مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(38- قیسم)
اوُشَه زَماندَن باشلَب حاضِرگِی کوُنگه چَه بِیزلَر مَنَه بُو نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن حُکوُمَتنِینگ اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَرِیگه گوُواه بوُلِیب توُرِیبمِیز، اوُشَه زَماندَن باشلَب تا حاضِرگِی کوُنگه چَه واحِد شُورا وَ واحِد اِجماعنِی وَ واحِد اوُمَّتنِی وَ واحِد جَماعَتنِی سِیستِیمَه سِی اوُزِینِی اوُرنِینِی سَلطَنَتلِی، مِعراثِی سِیستِیمَه گه وَ کوُپ سانلِی اِجماعگه وَ کوُپ سانلِی اوُمَّتلَرگه وَ کوُپ سانلِی جَماعَتلَرگه بِیرگن. شوُندَی ساددَه لِیک بِیلَن سَلطَنَتلِی حُکوُمَت، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی نابوُد بوُلِیشِی وَ واحِد شوُرانِی، واحِد اِجماعنِی وَ واحِد جَماعَتنِی نابوُد بوُلِیشِی آرقَه لِی تَفَرُّقنِی اَصلِی عَمَلِی هَم بوُلدِی.
حَه، شوُرا نَظَر اِیگه لَرِینِینگ وَ مُتَخَصِّصلَرنِینگ جَملَه نِیشِی اوُچُون بِیر مَرکَز بوُلِیب، اوُ یِیردَه اوُلَر اوُزلَرِی اِیگه بوُلگن مُتَخَصِّصلِیک بِیلَن مَسَلَه لَرنِی تِیکشِیرِیشَه دِی وَ اِجماع قالِیبِیدَگِی توُغرِی وَ واحِد چارَه نِی کوُرسَه تِیب بِیرِیشَه دِی. مَنَه بُو مُهِم واسِیطَه وَ اَبزار اوُرتَه دَن یوُقالِیب کِیتگن پَیتِیدَه جَمِیعیَتدَگِی کوُندَه لِیک اِجتِهادلَرگه بوُلگن اِیختِیاج یوُقالِیب قالمَیدِیکوُ، شوُ سَبَبلِی هَم اِجماعِی واحِدنِی اِرایَه بِیرِیش اوُچُون جایگه اِیگه بوُلمَه گن مُجتَهِدلَروَ نَظَر اِیگه لَرِی جَمِیعیَتنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرِیشگه مَجبُور بوُلِیشَه دِی. اوُزلَرِینِینگ شَخصِی کوُز- قَرَشلَرِینِی، اِجتِهادلَرِینِی جَمِیعیَتگه کوُندَه لَنگ قِیلِیشَه دِی، جَمِیعیَتدَه هَم طَبِیعِی رَوِیشدَه هَر بِیر گوُروُه مَنَه بُو تَرقاق نَظَر اِیگه لَرِیگه یاکِی مَنَه بُو شَخصِی اِجتِهادلَردَن بِیرِیگه تابِع بوُلَه دِی، چوُنکِی اوُلَرنِی اِیختِیاجِی بار وَ اوُلَر کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرِیشلَرِی کِیرَک.
شوُرادَگِی نَظَرلَر بارَه سِیدَگِی اِیختِلاف ذاتاً اِجابِی بَهالَه نَه دِی بُو کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَر بِیلَن مُوافِقلَه شِیش وَ رِواجلَه نِیشنِی عامِلِی هَم بوُلَه دِی،شوُرا واحِد اِجماع بِیلَن مَنَه بُو توُرلِی – هِیل کوُز – قَرَشلَرنِی آرَه سِیدَن اِینگ یَحشِی کوُز- قَرَشنِی اِرایَه بِیرِیش آرقَه لِی تَشکِیللَشتِیرَه دِی، اوُلِی الاَمرنِی جَملَنمَه سِیدَن وُجُودگه کِیلگن مَنَه بُو شوُرا، توُرلِی – هِیل رَعیلَرنِی وَ توُرلِی – هِیل تَفسِیرلَرنِی وَ هِیلمَه – هِیل اِجتِهادلَرنِی اوُرتَه گه تَشلَه نِیشِیگه بائِث بوُلَه دِی. حوُددِی شوُ شوُرا بَرچَه دَلِیللَرنِی وَ توُرلِی – هِیل اِجتِهادلَرنِی تِیکشِیرِیب چِیقَه دِی وَ نِهایَت واحِد اِجماعسِی بِیلَن اوُلَرنِی آرَه سِیدَن اِینگ یَحشِیراغِینِی وَ اَصلِی مِعزانلَرگه مُوافِق کِیلگه نِینِی مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اوُمَّتِیگه وَ واحِد جَماعَتِیگه تَقدِیم قِیلَه دِی وَ اوُنِی نَظَرِی بوُیِیچَه ضَعِیف وَ بِی اَساس باشقَه رَعیلَرنِی، اِجتِهادلَرنِی، تَفسِیرلَرنِی قَیتَه رِیب یوُبارَه دِی. اَمّا مَنَه بُو شوُرا رَعی اَلمَه شِیش وَ اِنیگ یَحشِی نَظَرنِی قوُلگه کِیرِیتِیش واحِد اِجماعنِی اِرایَه بِیرِیش اوُچُون مَوجُود بوُلمَیدِیگن بوُلسَه، حوُددِی شوُ حُکوُمَت وَ جَماعَت هاحلَنسَه وَ هاحلَنمَسَه هَم بِیر قَنچَه دَستَه لَرگه بوُلِینِیشگه، تَفَرُّققَه بائِث بوُلَه دِی. اوُتگن عَصرلَردَه واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی یوُقلِیگِی اَنَه اوُشَنچَه تَفَرُّققَه سَبَب بوُلدِی.
حَسَن اِبنِ عَلِی رَضِیَ الله عَنهُ نِی خِلافَتِیدَن سُونگ وَ سُلطانلَر تامانِیدَن اوُلِی الاَمر شوُراسِی نابوُد قِیلِینگچ وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی اوُرنِیگه شاهِیگرلِیک توُزُومِی کِیلتِیرِیلگچ، آدَملَر اَلاهِیدَه صُورَتدَه تَرقاق حالدَه شَخصِی وَ عائِلَه وِی یا اِجتِمائِی، اِقتِصادِی وَ باشقَه اِیشلَر بوُیِیچَه، اوُزلَرِینِی دَورلَرِیدَگِی دانِیشمَندلَردَن، اوُلَمالَردَن سَواللَر سوُرَشگن. شوُ طَرزدَه هَر بِیر مَکان وَ زَماندَه دانِیشمَندلَر کوُرِیب توُرگن نَرسَه قوُیِیدَگِیلَردَن عِبارَت اِیدِی، خِلافَت وَ نُبَوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت اِنقِراضگه اوُچرَه گن، شوُرا هَم اوُرتَه دَن یُوقالگن، اوُلِی الاَمر هَم قالگن اِیمَس، لِیکِن شَخصِی اِجتِهادلَرنِی جَمِیعیَتگه اِرایَه بِیرِیش هَم تَفَرُّققَه بائِث بوُلَه دِی، اَگر بَیان قِیلمَسَم بِیر نَرسَه لَرنِی بِیلَه مَن، اَگر اَیتمَه سَم یَشِیرِیب خِیانَت قِیلگن بوُلَه مَن، مَنَه بوُ اوُرِینلَر ضَرُورِیدوُر، بُو حالَتدَه اوُ هَم مَجبُور، جَمِیعیَتنِی اِیختِیاجِی هَم رَوشَنلَشتِیرِیب بِیرِیشنِی تَقاضا قِیلَه دِی، مَنَه بُو اوُرِینلَرنِی هَمَّه سِی اوُلَمالَرنِی هَر بِیرِی اَلاهِیدَه شَرعِی مَنبَعلَردَن اَحکاملَرنِی چِیقَه رِیشنِی باشلَشگه وَ اوُزلَرِینِی یَککَه حالدَگِی اِجتِهادلَرِینِی اِرایَه بِیرِیشگه ناچار مَجبُور قِیلَردِی. جوُدَه هَم آسانلِیک بِیلَن اوُمَّتنِی وَحدَتِی پَرچَه لَه نِیب کِیتدِی وَ پوُلَتدِیک واحِد اوُمَّت وَ مُسُلمانلَرنِینگ واحِد جَماعَتِی هَم اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن یِیللَر اوُتگن سَرِی نابوُد بوُلدِی، اوُنِی اوُرنِیگه کوُپ سانلِی اوُمَّتلَر وَ کوُپ سانلِی جَماعَتلَر اوُسِیب چِیقدِی وَ جَمِیعیَت اوُنلَب شاهَه وَ گوُرُوهلَرگه، هِیلمَه – هِیل مَذهَبلَرگه تَقسِیملَه نِیب کِیتدِی.
مَنَه بُو صُورَتدَه آچِیق وَ رَوشَن کوُرِینِیب توُرگن نَرسَه شوُکِی، واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی اوُرنِیگه یَککَه شَخصلَرنِی اِجتِهادِی وَ اِستِنباطِی یَعنِی مَذهَب کِیلدِی. آشکارَه کوُرِیب توُرگه نِیمِیزدِیک، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی دَورِیدَه مَذهَب بوُلگن اِیمَس، واحِد شوُرا وَ واحِد اِجماع مَنَه بوُندَی حُکوُمَتنِی پَناهِیدَه، وَحدَتنِی زَمانَتچِیسِی وَ اِسلامِی اوُمَّتنِی سَقلاوچِیسِی بوُلَه دِی، بُونِی بَرابَرِیدَه اِیسَه نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی یوُقلِیگِی وَ واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی اِنقِراضگه اوُچرَه شِی، توُرلِی – هِیل مَذهَبلَرنِی پَیدا بوُلِیشِیگه بائِث بوُلدِی، حوُددِی شوُ تَفسِیرلَر وَ مَذهَبلَر بُو مَذهَبلَرگه اِیرگه شوُچِیلَرنِی قوُلِی بِیلَن تَفَرُّقنِی عامِلِیگه اَیلَندِی، شوُرا اوُمَّتنِینگ وَحدَتِینِی زَمانَتچِیسِی بوُلگه نِیدِیک تَرقاق حالدَگِی تَفسِیرلَرتَفَرُّقنِی اَسبابلَرِیدَن بوُلدِی.
شوُراگه اَساسلَنگن حُکوُمَت نابوُد بوُلِیب سَلطَنَتلِی حُکوُمَتنِینگ اِیش باشلَه شِی، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَتنِی حوُددِی بوُرِی تَلَه گن گللَه دِیک قِیلدِی، یَعنِی اوُلَر توُرلِی- توُمَن وَ هَر – هِیل شَکلدَگِی تَفَرُّقگه گِیرِیفتار بوُلِیشدِی. اَلبَتَّه اوُتگن اِسلام تَرِیخِیدَگِی 14 عَصر مابَینِیدَه بوُیوُک مُجاهِدلَر غَیرِی اِسلامِی حُکوُمَتلَرگه یا اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَرگه خاتِیمَه بِیرِیشگه وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسالَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی قَیتَه دَن تَأسِیس قِیلِیشگه حَرَکَت قِیلِیشدِی. اَلبَتَّه مَنَه بُو مَردانَه وار کِیشِیلَرنِینگ حَرَکَتلَرِی، اِسلامِی آزادلِیکنِی اِیستاوچِیلَرنِینگ حَرَکَتِینِی بوُتوُنلَی تُوحتَب قالمَسلِیگِیگه سَبَب بوُلدِی، اَمّا اَفسُوسکِی حاضِرگِی کوُنگه چَه توُرلِی- هِیل، اَمّا مُشَخَّص عِللَتلَرگه کوُرَه مَنَه بُو قِیاملَرنِینگ اَکثَرِی اوُزِینِی کامِل نَتِیجَه سِینِی قوُلگه کِیرِیتَه آلمَه دِی. آخِیرگِی عَصردَه بِیز کوُرگن اوُچ – توُرت اوُرِین هَم نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِینگ اِضطِرارِی بَدَلِی بوُلگن اِیدِی. سَلطَنَت وَ دِیکتَتارلِیکنِی وُجُودگه کِیلِیشِیدَن کِیلِیب چِیققَن حَتمِی وَعَمَلِی نَتِیجَه مُتَفَرِّق اِجتِهادلَرنِی توُغوُلِیشِیگه وَ اوُمَّتنِینگ مَذهَبِی فِرقَه لَرگه تَقسِیملَه نِیشِیگه وَ شوُرانِی نابوُد بوُلِیشِی اِیسَه جَمِیعیَتدَگِی وَحدَتنِی نابوُد بوُلِیشِیگه آلِیب کِیلدِی.
بِیزنِینگ بِرادَرلَرِیمِیز وَ آپَه – سِینگِیللَرِیمِیز شوُ نَرسَه گه یَحشِیلَب دِققَت قِیلِیشلَرِی کِیرَککِی، فَقَط اوُمَّت وَ واحِد جَماعَتگِینَه زَلالَت وَ سَرگردانلِیک یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلمَیدِی حالاص، اَلله تَعالَی هَم مَنَه شوُ اوُمَّتدَن وُجُودگه کِیلگن جَماعَت بِیلَن بِیرگه دوُر. اِیندِی مَنَه بُو اوُمَّت مِللِیانلَب بَلکِی مِللِییَردلَب نَفَردَن تَشکِیل تاپگن بوُلَه دِیمِی یاکِی اوُزِینِی زَمانِیدَگِی یَگانَه مُؤمِن بوُلگن سَیِّیدِیمِیز اِبراهِیمگه اوُحشَب بِیر نَفَردَن تَشکِیل تاپگن بوُلَه دِیمِی، بُو مُهِم اِیمَس:
«إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ» (نحل/120) اَلبَتَّه، اِبراهِیم اَلله گه اِطاعَت قِیلگوُچِی، حَق یُولدَن تایِیلمَه گن بِیر اوُمَّت – اِمام اِیدِی. اوُ مُشرِکلَردَن اِیمَس اِیدِی.
(دوامی بار…….)