اِیمَس، اِینگ مُهِمِی سِیز رَهبَرِیَتگه مُتَخَصِّصلَرنِینگ اوُلِی الاَمر شوُراسِیگه بِیر قَلقان کَبِی اِعتِماد قِیلَه سِیزلَر، مَنَه شُو اِینگ مُهِم نَرسَه.
شوُنِینگ اوُچُون هَم شوُ نَرسَه گه دِققَت بِیلَن اِعتِبار بِیرِیلِیشِی کِیرَککِی، اوُچ اَبزاردَن بِیرِی اوُچُون تَنلَنگن رَهبَرِیَت شَرعِی کَنَل آرقَه لِی تَنلَنگن بوُلِیشِی لازِم، چوُنکِی بِیزلَر دِینِیمِیزنِی وَ جانِیمِیزنِی، نامُوسِیمِیزنِی،آبرُویِیمِیزنِی،مالِیمِیزنِی وَ دُنیایِیمِیزنِی اوُنِی قوُلِیگه تاپشِیرَه مِیز، بُو دُنیا آخِیرَتِیمِیزنِی اِیکِینزارِی حِسابلَه نَه دِی، اوُ شوُندَی بِیر قَلقان بوُلِیشِی کِیرَککِی، اوُنِی پَناهِیدَه کافِرلَر وَ اوُلَرنِینگ کُفر قانوُنلَرِیدَن آماندَه بوُلِیشگه وَ اوُنِی آرتِیدَه توُرِیب جِهاد قِیلِیشگه اِمکان تاپَیلِیک.
اِمامِی قُرطُبِی رَحِمَهُ الله 7 چِی هِجرِی عَصردَه بوُندَی رَهبَرِیَت حَقِیدَه اَیتَه دِیکِی: «أَنْ يَكُونَ مِمَّنْ يَصْلُحُ أَنْ يَكُونَ قَاضِيًا مِنْ قُضَاةِ الْمُسْلِمِينَ، مُجْتَهِدًا لَايَحْتَاجُ إِلَى غَيْرِهِ فِي الِاسْتِفْتَاءِ فِي الْحَوَادِثِ، وَهَذَا مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ» “اوُنِی عِلمِی شوُ دَرَجَه دَه بوُلِیشِی لازِمکِی، اوُ مُسُلمان اوُمَّتِیدَگِی قاضِیلَردِیک قابِلِیَتگه اِیگه بُولسِین، بوُنِی کِیتِیدَن اوُ مُجتَهِد بوُلِیشِی هَم کِیرَک، یَعنِی اوُ باشقَه لَردَن فَتوا سوُرَب اوُتِیرمَسلِیگِی لازِم، مَنَه بُو نَرسَه لَرگه مُسُلمان اوُلَمالَرِینِی هَمَّه سِی اِتِّفاق قِیلِیشگن.”
یَعنِی تا یِتتِینچِی عَصرگه چَه بُولگن دَوردَه فِقه اوُلَمالَرِینِینگ اِسلامِی جَمِیعیَتنِی رَهبَرِی بارَه سِیدَگِی فِکرِی شوُ بوُلگن، اَگر بَعضِی فِقه اوُلَمالَرِی قوُیِیدَگِیلَرنِی اَیتگن بوُلسَه: اَگر رَهبَر یِیتَرلِی عِلمگه اِیگه بوُلمَسَه، یَعنِی دِیندَه اِجتِهاد قِیلِیش دَرَجَه سِیگه یِیتمَه گن بوُلسَه، اَمّا اِسلامِی مَذهَبلَردَن بِیرِی بوُیِیچَه مُجتَهِد دَرَجَه سِیگه یِیتگن بوُلسَه، اوُ رَهبَر بوُلَه آلَه دِی، بُو یِیردَه عُمُوماً اِضطِرار وَ ضَرُورَت سَبَبلِی بوُلَه دِی، ضَرُورَت حُکمِی سَبَبلِی مَنَه بُو تَنَزُّلگه راضِی بوُلِینَه دِی، بوُلمَسَم عاددِی حالَتدَه اِمامِی قُرطُوبِی بَیان قِیلگه نِیدِیک مُسُلمانلَرنِینگ رَهبَرِی وَ اِمامِی فَقِیه مُجتَهِد بوُلِیشِی کِیرَک. اَگر شوُندَی بوُلمَیدِیگن بوُلسَه، هاحلَنسَه وَ هاحلَنمَسَه هَم، اِیرتَه یا کِیچ بوُلسَه هَم اوُلَمالَر بِیر طَبَقَه نِی تَشکِیل قِیلِیشَه دِی وَ حاکِملَر بِیر طَبَقَه نِی تَشکِیل قِیلِیشَه دِی، آلِ سَعُودگه وَ آلِ شَیخگه اوُحشَب اوُلَرنِینگ هَر بِیرِی اوُزِینِی فَضاسِیدَه سَیر قِیلِیب یوُرِیشَه دِی وَ مَسَلَه لَرگه بِیر هِیل نَظَر بِیلَن قَرَشَه دِی، بَشَرِیَتنِینگ بوُتوُن تَرِیخِی دَوامِیدَگِی هَر مَذهَبنِینگ اوُلَمالَرِی بِیر طَبَقَه گه وَ حاکِملَر هَم بِیر طَبَقَه گه اَجرَلگن حالَتدَه، بُو یِیر هَمِیشَه فَساد مَنبَعسِی بوُلگن. فِرعَوننِی دَورِیدَگِی بَلعَم بَعُورا طَبَقَه سِینِی تارتِیب ساسانِیلَر عَصرِیدَگِی رُوحانِیلَر وَ حاکِملَر طَبَقَه سِیگه چَه یاکِی نَصرانِیلَرنِینگ راهِبلَر طَبَقَه سِیگه یا یِیوراپَه دَگِی حاکِملَر طَبَقَه سِی بوُنگه مِثال بوُلَه آلَه دِی………..بوُ یَعنِی یوُمشاق وَ قوُپال سِکوُلارِیزمنِی بِیر نَوِی بوُلِیب مَذهَبِی تَعلِیماتلَر یُولِی آرقَه لِی آدَملَرنِی اَلدَش وَ فَرِیب بِیرِیش بِیلَن آذِیقلَنتِیرِیلگن. بُو نَرسَه دَن حاضِرنِی اوُزِیدَه مَحَلِّی مُرتَد سِکوُلارِیستلَر بوُتوُن جَهان باسقِینچِی سِکوُلار کافِرلَرِینِی حِمایَه سِی آستِیدَه مُسُلمان دِیارلَرِیدَه عُمُومِی سَفَربَرلِیک وَ عَوام حَلقنِی فَرِیب بِیرِیش اوُچُون فایدَه لَه نِیشیَپتِی.
دُشمَن مَنَه بُو اِیککِیتَه جِهازلَنگن طَبَقَه نِی تَشکِیل قِیلِیشگه مُوَفَّق بوُلگن پَیتِیدَه، اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن اوُلَمالَر حاکِملَر تامانِیدَن سُوئِستِفادَه قِیلِینَه دِی وَ عَمَللِی اوُلَمالَرنِی چِیتلَه نِیشِی بِیلَن مَیدان اوُلَمایِی اَلرُّوَیبِضَه، عُلَمایِ سُوء ، الاَئِمَّهَ الْمُضِلِّینَ و دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ گه آچِیلَه دِی.
(دوامی بار…….)