یِیتتِینچِی مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ شَرعِی مَنبَعلَردَگِی بِدعَتنِی مُختَصَر تَنِیب آلِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(8- قیسم)
اِیندِی، اَگَر مَنَه بُو مُتَخَصِّصلَرنِی جَملَی آلَه دِیگَن وَ اوُزِینِی واحِد اِجماعسِی بِیلَن واحِد رَعینِی اِرایَه بِیرَه دِیگَن اَنَه بُو اوُمَّت مَوجُود بوُلمَسَه، بُو حالَتدَه شوُرانِی واحِد اِجتِهادِینِی اوُرنِیگَه تَرقاق اِجتِهادلَر وُجُودگَه کِیلَه دِی؛ بُو حالَتدَه خَطا وَ سَرگَردانلِیکنِی اِحتِمالِی بار. فَلان مُجتَهِدنِی بِیرگَن رَعیِی، بَعضِی آیَتلَر وَ حَدِیثلَرگَه مُخالِف بوُلمَسلِیگِیگَه زَمانَت بِیرِیلمَیدِی. اَمّا شَرعِی مَنبَع لَردَن اِجتِهاد قِیلگَن شَخص،نَماز اوُقِیگَن کِیشِیگَه اوُحشَب خَطا قِیلگَن تَقدِیردَه هَم، یاکِی بِیر گوُرُوه وَ جَماعَت اِجتِهاد قِیلگَن بوُلسَه هَم وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی اَصحابلَرِی کَبِی بِیر مُسُلماننِی اوُلِیمِیگَه سَبَب بوُلگَن بوُلسَه هَم، بَرِیبِیر اوُنِی قِیلگَن اَنَه اوُشَنچَه حَرَکَتِی سَبَبلِی بِیر اَجر بار، شَرعِی مَنبَعلَر بوُیِیچَه قِیلگَن خَطا اِجتِهادِی باعِث قَصاص یا جَرِیمَه قِیلِینمَیدِی.
یَککَه حالدَگِی اِجتِهادلَرنِی قِیلِیشلِیک وَ مَذهَبلَرنِی، هِیلمَه – هِیل وَ گاهِیدَه قُرآن، سُنَّتگَه قَرشِی بوُلگَن تَفسِیرلَرنِی وَ تَعوِیلاتلَرنِی پَیدا بوُلِیشِی، اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی وَ واحِد اوُمَّتنِی وَ اوُنِی واحِد اِجماعسِینِی یوُقلِیگِی سَبَبلِیدوُر. مَنَه بوُندَی حالَتدَه، مَثَلاً اِمامِی اَبُو حَنِیفَه رَحِمَهُ الله طَهارَتنِی باطِل بوُلِیشِی یا عَیاللَرگَه تِیگِیشلِیک بارَه سِیدَگِی حُکمنِی صادِر قِیلگَن پَیتلَرِیدَه، اِمامِی شافِیعِی بوُنگَه قَرَمَه – قَرشِی فَتوا بِیرَه دِیلَر؛ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی حَدِیثلَرِی اِیسَه باشقَه نَرسَه نِی بَیان قِیلَه دِی وَ اِمامِی حَنِیفَه رَحِمَهُ الله نِی نَظَرِینِی تَصدِیقلَیدِی، اِمامِی شافِیعِینِی کَلامِی اَیتِیلگَن حَدِیثگَه قَرشِی بوُلگَنلِیگِی اوُچُون اوُ کِیشِیگَه اَهلِی بِدعَت دِیب لَقَب قوُیسَه بوُلَه دِیمِی؟ بِیر تَصَوُّر قِیلِیب کوُرِینگلَر، رَفعُ الیَدَین حَقِیدَه 254 تَه حَدِیث مَوجُود، اَمّا حَنَفِیلَر بُو سُنَّتدَن باش تارتِیشَه دِی. اوُلَرنِی اَهلِی بِدعَت وَ جَهَنَّم اَهلِی دِیب ناملَب بوُلَه دِیمِی؟ اَگَر خَیرُالقُرُوندَه یَعنِی صَحابَه وَ تابِیعِنلَرنِی عَصرِیگَه یَقِین دَوردَه یَشَه گَن حَنَفِی، شافِیعِی وَ مالِکِی کَبِی بُویوُک اِماملَر اوُچُون عُذر کِیلتِیرِیشنِی عِلاجِی بوُلسَه، مُصِیبَتگَه اوُچرَه گَن مَظلوُم مُسُلمانلَر اوُچُون عُذر کِیلتِیرِیب بوُلمَیدِیمِی؟ [1]
مَنَه بُو مُسُلمانلَر اَهلِی بِدعَت هَم اِیمَس وَ هَم فاسِق اِیمَس. اوُلَر نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن اِسلامِی حُکوُمَتنِی یوُقلِیگِینِی وَ اِسلامِی دانِیشمَندلَردَن تَشکِیل تاپگَن اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی، واحِد اوُمَّتنِی، واحِد اِجماعنِی یوُقلِیگِی سَبَب قوُربان بُولگَن لَر حِسابلَه نَه دِی. مَنَه بُو شوُرانِی یوُقلِیگِی سَبَبلِی قُرآندَن، حَدِیثلَردَن، سِیرَتدَن وَ اوُتگَن بوُیُوک اِماملَرنِی رَعیلَرِی بوُیِیچَه توُرلِی- هِیل خَطا تَعوِیلاتلَرگَه گِیرِیفتار بوُلِیشگَن.
اوُلَر فاسِق هَم اِیمَسلَر، چوُنکِی مَثَلاً فاسِق شَخص پاکِیزَه عَیاللَر وَ اِیرکَکلَرگَه توُحمَت قِیلِیشلِیک حَرام اِیکَه نِینِی “آگاهانَه” جوُدَه یَحشِی بِیلَه دِی، اَمّا مَجبُورلَنمَه گَن حالدَه اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن قَیتَه – قَیتَه بوُ جِنایَتگَه قوُل اوُرَه دِی؛ یاکِی اوُ مُسُلمانلَرگَه نِسبَتاً وَ حَتَّی یَهُودِی،نَصرانِی،مَجُوسِی وَ صابِیئِی کافِرلَرِیگَه نِسبَتاً مُشرِک کَلِیمَه سِیدَن فایدَه لَه نِیشلِیک غَیرِی قُرآنِی وَ غَیرِی شَرعِی اِیکَه نِینِی هَم جوُدَه یَحشِی بِیلَه دِی، اَمّا اوُ اوُزِینِی اِختِیارِی بِیلَن هِیچ قَندَی شَرعِی عُذرسِیز هَمَّه گَه مُشرِکلَر لَفظِی بِیلَن خِطاب قِیلَه دِی، مَنَه بوُ آدَم فاسِق، اوُنگَه قَرَب اَهلِی بِدعَت دِیسَه بوُلَه دِی؛ اَمّا قوُلِیدَن کِیلگَنچَه حَرَکَت قِیلِیب خَطا نَتِیجَه نِی قوُلگَه کِیرِیتگَن مُجتَهِد کِیشِینِینگ حُکمِی یوُقارِیدَگِی آدَمدَن فَرق قِیلَه دِی، بُو مُجتَهِد شَرعِی مَنبَعلَرگَه قَرشِی بوُلگَنلِیگِی سَبَبلِی اوُنگَه نِسبَتاً فاسِق وَ اَهلِی بِدعَت دِیب بوُلمَیدِی. [2]
اَگَر بِیزلَر بِیر واحِد شوُراگَه وَ هَمَّه قَبُول قِیلَه دِیگَن قاضِی صِیفَتِیدَگِی “اوُچ اَبزارنِی” کَنَلِیگَه کوُرَه تَشکِیل قِیلِینگَن واحِد اوُمَّتگَه اِیگَه بوُلمَس اِیکَنمِیز وَ شَخص قدُّامَه رَضِیَ الله عَنهُ نِی حَدِّیدَگِی جِنایَتلَرنِی صادِر قِیلگَن بوُلسَه، اَمّا تَکفِیرنِی شَرطلَرِیدَه عُذرگَه اِیگَه بوُلگَنلِیگِی یاکِی تَکفِیرنِی مانِعلِیکلَرِی سَبَبلِی وَ واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی، هَمدَه واحِد اِجماعنِی – صَلاحِیَتگَه اِیگَه تَنها قاضِی صِیفَتِیدَه – یوُقلِیگِی اوُچُون بُو کِیشِینِی آقلَشگَه هَم وَ تَکفِیر قِیلِیشگَه هَم قادِر بوُلمَه سَک، بوُ شَخص – تَنها صَلاحِیَتگَه اِیگَه بوُلگَن قاضِی صِیفَتِیدَگِی – مَنَه بُو شوُرانِی یوُقلِیگِی باعِث جِنایَتِینِی دَوام اِیتتِیرسَه، اَنَه بُو شَخص بِیزلَرنِی نَظَرِیمِیز وَ اِجتِهادِیمِیز بوُیِیچَه جِنایَتنِی وَ اَهلِی بِدعَت شَخص حِسابلَه نَه دِی. اِیندِی، مَنَه بُو کِیشِی اوُزِینِی وَ گوُروُهِینِی، توُدَه سِینِی، مَذهَبِینِی نَظَرِی بوُیِیچَه اوُزِینِی اَهلِی بِدعَت دِیب بِیلمَسلِیگِی موُمکِین وَ حَتَّی اوُلَرنِی عَقِیدَه سِیگَه قَرشِی عَقِیدَه گَه اِیگَه بوُلگَن یاکِی اوُلَرنِی اِیشلَرِیگَه قَرَمَه – قَرشِی بوُلگَن اِیشلَرنِی قِیلَه دِیگَن بِیزلَرنِی هَم اَهلِی بِدعَت دِییِیشلَرِی هَم موُمکِین.
بُو یِیردَه بِیزلَرنِی اوُرتَه مِیزدَه حُکم چِیقَه رِیش اوُچُون واحِد شوُرا وَ بُو شوُرانِی واحِد اِجماعسِی بوُلگَن صَلاحِیَتگَه اِیگَه قاضِی بوُلمَه گَندَن وَ بِیزلَرنِی هَمَّه مِیزنِی اوُستِیمِیزدَه حُجَّتنِی قائِم قِیلمَه گَندَن سوُنگ، بِیزلَرنِی هَر بِیرِیمِیز اوُزِیمِیزنِی حَق دِیب وَ مُخالِف تاماننِی اِیسَه جِنایَتچِی، اَهلِی بِدعَت دِیب سَنَیمِیز.
مَنَه بوُندَی اوُرِینلَردَه بِیزلَر فَلانچِی گوُرُوهنِی اَهلِی بِدعَت دِییمِیز. یَعنِی فَلانچِی گوُرُوه شوُندَی بِیر اِیشنِی قِیلگَنکِی، بِیزلَرنِی نَظَرِیمِیز وَ اِجتِهادِیمِیز بوُیِیچَه بُو سُوز یا عَمَل کُفر حِسابلَه نَه دِی، اَمّا اوُلَرنِی اوُزلَرِینِی نَظَرِی وَ تَعوِیلِی بوُیِیچَه اِیسَه اِجتِهاددوُر؛ شُو سَبَبلِی هَم بِیز اوُلَرنِی تَکفِیر قِیلَه آلمَیمِیز وَ اوُلَرنِی اِسلام دائِرَه سِیدَن چِیقَه رِیب هَم یوُبارِیشگَه قادِر بوُلمَیمِیز، بَلکِی فَقَط اوُلَرگَه اَهلِی بِدعَت دِییَه آلَه مِیز خالاص.
اِیندِی، مَنَه بُو اَهلِی بِدعَت قَچانگَه چَه شوُ اِیشلَرِیدَه دَوام اِیتَه آلِیشَه دِی؟ “اوُچ اَبزارنِی” یوُلِیگَه اَساسلَنگَن واحِد اوُلِی الاَمر شوُرا قاضِی صِیفَتِیدَه کِیلِیب اوُزِینِینگ آخِیرگِی حُکمِینِی صادِر قِیلمَه گوُنچَه وَ هَمَّه گَه اِقامَه یِی حُجَّت قِیلمَه گوُنگَه چَه دَوام اِیتَه دِی، اوُ اوُزِینِی تَشخِیصِی وَ اوُزِینِی قَضاوَتِی بِیلَن مَنَه بُو اِختِلافلَرگَه وَ بِیزلَر بِدعَت دِیب حِسابلَه یاتگَن نَرسَه لَرگَه خاتِیمَه بِیرَه دِی. بُو یِیردَه قاضِینِی جایگاهِیدَه وَ قَضاوَت قِیلِیشدَه وَ آخِیرگِی حُکمنِی صادِر قِیلِیش اوُرنِینِی فَقَط شوُرا اِیگَللَی آلَه دِی؛ وَ فَقَط قاضِی هَمَّه شَخصلَرگَه، گوُرُوهلَرگَه، اَحزابلَرگَه وَ مَذهَبلَرگَه حُجَّتنِی قائِم قِیلِیشگَه قادِر وَ اوُ اوُزِینِی واحِد اِجماعسِی بِیلَن آخِیرگِی حُکمنِی صادِر قِیلَه دِی، بُو یِیردَه هِیچ قَندَی شَخص یا گوُرُوه مَذهَب یا تَفسِیر یا حِزبنِی “مِعیار” بوُلِیشلِیککَه صَلاحِیَتِی یوُق، اوُلَر اوُزلَرِینِینگ خاص رَعیلَرِی بِیلَن باشقَه مَذهَبِی گوُرُوهلَرنِی وَ تَفسِیرلَرنِی، هِیلمَه – هِیل جَماعَتلَرنِی اوُستِیدَه حُجَّتنِی قائِم قِیلِیشگَه قادِر اِیمَس؛ مَنَه بُو صَلاحِیَتنِی “اوُچ اَبزار”دَن بِیرِیگَه کوُرَه وُجُودگَه کِیلگَن وَ اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی یوُلِیدَگِی اوُمَّتگَه تاپشِیرِیش کِیرَک.
مَنَه بُو خَطا اِجتِهادلَرنِی یانِیدَه باشقَه بِیر اِیشلَر هَم بار بوُلِیب، فَقَط لوُغَت جِهَتِیدَن اوُلَرگَه نِسبَتاً بِدعَت سوُزِیدَن فایدَه لَنسَه بوُلَه دِی، اَمّا اوُلَر «كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ» گَه وَ شَرعِی بِدعَتنِی حُکمِیگَه شامِل بوُلِیشمَیدِی.
آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، بِدعَت کَلِیمَه سِی کُفر،فِسق،اِیمان کَلِیمَه لَرِی کَبِی توُرلِی- هِیل اوُرِینلَردَه فایدَه لَه نِیلَه دِی، مَثَلاً کُفر وَ کافِرگَه اوُحشَب هِیلمَه – هِیل لوُغَوِی وَ حَتَّی مَفهُومِی مَعناگَه اِیگَه بوُلِیشِی موُمکِین، شَرِیعَتدَگِی مَنظوُر نِیمَه اِیکَه نِینِی فَهملَب آلِیش کِیرَک؟
(دوامی بار……)
[1] در صورت غیبت یا عدم وجود شورای اولی الامر و امت واحد و اجماع واحد آن است که گفتیم فقط از طریق همان سه ابزار به وجود می آید
[2]– وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ* إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (نور/4-5)