مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(19- قیسم)
- تَرکِیب جِهَتِیدَن مَمنوُع بوُلگَن شادلِیکلَرنِی یَنَه بِیر نَوِی، یالغان گپِیرِیش وَ مَسخَرَه قِیلِیش یا غِیبَت قِیلِیش وَ باشقَه گوُناهلَردِیر، یَعنِی یالغان گپِیرِیش یاکِی باشقَه لَرنِی مَسخَرَه قِیلِیش یا غِیبَت قِیلِیش وَ باشقَه حَرام اِیشلَر بِیلَن شادلِیک وَ حُورسَندچِیلِیک قِیلِیش هَم حَرام سَنَلَه دِی.
رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ فَيَكْذِبُ لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمَ، وَيْلٌ لَهُ وَيْلٌ لَه[1] آدَملَرنِی کوُلدِیرِیش اوُچُون یالغان گَپِیرَه یاتگَن کِیمسَه نِی حالِیگَه وای بوُلسِین! اوُنِی حالِیگَه وای، اوُنِی حالِیگَه وای. شوُنِینگدِیک اوُ کِیشِی یَنَه مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: لا يُؤْمِنُ الْعَبْدُ الإِيمَانَ كُلَّهُ حَتَّى يَتْرُكَ الْكَذِبَ فِي الْمُزَاحَةِ وَالْمِرَاءِ، وَإِنْ كَانَ صَادِقًا. “بِیر بَندَه اَگَر هَزِیللَشگَن وَ جَنجَللَه شگَن پَیتِیدَه یالغان گپِیرِیشدَن اوُزاقلَشمَس اِیکَن، اوُ کامِل اِیمانلِی بَندَه حِسابلَنمَیدِی، حَتَّی اَگَر اوُ صادِق کِیشِیلَردَن بوُلسَه هَم.” [2]
هَزِیل قِیلگَن پَیتدَه یالغان گپِیرمَسلِیک ،هَزِیلنِی تَرک قِیلِیش کِیرَک، دِیگَه نِی اِیمَس. چوُنکِی شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش اوُچُون هَزِیللَه شِیش هَمِیشَه یالغان یوُل بِیلَن قوُلگَه کِیرِیتِیلمَیدِی. صَحابَه لَر رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگَه اَیتگَن اِیدِیلَر: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تُدَاعِبُنَا ، یا رَسُول الله بِیز بِیلَن هَزِیللَه شَه سِیزمِی؟ قَالَ : إِنِّي لَا أَقُولُ إِلَّا حَقًّا[3] اوُ ذات مَرحَمَت قِیلدِیلَر: مِین حَقدَن باشقَه نَرسَه لَرنِی اَیتمَیمَن.
اَلبَتَّه یالغان گَپِیرمَسدَن توُرِیب هَم، هَزِیللَه شسَه وَ شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرسَه بوُلَه دِی. مَثَلاً بِیر کِیشِی پَیغَمبَرِیمِیز صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی حوُضُورلَرِیگَه کِیلِیب: یا رَسُول الله، مِینگَه بِیر مِینَه دِیگَن نَرسَه بِیرِینگ. پَیغَمبَرِیمِیز صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم هَزِیللَه شِیب اَیتدِیلَر: «إِنِّي حَامِلُكَ عَلَى وَلَدِ النَّاقَةِ » “مِین سِینِی اوُرغاچِی توُیَه نِی بالَه سِینِی اوُستِیگَه مِیندِیرَه مَن”. اَنَه بُو کِیشِی تُویَه نِی بالَه سِیدَن مَقصَد کِیچِیک یاشدَگِی اوُنِی مِیندِیرِیشگَه قادِر بوُلمَیدِیگَن ضَعِیف توُیَه دِیب توُشوُنَه دِی وَ اَیتَه دِیکِی: لِیکِن مِین توُیَه نِی بالَه سِینِی نِیمَه قِیلَه مَن؟ پَیغَمبَر صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: « وَهَلْ تَلِدُ الإِبِلَ إِلاَّ النُّوقُ » “توُیَه اوُرغاچِی توُیَه دَن باشقَه نَرسَه دَن توُغِیلَه دِیمِی؟” [4]
یاکِی اَنصارِیلَردَن بوُلگَن بِیر کَمپِیر رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگَه اَیتَه دِی: اِی رَسُول الله دُعا قِیلِینگ، خُداوَند مِینِی گوُناهلَرِیمنِی کِیچِیرِیب جَنَّتنِی مِینگَه نَصِیب اِیتسِین. رَسُول الله صلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: «إِنَّ الْجَنَّةَ لا تَدْخُلُهَا عَجُوزٌ» شوُندَه کَمپِیر کوُز یاش توُکِیشنِی باشلَیدِی، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم تَبَسُّوم قِیلِیب مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: « أَنَّهَا لا تَدْخُلُهَا وَهِيَ عَجُوزٌ» “سِیز اوُ کوُنِی قَرِی حالدَه بوُلمَیسِیز؛ اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلگَن قوُیِیدَگِی آیَتنِی اوُقِیگَنمِیسِیز: إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً ٭ فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْکَارًا ٭ عُرُبًا أَتْرَابًا (واقعه/ ۳۷ – ۳۵) دَرواقِع، بِیز اوُلَرنِی (آهوُ کوُز حوُرلَرنِی) دَفعَتاً پَیدا قِیلدِیک( یَعنِی اوُلَر آنَه دَن توُغِیلمَه دِیلَر،بَلکِی اَلله نِینگ قُدرَتِی بِیلَن دَفعَتاً پَیدا بوُلدِیلَر). ** سُونگ اوُلَرنِی اوُنگ تامان اِیگَه لَرِی اوُچُون ( یاشدَه هَم، حوُسنوُ جَمال وَ قَدُّو قامَتدَه هَم) بِیر- بِیرِیگَه تِینگ اِیحتِراسلِی باکِیرَه قِیزلَر قِیلِیب قوُیدِیک.
یاکِی بوُلمَسَم رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم یارانلَرِیدَن بِیرِیگَه هَزِیللَه شِیب اَیتَه دِیلَرکِی: “ يَا ذَا الأُذُنَيْنِ ” “اِی اِیککِی قوُلاق اِیگَه سِی”. هَر قَندَی حالَتدَه هَم مَنَه بُو هَزِیللَردَه مَسخَرَه قِیلِیش یاکِی یالغان یا اَذِیَت قِیلِیش مَوجُود اِیمَس.
اَلبَتَّه مَسخَرَه قِیلِیش هَم بِیر نِیچَه دَرَجَه لَرگَه بوُلِینَه دِی، اوُلَرنِی بَعضِیسِی اِنساننِی دِیندَن چِیقَه رِیب یوُبارَه دِی،مَثَلاً اَلله نِی، اوُ ذاتنِی آیَتلَرِینِی وَ قُرآن،سُنَّتدَه بَیان قِیلِینگَن اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی مَسخَرَه قِیلِیش،لَطِیفَه لَر وَ کوُلگِیلِی فِیلملَر وَ کَرِیکَه توُرَه لَرشَکلِیدَه رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی مَسخَرَه قِیلِیش وَ باشقَه لَر شوُلَر جُملَه سِیدَندوُر: وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمَا کُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللّهِ وَآیَاتِهِ وَرَسُولِهِ کُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ (توبه/65) قَسَمکِی،اَگَر اوُلَردَن ( نِیگَه سِیزنِینگ اوُستِینگِیزدَن کوُلگَنلَرِی حَقِیدَه) سوُرَه سَنگِیز، اَلبَتَّه اوُلَر: “بِیز فَقَط بَحثلَه شِیب،هَزِیللَه شِیب کِیلیَپمِیز،حالاص”، دِییدِیلَر. اَیتِینگ: ” اَلله دَن، اوُنِینگ آیَتلَرِیدَن، اوُنِینگ پَیغَمبَرِیدَن کوُلوُچِی بوُلدِینگِیزمِی؟”. لاَ تَعْتَذِرُواْ قَدْ کَفَرْتُم بَعْدَ إِیمَانِکُمْ(توبه/66) عُذر اَیتمَنگلَر! سِیزلَر اِیمان کِیلتِیرگَه نِینگِیزدَن سوُنگ یَنَه کُفرگَه قَیتدِینگِیز.
مَنَه بوُلَر شوُندَی بِیر دَستَه دَگِی هَزِیللَرکِی، اِنسان باشقَه لَرنِی شاد قِیلِیب کوُلدِیرِیش اوُچُون اِیشلَه تَه دِی وَ نَتِیجَه دَه اِیسَه بُو هَزِیللَر اوُنِی اِینگ پَست جایلَرگَه قوُلَه شِیگَه سَبَب بوُلَه دِی، بُو اِیشلَر اَلله تَعالَی نِی شوُ دَرَجَه دَه غَضَبلَنتِیرَه دِیکِی، اَلله بوُندَی اِیشلَرنِی قِیلگَن کِیمسَه لَردَن راضِی بوُلمَیدِی وَ اوُلَرنِی جَهَنَّمگَه تَشلَیدِی. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: ” ألا هل عسى رجلٌ منكم أن يتكلَّمُ بالكلِمةِ يُضحِكُ بها القومَ، فيَسقُطُ بها أَبعدَ مِنَ السماءِ، ألا هل عسى رجلٌ منكم أن يتكلمُ بالكلِمةِ يُضِحكُ بها أصحابَهُ، فيَسخَطُ الله بها عليهِ، لا يَرضىَ عنه حتى يُدخلِهُ النارَ “[5]
یامان وَ اوُرِینسِیز شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش اوُچُون اِینگ پَست دَرَجَه دَگِی مَسخَرَه قِیلِیشلَردَن بِیرِی، مُؤمِنلَر بِیر- بِیرلَرِینِی مَسخَرَه قِیلِیشلَرِیدوُر، بوُ اوُلَرنِی کافِرلَرنِی اِیمَس، بَلکِی فاسِیقلَرنِی دَرَجَه سِیگَه توُشوُرِیب یوُبارَه دِی، اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَومٌ مِّن قَوْمٍ عَسَى أَن یَکُونُوا خَیْراً مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاء مِّن نِّسَاء عَسَى أَن یَکُنَّ خَیْراً مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَکُمْوَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِبِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمَانِ وَمَن لَّمْ یَتُبْ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ ).حجرات/11) ای مؤمنلر، (سیزلردن بولگن) بیر قوم (باشقه) بِیر (مُؤمِن) قَومنِی مَسخَرَه قِیلِیب کوُلمَه سِین- اِیحتِمالکِی، ( اوُشَه مَسخَرَه قِیلِینگَن قَوم) اوُلَردَن کوُرَه یَحشِیراق بوُلسَه لَر. یَنَه (سِیزلَردَن بوُلگَن) عَیاللَر هَم ( باشقَه مُؤمِینَه) عَیاللَرگَه (مَسخَرَه قِیلِیب کوُلمَه سِینلَر) – اِیحتِمالکِی، (اوُشَه مَسخَرَه قِیلِینگَن عَیاللَر) اوُلَردَن کوُرَه یَحشِیراق بوُلسَه لَر. اوُزلَرِینگِیزنِی (یَعنِی، بِیر- بِیرلَرِینگِیزنِی) مَزَح قِیلمَنگلَر وَ بِیر- بِیرلَرِینگِیزگَه لَقَبلَر قوُیِیب آلمَنگلَر! اِیماندَن کِییِین فاسِیقلِیک بِیلَن ناملَه نِیش ( یَعنِی مُؤمِن کِیشِینِینگ یوُقارِیدَه مَنع قِیلِینگَن فاسِیقانَه اِیشلَر بِیلَن نام چِیقَه رِیشِی) نَقَدَر یاماندِیر. کِیم تَوبَه قِیلمَسَه بَس، اَنَه اوُشَه لَر ظالِم کِیمسَه لَرنِینگ اوُزِیدِیرلَر.
(دوامی بار…….)
[1] رواه الترمذي ( 2315 ) وأبو داود ( 4990 ) ، وحسَّنه الألباني في ” صحيح الترمذي ” .
[2]احمد و طبرانی
[3] رواه احمد و الترمذي ( 990 ) ، وصححه الألباني في ” صحيح الترمذي “
[4] ابوداود و ترمذی
[5] صحيح الترغيب والترهيب – الألباني 2877 / رواه أبو الشيخ أيضا بإسناد حسن ورواه عن علي بن زيد عن الحسن مرسلا