مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(44- قیسم)
شُو شِیوَه بِیلَن اَلله تَعالَی توُرلِی- هِیل شوُرالَردَه شوُراگه اَمر قِیلَه دِی. «الَّذِینَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ» صِیفَتِیگه اِیگه بوُلگن کِیشِیلَر حَقِیدَه بَیان قِیلِیب مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: وَالَّذِینَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَیْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ (شوری/38) اوُلَر پَروَردِیگارلَرِیگه اِجابَت – اِطاعَت اِیتگن وَ نَمازنِی توُکِیس عَدا قِیلگن ذاتلَردِیر. اوُلَرنِینگ اِیشلَرِی (مُودام) اوُزَرا شوُرا- مَصلَحَت ( اوُ بِیلَن) بوُلوُر وَ بِیز اوُلَرنِی رِزقلَنتِیرگن نَرسَه لَردَن اِنفاق – اِحسان قِیلوُرلَر.
اَلله تَعالَی بِیزلَرنِی مَنَه بوُندَی اِیشلَرگه دَعوَت قِیلگن وَ بِیز هَم اَلله تَعالَی نِی دَعوَتِیگه اِجابِی جَواب قَیتَه رِیشِیمِیز کِیرَک بوُلَه دِی:
1- أَقَامُوا الصَّلَاةَ « الصَّلَاةَ » فِعل ماضِيدوُر.
2- أَمْرُهُمْ شُورَى بَیْنَهُمْ «شُورَى» جُملَه یِی اِسمِيَه بوُلَه دِی وَ اوُنِی اَهَمِیَتِینِی، نَقشِینِی مِعزانِینِی بِیلدِیرَه دِی.
3- مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ « یُنفِقُونَ» هَم فِعل مُضارِع بوُلَه دِی.
حَه، سِیز بِیر مَخلوُق تامانِیدَن طَعاملَه نِیش اوُچُون شَرعِی دَعوَت قِیلِینگن پَیتِینگِیزدَه اوُنگه اِجابِی جَواب بِیرِیشِینگِیز کِیرَک بوُلَه دِی: إِذَا دُعِىَ أَحَدُکُمْ إِلَى طَعَامٍ فَلْیُجِبْ فَإِنْ شَاءَ طَعِمَ وَإِنْ شَاءَ تَرَکَ[1] . سِیزلَردَن بِیرارتَنگِیز طَعاملَه نِیشگه دَعوَت قِیلِینسَه، اوُنِی قَبوُل قِیلسِین. اَگر هاحلَه سَه طَعاملَنسِین وَ اَگر هاحلَه مَسَه طَعاملَنمَه سِین. بِیزلَرنِینگ اوُتگن عَصرلَردَه وَ حاضِردَگِی اَئِمَّه لَرِیمِیزنِی وَ صالِح بوُیوُک کِیشِیلَرِیمِیزنِی کوُپلَرِی مُستَحَب رُوزَه توُتگن حاللَرِیدَه بوُندَی شَرعِی دَعوَتدَه اِیشتِراک اِیتَردِیلَر وَ اوُی اِیگه سِی تامانِیدَن اوُلَرنِی حَققِیگه خَیرلِی دُعالَر قِیلِینگن.
حوُپ، اِیندِی بوُتوُن جَهاننِی یَرَتگن ذات بِیزلَرنِی دَعوَت قِیلِیبدِی، اوُ ذاتنِی دَعوَتِینِی اِجابَت قِیلمَیدِیگن بوُلسَک، بُو اِیش مَعقوُل بوُلَه دِیمِی؟ اَلله تَعالَی اَمر قِیلَه دِیکِی:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا (نساء/59) اِی مُؤمِنلَر،اَلله گه اِطاعَت قِیلِینگِیز وَ پَیغَمبَرگه هَمدَه اوُزلَرِینگِیزدَن بوُلگن ( یَعنِی مُسُلمان) حاکِملَرگه بوُیِینسُونِینگِیز! باردِی- یُو بِیران نَرسَه حَقِیدَه تَلَه شِیب قالسَنگِیز- اَگر حَقِیقَتاً اَلله گه وَ آخِیرَت کوُنِیگه اِیشانسَنگِیز – اوُ نَرسَه نِی اَلله گه وَ پَیغَمبَرِیگه قَیتَه رِینگِیز! مَنَه شوُ یَحشِیراق وَ چِیرایلِیراق یِیچِیمدِیر.
مَنَه بُو صُورَتدَه اَلله تَعالَی بِیزلَرنِی اوُزِیمِیز اوُچُون اِینگ یَحشِی یِیچِیم بُولگن اِیشگه دَعوَت قِیلِیبدِی. بِیزلَرگه مَنَه بوُندَی آشکارَه خِطاب قِیلِینِیب بُو اِیشگه اَمر اِیتِیلگن پَیتِیمِیزدَه قوُیِیدَگِی اوُرِیندَن جای آلَه مِیز: وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا.( احزاب/ 36) اَلله وَ اوُنِینگ پَیغَمبَرِی بِیر اِیشنِی حُکم قِیلگن – بوُیُورگن وَقتِیدَه بِیرار مُؤمِن وَ مُؤمِینَه اوُچُون ( اَلله نِینگ حُکمِینِی قوُیِیب) اوُز اِیشلَرِیدَن اِیختِیار قِیلِیش جائِز اِیمَسدِیر. کِیم اَلله وَ اوُنِینگ پَیغَمبَرِیگه عاصِی بوُلسَه، بَس اوُ آچِیق یوُلدَن آزِیش بِیلَن یوُلدَن آزِیبدِی.
آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، اِجتِهادگه اَساسلَنگن شوُرا اِسلامِی شَرعِی یوُنَه لِیش بوُیِیچَه دوُر. اَلله تَعالَی مَنَه بُو شِیوَه بِیلَن شوُندَی شوُرانِی کَنَلِی آرقَه لِی چِیقَه رِیلگن، اِستِنباط قِیلِینگن حُکمنِی دِین صِیفَتِیدَه قَبوُل قِیلَه دِی وَ اوُنِی اِلاهِی اَحکاملَرنِی،توُشوُنتِیرِیشلَرنِی وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ سُنَّتلَرِینِی قَطارِیدَه دِیب حِسابلَیدِی.
أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ؛ اَطِیعُوانِی تَکرارلَه نِیب کِیلِیشِینِی دَلِیلِی تَشکِیل قِیلِینگن اوُلِی الاَمر شُوراسِیگه مُسُلمانلَرنِینگ اِطاعَت قِیلِیشلَرِی اوُچُون آچِیق بَیان حِسابلَه نَه دِی. اِیندِی مُسُلمان شَخص هَر قَندَی آسُودَه یا قوُرقِینچلِی مَسَلَه لَر بوُیِیچَه شوُندَی شوُراگه مُراجَعَت قِیلِیشِی کِیرَک: وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ… مَنَه بُو حَیرَتلَه نَرلِی خَبَرنِی کِیتِیدَن: وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا؛ حَه، جُودَه هَم خَطَرلِیدوُر، اَگر اَلله تَعیِین قِیلگن اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی کَنَلِیدَن باشقَه حُکم وَ دَستوُرگه تابِع بوُلِینَه دِیگن بوُلسَه، بُو شَیطانگه اِیرگه شِیش بِیلَن بَرابَر حِسابلَه نَه دِی. بُو نِهایَتدَه خَطَرلِی نَرسَه.
بوُ یِیردَگِی باشقَه بِیر نوُقطَه شوُکِی، اَلله تَعالَی اَمر قِیلگن پَیتِیدَه: أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ، چوُنکِی اوُ ذات اوُلِی الاَمرنِی مَخلوُق بوُلگنلِیگِی بائِث خَطادَن حالِی بوُلمَسلِیکلَرِینِی وَ بِیرار مَسَلَه نِی نَتِیجَه سِیگه اِیرِیشَه آلمَسلِیکلَرِینِی وَ عاقِبَتدَه اِیسَه واحِد اوُمَّتنِی وَ مُسُلمانلَرنِی جَماعَتِینِی آرَه سِیدَه تَفَرُّقنِی اِیجاد بوُلِیشِیگه بائِث بوُلِیشِینِی یَحشِی بِیلگن، شوُ سَبَبلِی تِیزلِیک بِیلَن مَنَه بُو مُعَمّانِی یِیچِیمِینِی کوُرسَه تِیب بِیرَه دِی: فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ……. وَ اَگر بِیرار نَرسَه دَه اِیختِلاف قِیلسَنگِیزلَر اوُنِی اَلله گه (قُرآنگه کوُندَه لَنگ قِیلِیش بِیلَن) وَ پَیغَمبَرگه (سُنَّتگه قَیتَه رِیش بِیلَن) قَیتَه رِینگلَر. وَ مَنَه بُو اَمرنِی نِهایَتدَه نازِیک وَ خَطَرلِی شَرط بِیلَن آخِیرِیگه یِیتکَه زَه دِی: إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ. اَگر اَلله گه وَ قَیتَه تِیرِیلِیش کوُنِیگه اِیمان کِیلتِیرسَنگِیزلَر.
اِیندِی اَگر فَلانچِی شَخص یاکِی فَلانچِی گوُرُوه، فَلانچِی مَذهَب وَ فَلانچِی حِزب اِیمان کِیلتِیرگن بوُلسَه، بُو آدَم اَنَه اوُشَه لَرنِی آلدِیگه بارِیب اوُزِینِی مُشکِیلِینِی حَل قِیلِیشِی کِیرَک، اَمّا اَگر اَلله گه وَ قِیامَت کوُنِیگه اِیمان کِیلتِیرگن بوُلسَه، فَقَط اَلله کوُرسَتگن نَرسَه یِیچِیم بوُلَه آلَه دِی حالاص: “مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ ” (حشر/7). پَیغَمبَر اوُزِی سِیزلَرگه عَطا اَیتگن نَرسَه نِی آلِینگلَر، اوُ ذات سِیزلَرنِی قَیتَرگن نَرسَه دَن قَیتِینگلَر وَ اَلله دَن قوُرقِینگلَر! اَلبَتَّه اَلله نِینگ جَزاسِی قَتتِیقدِیر.
(دوامی بار…….)
[1]مسلم/ ۱۴۳۰