Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс : фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган
(32- қисм)
Ўзларига бу ишларни касб қилиб олган гурухга нисбатан ақлли инсонларнинг сифати қуйидагича бўлади:
وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا.( فرقان/72)
Улар (яъни рахмоннинг суюкли бандалари ) ёлғон гувохлик бермаслар ва лағв (бехуда сўз ё амал) олдидан ўтган вақтларида олижаноблик билан ( яъни ундан юз ўгирган холларида) ўтурлар.
Улар бехуда ишларни ва бехуда,пуч сўзларни кўриб эшитган пайтларида ёки лағвларни,бекорчи ишларни олдидан ўтган вақтларида, олижаноблик билан ўтадилар. Бунга ўхшаш ўринлардаги олижаноблик ва каромат бу росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ва ибни Умар қилган ишни қилишликдан иборат,хаддан ошиб кетиш ва зўравонликка таяниш, ё ошдан кўра хам доғроқ қозонга айланиш, шариатга хилоф иш ва зулм хисобланади, бу лағв ахлини ишидан кўра хам баттарроқ иш деб саналади.
Албатта мусиқа асбобларини орасида фақат даф яъни доирани хадисларда истисно қилинган. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилганлар:
فَصْلُ مَا بَيْنَ الْحَرَامِ وَالْحَلَالِ الدُّفُّ وَالصَّوْتُ
“халол ва харомни ўртасидаги ажратувчи чегара: дафни яъни доирани чалишлик ва овоздур………овоз яъни оханг ё гуроний айтишлик ва ривоятга кўра даф чалишлик:
أَعْلِنُوا هَذَا النِّكَاحَ، وَاجْعَلُوهُ فِي الْمَسَاجِدِ، وَاضْرِبُوا عَلَيْهِ بِالدُّفُوفِ »
Бу никохни эълон қилинглар, ва уни масжидларда қилинглар, ва унда даф,доира чалинглар.” Буни эркак ё аёлга хослаб хам эълон қилинган эмас.
“Моликдан қуйидаги саволни сўрашади, агар бир киши тўйдаги таомга даъват қилинса ва у ерда ўйин ва лағв хам мавжуд бўлса, бу кишини у ерга боришлиги жоиз бўладими? Молик бунга жавобан айтадики: агар андак бўлса, масалан аёллар чаладиган даф,доира, дўмбира бўладиган бўлса, мени назаримда мушкили йўқ.” [1]
Шунга қарамасдан, бугунги кунда кўриб турганимиздек, мусиқа асбоблари билан аралашган овозлар ё оханглар ё гуронийлар ёки ана бу мусиқани якка ўзи хам баъзи бир мусулмонлар учун шубхали нарсаларни жумласидан бўлиб қолган, мени фикрим бўйича, агар бир шахс учун бир хукм равшан,очиқ ва ойдин бўлмайдиган бўлса ва унда шубха қилса, эхтиёт юзасидан ундан узоқлашгани яхшироқ. Чунки шубхали бўлган ўринлардан узоқлашган маъқул, чунки бу ерда шахсни харомга тушиб қолиш эхтимоли бор:
«إنَّ الحلال بیِّنٌ، وإنَّ الحرَامَ بیِّنٌ،
албатта халол хам ошкордур ва харом хам мушаххас,ошкордур,
وبینَهُما مُشْتَبِهاتٌ لا یعلمهُنَّ کثیرٌ من النّاس،
мана бу икковини (халол ва харомни) ўртасида шубхали бўлган жуда кўп ишлар мавжуд бўлиб, одамлар уларни хукми нима эканини билишмайди,
فَمن اتّقی الشُّبُهات فقد استبرأَ لدینهِ وعرْضِهِ،
кимки, шу ерда шубхалардан пархез қилса; дини ва обрўсини сақлаб қолибди,
ومنْ وقعَ فی الشُّبهاتِ وقعَ فی الحرَام کالرَّاعی یرْعَی حوْلَ الحِمَی یوشِکُ أنْ یقعَ فیه،
ва кимки шубхали ўринларга тушиб қолса, албатта у харомга тушиб қолибди, бу иш чорвасини экинзорни атрофида боқиб юрган ва қўйлари экинзорга кириб кетиши мумкин бўлиб қолган чўпонга ўхшайди,
أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ مَلِکٍ حِمًی أَلَا وَإِنَّ حِمَی اللَّهِ مَحَارِمُهُ،
огох бўлингизким, хар бир подшохни хадди ва черагаси бор! Худовандни ердаги хадди ва чегараси харом қилинган нарсаларидур,
ألا وإنَّ فی الجسدِ مُضْغَةٌ إذا صَلَحتْ صلحَ الجسدُ کُلُّهُ،
ва агар у фасод бўлса жасадни хаммаси фасод бўлади, огох бўлингизким у қалбдур.” Ва билингларким, баданда бир парча гўшт борки, агар у ислох бўлса баданни хаммаси ислох бўлади ва агар у фосид бўлса, баданни хаммаси фасод бўлади; огох бўлингизким! У қалбдур.” [2]
Агар хозирги кунда мусиқа асбобларидан фойдаланиш бўйича – бошқа ихтилофлар каби – ихтилофлар кенгайиб кетган бўлса ва уни хал қилиш учун мурожаъат қилинадиган ўрин хам мавжуд бўлмаса, бу холатда мана бу ихтилофлар мусулмонларнинг улил амр шўроси ўзини вохид ижмоъси билан вохид раъйни ироя бергунича сақланиб қолиши мумкин, албатта икки абзор яъни исломий изтирорий бадал хукумат ё мужохидларнинг шўросини вохид мажлиси томонидан идора қилинадиган минтақаларда тугатилиши хам мумкин, лекин фақат нубувват манхажига асосланган исломий хукуматни замонидагина мусулмонлар яшайдиган минтақаларни хаммасида, улил амр шўросини вохид ижмоъси ўзини вохид ижмоъси орқали мана бу ихтилофларга хотима ясай олади.
Мана бу ўринда хам бошқа ўринлар каби “мавжуд вазият”ни ва мусулмонларнинг “кундалик эхтиёжларини” ва “зарурат ва изтирорий” холатни назарга олган холда, аслий мақсадни йўқотиб қўймаслигимиз керак, аслий ва вожиб мақсадларни ёнидан олижаноблик билан ўтиб кетса бўладиган лағв ё лахвларни йўлида қурбон қилиб ташламайлик.
Чунки гохида мусиқани халол деб санаган жамоатлар ё гурухлар билан муттахид бўлишимиз мумкин, албатта биз вахдатни сақлаб қолишлик мана бу масалалардан кўра юқорироқда туришини яхши биламиз. Ёки бўлмасам мусиқа мавжуд бўлган бир йиғилишда бизларнинг хозир бўлишимиз фосиқ кишиларнинг маст бўлмасликларига ё эркак ва аёлларнинг аралашиб кетмаслигига ё бу йиғилишнинг мунофиқ ва секулярзадалар,махаллий секуляр муртадлар томонидан бошқарилмаслигига сабаб бўлиши мумкин, шахс мана бу йиғилишларда хозир бўлиши билан ана бу фосиқ кимсаларнинг кўзига кирган тикандек бўлади ва натижада фосиқроқ бўлган нарсани фосид билан ёки зарари ва шарри каттароқ бўлган нарсани зарари кичикроқ бўлган нарса билан олиб ташланади.
Бўлиб хам хозирда бизлар аиммаларни асрида мавжуд бўлган исломий изтирорий бадал хукуматга ё мужохидларнинг вохид шўросини мажлиси хоким бўлмаган ва мусулмонлар мунофиқ ва секулярзадаларни чангалида гирифтор бўлиб қолган жамиятда яшаяпмиз, агар шахс ўзини хозир бўлиши орқали мусулмонлардан фасодроқни ё каттароқ шарни олиб ташланишига боис бўлишини билса ва шу иш билан уларга манфаъати етиши мумкинлигини билса, хозир бўлишликдан тортиб эхтиёт бўлишга чақирилган мана бундай йиғилишларда иштирок этиш, бу шахсга мубох бўлиб қолади. Мусулмонлар яшайдиган минтақалардаги хозирги кундаги вазият умумий сурат бўйича мусулмонларнинг тарихидаги хеч қайси даврга ўхшамайди, демак фалон асрдаги фалончи олим ўзини асри учун фалон сўзни сўзлабди ё фалон ижтиходни қилибди ва хозирги даврда хам ўша нарсани қилса бўлади,деб бўлмайди. Йўқ, бу тўғри эмас. Хар қандай замон ва макондаги мавжуд вазият ўзига хос хукмни талаб қилади……..
(давоми бор……..)
[1]«و سئل مالک عن الرجل یدعى إلى الصنیع فیجد فیه اللعب أیدخل؟ قال: إن کان الشیء الخفیف مثل الدف و الکبر الذی یلعب به النساء فما أرى بأسا.» (أبو الولید محمد بن أحمد بن رشد القرطبی (المتوفى: ۵۲۰هـ)، البیان و التحصیل و الشرح و التوجیه و التعلیل لمسائل المستخرجه، حققه: محمد حجی و آخرون، ج ۴، ص ۴۳۱)
[2] مُتّفقٌ علیه.
