شَیخ اَبُو حَمزَه مُهاجِر هوُرامِی : مَقَدَّمات دَرسلَرِی/ بِیشِینچِی دَرس: شَرعِی دُشمَنشُوناسِی (4) شَرعِی اَدَبِیاتدَگِی مُرتَدلَرنِی اَنِیقلَش وَ مُرتَدلَرگه، مُرتَدلَرنِی جِبهَه سِیگه قَندَی مُناسَبَتدَه بوُلِیش.
شَیخ اَبُو حَمزَه مُهاجِر هوُرامِی حَفِظَهُ الله نِی اَاوُدِیا تَسمَه سِیدَن یازِیب آلِینگن
(97- قیسم)
دِیمَک، مُشَخَّص بوُلدِیکِی، حُکم صادِر بوُلگن زَماندَه، اِستِثنا وَ نادِر اوُرِینلَر حِسابگه آلِینمَیدِی وَ حُکم تَنِیلگن،آشکار وَ مَعرُوف بوُلگن اَکثَرِیَتگه نِسبَتاً صادِر بوُلَه دِی وَ مَنَه شوُ حُکمگه عَمَل قِیلِینَه دِی. حالَتِی مَجهُول اِستِثنالَر هَم اَحواللَرِی مُشَخَّص بُولگن پَیتِیدَه اوُزِیگه خاص حُکملَرگه شامِل بوُلِیشَه دِی.
خاطِب اِبنِ بَلتَعَه رَضِیَ الله عَنهُ یَحشِی مِثال بُولَه دِی. اوُتگن دَرسلَرِیمِیزدَه هَم اِیشارَه قِیلگه نِیمِیزدِیک، مَنَه بُو حُرمَتلِی صَحابَه عُمَر رَضِی الله عَنهُ اوُنِی تَکفِیر قِیلِیشگه چَه بارَه دِیگن اِیشنِی قِیلِیب قوُیَه دِی، عُمَر رَضِیَ الله عَنهُ اوُنِی اوُستِیدَه کافِر حُکمِینِی چِیقَه رَه دِی وَ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم هَم بُو حُکمگه اِعتِراض بِیلدِیرمَیدِیلَر وَ مَنَه بُو صادِر قِیلگن حُکمِینگ خَطا دِیمَیدِیلَر، بَلکِی بُو حَقِیدَه تَحقِیق قِیلِیشنِی، تِیکشِیرِیشنِی لازِم دِیب بِیلَه دِیلَر وَ مَنَه بُو تَحقِیقاتلَرنِی نَتِیجَه سِیدَه مُشَخَّص بُولَه دِیکِی،خاطِب رَضِیَ لله عَنهُ یَحشِی مِثال بُولَه آلَه دِی. اوُتگن دَرسلَرِیمِیزدَه هَم اِیشارَه قِیلگه نِیمِیزدِیک، مَنَه بُو حُرمَتلِی صَحابَه عُمَر رَضِیَ الله عَنهُ اوُنِی تَکفِیر قِیلِیشگه چَه بارَه دِیگن اِیشنِی قِیلِیب قوُیَه دِی، عُمَر رَضِیَ الله عَنهُ اوُنِی اوُستِیدَه کافِر حُکمِینِی چِیقَه رَه دِی وَ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم هَم بُو حُکمگه اِعتِراض بِیلدِیرمَیدِیلَر وَ مَنَه بُو صادِر قِیلگن حُکمِینگ خَطا دِیمَه دِیلَر، بَلکِی بُو حَقِیدَه تَحقِیق قِیلِیشنِی، تِیکشِیرِیشنِی لازِم دِیب بِیلَه دِیلَر وَ مَنَه بُو تَحقِیقاتلَرنِی نَتِیجَه سِیدَه مُشَخَّص بوُلَه دِیکِی، خاطِب رَضِیَ لله عَنهُ اِرتِدادنِی قَصد قِیلگن اِیمَسدِی، یَعنِی مَقصَدِی مُرتَد بوُلِیش بوُلگن اِیمَس، بَلکِی تَعوِیل قِیلگن وَ مَنَه بوُندَی شَخص بوُ عُذرلَرِی بِیلَن بِیرگه تَکفِیر قِیلِینگن بُولسَه هَم؛ اَمّا مَنَه بُو حُکمِی اِرتِداد بوُلگن اِیدِی وَ اِیندِی حَقِیقَت رَوشَن وَ مُشَخَّص بُولگچ اوُنِی مُرتَد اِیمَسلِیگِی مَعلوُم بوُلگچ، اوُنِی اوُستِیدَگِی اِرتِداد حُکمِی اوُندَن آلِیب تَشلَه نَه دِی.
مَنَه بُو یِیردَه عُمَر اِبنِ خَطّاب رَضِیَ الله عَنهُ نِی شاشِیلگن دِیب اَیتَه آلَه مِیز، بَعضِی بِیر اوُلَمالَرنِی اَیتِیشِیچَه، شاشِیلگن وَ مَنَه بُو شَخصنِی اوُستِیدَگِی اِرتِداد حُکمِی خَطا بوُلگن. اَمّا عُمُومِی قائِدَه گه قَرَه گن پَیتِیمِیزدَه شوُنِی کوُرَه مِیزکِی، اوُنِی اوُستِیدَه حُکمِی اِرتِدادنِی بِیرگنلِیگِینِی کوُرَه مِیز، بُو آرَه دَه بِیز کوُتدِیک وَ تِیکشِیرُولَرنِی نَتِیجَه سِیدَه اوُ کِیشِینِی حَقِیقِی مُرتَد اِیمَسلِیگِی وَ بُو حُکم حُکمِی اِرتِداد اِیکَه نِی وَ مُرتَدلَرنِی آرَه سِیدَه رائِج بوُلگن اِیشنِی قِیلگنلِیگِی مُشَخَّص بوُلدِی. حُکمِی اِرتِداد وَ حَقِیقِی اِرتِداد مَنَه شوُندَی مُشَخَّص بوُلَه دِی وَ بُو مُسُلمانلَرنِی نَجاتِی اوُچُون بِیر اَبزاردِیر.
بُو حوُددِی قاتِللِیک قِیلگن وَ قاتِللِیک جِنایَتِی بُویِیچَه قوُلگه آلِینگن کِیشِیگه اوُحشَیدِی، یَعنِی شَخص آشکارَه قاتِللِیک قِیلگندَن وَ بُو جِنایَت بُویِیچَه قوُلگه آلِینگندَن سوُنگ، مَنَه بُو شَخص قاتِل وَ اوُندَن قَصاص آلِینِیشِی کِیرَک، دِییِیلَه دِی، اَمّا کِیلتِیرِیلگن دَلِیل وَ حُجَّتلَر شُونِی کوُرسَتَه دِیکِی، مَنَه بُو شَخص اوُلدِیرِیشنِی قَصد قِیلمَه گن، بَلکِی بُو جِنایَتنِی اوُزِی اِیستَه مَه گن حالدَه قِیلِیب قوُیگن اِیکَن. دِیمَک، اوُنِی اوُستِیدَگِی قاتِللِیک جِنایَتِی آلِیب تَشلَه نَه دِی وَ مَثَلاً دِییَه بِیرِیلَه دِی. مَنَه بُو مَرحَلَه نِی تَشخِیص بِیرِیش هَم مُتَخَصِّصلَرگه وَ اَلاهِیدَه قاضِیلَرگه تِیگِیشلِی اِیش بوُلِیب، هَر قَندَی آدَم بُو اِیشنِی بَجَه رِیشگه قادِر اِیمَس.
مَنَه بُو سَوال جُودَه کوُپچِیلِیکنِی اوُیلَنتِیرِیشِی موُمکِین، اِیندِی مَنَه بُو کِیشِیلَرنِی قَلبِیدَگِی اوُلَرنِی قَصدِینِی، نِیَتِینِی قَندَی قِیلِیب فَهملَی آلَه مِیز؟ دَلِیللَر وَ گوُواهلَرگه قَرَه لَه دِی. بُولمَه سَم اِنسانلَرنِی قَلبِیدَه نِیمَه بوُلَه یاتگه نِینِی اَلله دَن باشقَه هِیچ کِیم بِیلمَیدِی وَ بِیزلَر فَقَط کوُرِیب توُرگه نِیمِیز ظاهِرِیگه، دَلِیللَرگه وَ گوُواهلَرگه قَرَب مَنَه بوُ شَخصلَرنِی قَصدِینِی بِیلَه آلَه مِیز،اَلبَتَّه خَطاگه دوُچار بوُلِیشِیمِیز اِیحتِمالِی هَم مَوجُود. یَعنِی جِنایَتچِی شَخص کِیلتِیرَه دِیگن دَلِیللَرِی بِیلَن بِیزلَرنِی اَلدَه شِی هَم موُمکِین، اَمّا بِیز بَرِیبِیر ظاهِرگه،دَلِیللَرگه کوُرَه حُکم چِیقَه رَه مِیز وَ فَقَطگِینَه بُو یِیردَگِی دَلِیللَر بِیزلَرگه شَخصنِینگ قاتِللِیکنِی قَصد قِیلگنمِی یا قَصددَن بوُلمَه گه نِینِی کوُرسَه تَه دِی.
بِیر شَخص باشقَه بِیر شَخصنِی آیاغِیگه اوُق آتَه دِی، اَمّا اوُ مَنَه شوُ جَراحَت سَبَبلِی یَللِیغلَه نِیب وَفات تاپَه دِی وَ باشقَه بِیر شَخص قَصددَن اوُقنِی آلدِینگِی شَخصنِی باشِیگه آتِیب آوُلدِیرَه دِی. اوُلَرنِی هَر اِیککِیسِی بِیزلَرنِی قَصدِیمِیز اوُلدِیرِیش اِیمَسدِی، دِییدِی. مَنَه بوُلَرنِی قَیسِی بِیرِی راست اَیتگه نِینِی سِین قَیِیردَن فَهملَیسَن؟ اوُلَرنِی قَیسِی بِیرِینِینگ قِیلگن اِدَّعاسِی توُغرِی وَ قَیسِینِیسِیکِی یالغان اِیکَه نِینِی قَیِیردَن بِیلَه سَن؟ گوُواهلَر وَ دَلِیللَرگه اَساساً فَهملَیسَن.
یاکِی اِیککِی نَفَر بِیر- بِیرِی بِیلَن هَزِیللَه شَه دِی وَ اوُلَرنِی بِیرِی اِیککِینچِیسِینِی سوُوگه اِیتَه رِیب یوُبارَه دِی، نَتِیجَه دَه سوُودَه بوُغِیلِیب اوُلَه دِی، باشقَه بِیر کِیشِی اِیسَه بِیر نَفَرنِی باشِینِی سوُوگه تِیقِیب آلِیب اوُلگوُنِیچَه اوُشلَب توُرَه دِی. مَنَه بوُلَرنِی هَر اِیککِیسِی اوُلدِیرِیشنِی قَصد قِیلمَه گنلِیکلَرِینِی اِدَّعا قِیلِیشَه دِی. سِین اوُلَرنِینگ قَیسِی بِیرِی راست اَیتیَپتِی وَ قَیسِینِیسِی یالغان اَیتَه یاتگَه نِینِی قَیِیردَن بِیلَه سَن؟ اَلبَتَّه دَلِیللَر وَ گوُواهلَر آرقَه لِی.
(دوامی بار……)