یِیتتِینچِی مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ شَرعِی مَنبَعلَردَگِی بِدعَتنِی مُختَصَر تَنِیب آلِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(11- قیسم)
مَنَه بوُندَی حالَتدَه، یَحشِی سُنَّتنِی یوُلگَه قوُیِیشلِیک یا سُنَّتِی حَسَنَه، بُو اَلله نِینگ شَرِیعَتِی قَندَی اِجرا قِیلِینِیشِی بوُیِیچَه بِیرار بِیر رَوِیشنِی اِیرایَه بِیرمَه گَن وَ بُو مَوضُوعدَه سُوکوُت سَقلَه گَن بِیر شَرعِی حُکمنِی اِجرا قِیلِیش اوُچُون بِیر رَوِیشنِی وَ بِیر یَنگِی اَبزارنِی وُجوُدگَه کِیلتِیرِیش دِیمَکدِیر. مَثَلاً اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُندَه قَندَی نَماز اوُقِیشِیمِیز بَیان قِیلِینگَن، اَمّا اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی قَندَی تَعلِیم بِیرِیلِیشِی یاکِی توُرلِی- هِیل مَکان وَ زَمانلَردَه دُشمَنلَرِیمِیزگَه قَرشِی رُوحِی جَنگلَردَه قَندَی اَبزارلَردَن فایدَه لَه نِیشِیمِیز کِیرَکلِیگِینِی بَیان قِیلگَن اِیمَس؟ یاکِی خَبَرلَرِیمِیزنِی فَلانچِی دَولَتگَه قَندَی قِیلِیب یِیتکَه زِیشِیمِیز بارَه سِیدَه هَم هِیچ نَرسَه دِیمَه گَن؟ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم شُو خَبَرلَرنِی اِیلچِی وَ آتلِیقلَر آرقَه لِی یُوبارگَنلَر، بُو اِیش گاهِیدَه آیلَب وَقت آلگَن، اَمّا بوُگوُنگِی کوُندَه اِینتِرنِیت وَ اِجتِمائِی کَنَللَر آرقَه لِی، صَحابَه لَر خِسرَو پَروِیز یا حِیرَقل وَ باشقَه لَرگَه خَبَر یِیتکَزگَن مَسافَه دَن کوُرَه مِینگلَب کِیلامِیتر اوُزاقدَگِی جایلَرگَه سِیز بِیر نِیچَه دَقِیقَه مابَینِیدَه خَبَر جوُنَتَه آلَه سِیز، فِیسبوُک، گوُگِیل، توِیتِیر، یاهُو کَبِی سِیزلَرنِینگ خَبَر یِیتکَه زَه دِیگَن کَنَللَرِینگِیز وَ اِجتِمائِی،اِینتِیرنِیت کَنَللَرِینگِیز اَکثَر حالدَه کافِرلَرگَه تِیگِیشلِی.
شَرِیعَت مَنَه بُو اَحکاملَرنِی عاددِی وَ اِضطِرارِی حالَتلَردَه تَطبِیق قِیلِیش اَبزارلَرِیدَن فایدَه نَه نِیش بارَه سِیدَه هَم سوُکوُت قِیلگَن. بُو سوُکوُت شوُنِی اَنگلَه تَه دِیکِی، اَلله تَعالَی بُو بارَه دَه اَمر وَ نَهِی قِیلمَه گَن وَ اوُنِی قَندَی تَطبِیق قِیلِیشنِی مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگَه وَ مَوجُود وَضِیعیَتِیگَه قوُیِیب قوُیگَن.
رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم قوُیِیدَگِیچَه مَرحَمَت قِیلگَنلِیکلَرِینِی هَمَّه مِیز یَحشِی بِیلَه مِیز: “مُعاذ اِبنِ جَبَل، مِینِی اوُمَّتِیمنِی آرَه سِیدَه حَلال وَ حَرام بوُیِیچَه اِینگ بِیلِیمدان شَخصدوُر.” اِیندِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلّم حوُددِی شوُ 28 یاشلِی مُعاذ اِبنِ جَبَلنِی یَمَنگَه جوُنَه تَه دِیلَر وَ اوُندَن سوُرَیدِیلَرکِی: كَيْفَ تَقْضِي إِذَا عَرَضَ لَكَ قَضَاءٌ؟ آدَملَرنِی اوُرتَه سِیدَه نِیمَه گَه اَساسلَنگَن حالدَه حُکم چِیقَه رَه سَن؟ مُعاذ رَضِیَ الله عَنهُ بوُنگَه جَواباً اَیتدِیکِی: خُدانِی کِتابِیگَه اَساسلَنَه نِیب حُکم چِیقَه رَمَن. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فِي كِتَابِ اللَّهِ؟ اَگَر بُو حُکمنِی خُدانِی کِتابِیدَن تاپَه آلمَه سَنگچِی؟ مُعاذ اَیتدِی: فَبِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، رَسُولُ الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی سُنَّتلَرِیگَه اَساسلَه نِیب حُکم چِیقَه رَه مَن. رَسُولُ الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: اَگَر خُدانِی پَیغَمبَرِینِی سُنَّتِیدَه هَم تاپَه آلمَه سَنگچِی؟ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ؟ شُبهَه سِیز اوُزِیمنِی رَعیِیم بُویِیچَه اِجتِهاد قِیلَه مَن، دِیدِی مُعاذ. أَجْتَهِدُ رَأْيِي وَلَا آلُو. مَنَه بُو جَوابنِی اِیشِیتگَنلَرِیدَن سُونگ رَسُولُ الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی چِیهرَه لَرِی گوُلدَی آچِیلِیب کِیتدِی وَ اوُنِی کوُکرَه گِیگَه اوُرِیب مَرحَمَت قِیلدِیلَر: الْحَمْدُلِلَّهِ الَّذِي وَفَّقَ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ لِمَا يُرْضِي رَسُولَ اللَّهِ، اَلله نِینگ رَسُولِینِی اِیلچِیسِینِی اَلله نِینگ رَسُولِی راضِی بوُلَه دِیگَن نَرسَه بِیلَن مُوافِق قِیلِیب قوُیگَن اَلله گَه حَمدُ وَ سَنا لَر بوُلسِین. “[1]
حَه، شوُندَی اِیشلَر بارکِی قُرآن وَ سُنَّت اوُلَر بارَه سِیدَه سوُکوُت سَقلَه گَن وَ بوُ اِیشلَرنِی مُسُلمانلَرنِینگ اِجتِهادِیگَه قوُیِیب قوُیگَن وَ مُسُلمانلَر “مَوجُود وَضِیعیَتگَه” وَ “کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگَه” مُناسِب رَوِیشدَه بُو بارَه دَه اوُزلَرِیگَه خاص اِجتِهادلَرِینِی اِیرایَه بِیرَه آلِیشَه دِی وَ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگَه، سَواللَرِیگَه “یَنگِی کوُنگَه” مُوافِق رَوِیشدَه جَواب بِیرِیشگَه قادِر بوُلِیشَه دِی. بُو یِیردَه شَخص اِجتِهاد قِیلگَن پَیتِیدَه جَمِیعیَتنِینگ اِیختِیاجلَرِیگَه شَرعِی مَنبَعلَردَن یَنگِی رَوِیشنِی اِیرایَه بِیرگَن بوُلَه دِی، اَلبَتَّه بُو اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردَن بِیرِینِی حِذمَتِیدَه بوُلَه دِی، اوُ اَلله نِینگ اَمر وَ نَهِی لَرِینِی یانِیگَه یَنگِی بِیر نَرسَه نِی اِیرایَه بِیرمَیدِی.
کِییِینگِی نوُقطَه اِضطِرارِی وَ ضَروُرَت حالَتِی بوُلِیب، شَخص بِیر ضَرُورَت حالَتِیگَه توُشِیب قالَه دِی وَ اوُ مَنَه بُو ضَرُورَت حالَتِی اوُرتَه دَن کوُتَه رِیلگوُنچَه، اوُزِینِی مَوجُود وَضِیعیَتِیگَه وَ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگَه مُناسِب بوُلگَن اِجتِهادنِی اِیرایَه بِیرَه دِی.
حاضِرگِی ضَرُورَت وَ اِضطِرار حالَتِیدَگِی مَنَه بُو اِجتِهادنِی”اوُچ اَبزاردَن” بِیرِینِی اِیرایَه بِیرِیشِی وَ اَنَه بُو اِضطِرارِی حالَت اوُرتَه دَن کوُتَه رِیلگوُنچَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه خِلاف بوُلگَن اِیشلَرنِی قِیلِیشِی موُمکِین. مَثَلاً حُدَیبِیَه پَیمانِی کَبِی، مُسُلمانلَر مُهاجِر بوُلِیب کِیلگَنلَرنِی کافِرلَرگَه تاپشِیرِیشگَن. حَه،اوُلَر اوُرتَه دَگِی پَیمان سَبَبلِی مُوَحِّد مُهاجِرلَرنِی کافِرلَرگَه تاپشِیرِیشگَن، یاکِی نِهایَتدَه نازِیک اوُرِینلَردَه کافِرلَرگَه مالِیات،باج توُلَشگَن؛ اَصلِیدَه اِیسَه کافِرلَر مُسُلمانلَرگَه مالِیات،باج توُلَشلَرِی کِیرَک اِیدِی. بُو توُلاولَرنِی بوُگوُنگِی کوُندَه اَکثَر مُسُلمانلَر کافِرلَرگَه توُلَه شَه دِی وَ حوُددِی شوُ کافِرلَر اوُشَه مالِیاتلَرنِی،باجلَرنِی صَرفلَب مُسُلمانلَرنِی قَتلِی عام قِیلِیشَه دِی، یاکِی آلدِینگِی دَوردَه اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَر اوُرتَه دَه صُلح توُزِیش اوُچُون اِضطِرارِی حالَت اوُرتَه دَن کوُتَه رِیلگوُنچَه مَعلوُم مَبلَغنِی توُلَشگَن.
مَنَه بُو بارَه دَه جُودَه کوُپ مِثاللَرنِی کِیلتِیرسَه بوُلَه دِی، شَخصلَر هَم، گوُروُهلَر هَم، اوُچ اَبزار هَم اِضطِرارِی حالَتگَه دوُچ کِیلِیشَه دِی؛ حَتّی بُو حالَتگَه نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن اِسلامِی حُکوُمَت دوُچار بوُلِیشِی موُمکِین،رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلّم حُدَیبِیَه صُلحِیدَه حوُددِی شوُ اِیشنِی قِیلگَن اِیدِیلَر، اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَر هَم بَنِی اُمَیَّه نِی بَعضِی حاکِملَرِیگَه اوُحشَب بوُندَی حالَتگَه دوُچار بوُلِیشلَرِی موُمکِین، اوُلَر اِضطِرارِی حالَت اوُرتَه دَن کوُتَه رِیلگوُنچَه رِیملِیک کافِرلَرگَه پوُل توُلَشگَن، یاکِی بُو حالَتگَه مُجاهِدلَرنِینگ واحِد شوُراسِینِی مَجلِیسِی هَم دوُچ کِیلِیشلَرِی موُمکِین، بُو کَبِی اِیشلَرنِی سوُرِیَه دگِی،عِراقدَگِی، یَمَندَگِی،اَفغانِستاندَگِی، چِیچِیندَگِی مُجاهِدلَر توُزِیلگَن پَیمان سَبَبلِی عَمَلگَه آشِیرِیشگَن، آلدِین اَیتگَه نِیمِیزدِیک بوُندَی اِضطِرارِی حالَتگَه یَککَه شَخصلَر هَم دوُچار بوُلِیشِی موُمکِین.
مَنَه بُو حالَتلَرنِی بَرچَه سِیدَه یَعنِی ضَرُورَت وَ اِضطِرارِی وَضِیعیَتلَردَه شوُ نَرسَه نِی توُشوُنِیب آلِیشِیمِیز کِیرَککِی، اَگَر شَخص اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه خِلاف بوُلگَن اِیشنِی قِیلِیشگَه مَجبُور بوُلسَه وَ اوُنِی بُو اِیشِی کوُنلَر، آیلَر اِیمَس بَلکِیم یِیللَر دَوام اِیتَه دِیگَن بوُلسَه، اَمّا ضَرُورِی حالَت اوُرتَه دَن کوُتَه رِیلمَسَه، بُو کِیشِینِی قِیلگَن اِیشِیگَه عُذر کِیلتِیرِیشِیمِیز کِیرَک، اَگَر باشقَه لَر اَنَه بُو شَخصگَه ضَروُرَت وَ اِضطِرارِی حالَتِیدَه یاردَم بِیرِیشگَه قادِر بوُلِیشمَه گَن تَقدِیردَه هَم، حَدِّیاَقَل اوُنگَه توُحمَت قِیلِیشمَه سِین، تَمغَه وَ لَقَبلَر یاپِیشتِیرِیشمَه سِین،هَمدَه آشکارَه ظُلم هَم قِیلِیشمَه سِین.
(دوامی بار…….)
[1]– أخرجه أبو داود في سننه