مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(114- قیسم)
بُو لا اِلَهَ (طاغوُتگه کُفر کِیلتِیرِیش) وَ اِلّا الله ( اَلله گه اِیمان کِیلتِیرِیش) مَعنالَرِینِینگ قِیسقَه چَه اِیضاحِی بوُلِیب، جاهِلِیَت قانوُنلَرِیگه وَ اوُلَرنِینگ غَیرِی شَرعِی قانوُنلَرِیگه اِیرگه شوُچِیلَرگه نِسبَتاً قَندَیدِیر کِینَه، نَفرَت وَ زُورَوانلِیک کوُرسَه تِیلگن. یَنَه هَم ساددَه راق تِیل بِیلَن اَیتگندَه حوُددِی شوُ لا اِلَهَ ( طاغوُتگه کُفر کِیلتِیرِیشلِیک)؛ شوُندَی عَقِیدَه نِی،فِکرنِی، نَظَرنِی بِیزلَرگه یِیتکَه زَه دِیکِی، اوُندَه مَنَه بُو دَستَه دَگِی جِنایَتچِی اِنسانلَرنِی یَحشِی کوُرمَسلِیک وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر اَساسِیدَه اوُلَرنِی سَلبِی بَهالَش حاصِل بوُلَه دِی. اَلبَتَّه بِیزلَر قَندَی قِیلِیب اوُلَرگه کُفر کِیلتِیرِیب، اوُلَرنِی قانوُنلَرِینِی قَبوُل قِیلمَه سَک، بوُنِی بَرابَرِیدَه اوُلَر هَم بِیزلَرنِی بِیر مُؤمِن صِیفَتِیدَه وَ بِیزلَرنِی شَرِیعَتِیمِیزدَگِی قانوُنلَرنِی هَم قَبوُل قِیلِیشمَیدِی.
حوُددِی شوُ “عَداوَت وَ بوُغض” یَعنِی دُشمَنچِیلِیک وَ کِینَه اوُز- اوُزِیدَن هَر اِیککِی تامان طَرَفِیدَن زُورَوانلِیکنِی مَنبَعسِیگه، بوُلاغِیگه اَیلَه نَه دِی. آلدِین هَم اَیتِیب اوُتگه نِیمِیزدِیک، سِکوُلارِیستلَر رُوحِی وَ ساوُوق جَنگدَن تَشقَه رِی، اوُزلَرِینِینگ زُورَوانلِیکلَرِینِی هَمِیشَه تا قِیامَت کوُنِیگه چَه قوُراللِی جَنگ صوُرَتِیدَه کوُرسَه تِیشَه دِی. بُو جَنگنِی مُسُلمانلَرگه مَجبُورلَب یوُکلَشَه دِی. وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْإِنِ اسْتَطَاعُوا.
دِیمَک مُسُلمان وَ کافِر اِنساندَگِی غَضَبنِی بارلِیگِی هَم،حوُددِی آچلِیککَه، چَنقاققَه وَ باشقَه اِیختِیاجلَرگه اوُحشَه گن نَرسَه. آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک اَلله تَعالَی مَنَه بُو غَضَب کوُچِینِی اِنسانلَرگه حَیاتنِی بِیر اِیختِیاجِی صِیفَتِیدَه بِیرگن وَ اَلله تَعالَی اِنسانلَرگه بِیرگن مَنَه بُو نَرسَه اَگر شَرِیعَت قانوُنلَرِی یوُلِیدَه صَرفلَنسَه، هِیچ قَچان بُو یامان اِیش بوُلمَیدِی. اَمّا بَعضِی کِیشِیلَر نِیمَه اوُچُون اَلله تَعالَی مَنَه بُو غَضَبنِی کوُچِینِی اِنسانلَرگه بِیرگن، دِیب سوُرَه شِی موُمکِین؟ یاکِی مَنَه بُو غَضَب کوُچِینِی حَیاتدَه فایدَه لِی، تَأثِیرلِی بِیر کوُچ صِیفَتِیدَه فایدَه لَنسَه بوُلَه دِیمِی؟ اَلله اِیککِی دَلِیلگه کوُرَه اِنساننِی وُجُودِیگه غَضَب کوُچِینِی جایلَشتِیرگن:
1- بِیرِینچِیسِی،اِنسان اوُزِینِینگ شَرعِی جِسمانِی وَ نَفسانِی اِیستَکلَرِینِی دِفاع قِیلِیشِی اوُچُون بِیرِیلگن. مَثَلاً اوُ اوُزِینِی غَضَبِی سَبَبلِی اِیلان اوُنِی چَه قِیشِیگه رُحصَت بِیرمَیدِی، یاکِی بِیر اِیت اوُنگه حَملَه قِیلِیشِیگه یاکِی بِیر کِیشِی اوُنگه جَراحَت یِیتکَه زِیلِیشِیگه یاکِی بِیر کِیشِی اوُنِی مَنزِیلِینِی یاقِیب یُوبارِیشِیگه یا مَنزِیلِیدَگِی دِیرَزَه نِی آینَه لَرِینِی سِیندِیرِیشِیگه یا مَشِینَه سِینِی بَلانِینِی تِیشِیب کِیتِیشِیگه یا بالَه سِینِی اَذِیَت قِیلِیشِیگه یا عَیالِینِی حَقارَت قِیلِیشِیگه رُحصَت بِیرمَیدِی.
2- غَضَبنِی مَوجُودلِیگِی گه یَنَه بِیر دَلِیللَردَن بِیرِی شوُکِی، بُو غَضَبنِی شَرِیعَت مَقصَدلَرِینِی رُویابگه چِیقَه رِیش وَ شَرِیعَت قانوُنلَرِیدَگِی اَرزِیشلَرنِی تَطبِیق قِیلِیش یوُلِیدَه، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُننِینگ دُشمَنلَرِیگه قَرشِی فایدَه لَه نِیشدَن عِبارَت.
بُو یِیردَه اَنِیق بوُلگن نَرسَه، غَضَب اِیچکِی بِیر کوُچ – قُوَّت بوُلِیب اِنساننِی جِسمِینِی،عَقِیدَه لَرِینِی، مَنفَعَتلَرِینِی،اَرزِیشلَرِینِی،کِیرَکلِی نَرسَه لَرِینِی دِفاع قِیلِیش یَرَه تِیلگن، شَخص مَنَه بُو غَضَبنِی واسِیطَه سِیدَه اوُنِی جِسمِیگه، اَرزِیشلَرِیگه تَحدِید سالَه دِیگن نَرسَه لَرنِی قَرشِیسِیدَه هُجوُم قِیلوُچِیگه، حَملَه قِیلوُچِیگه اَیلَه نَه دِی.
آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، دِفاع وَ حَتَّی حَملَه اِنساننِی حَیاتِیدَگِی ضَرُورِی نَرسَه لَردَن بِیرِی سَنَلَه دِی، بوُندَن تَشقَه رِی اوُ اِنسان وَ حَیواناتنِی اوُرتَه سِیدَگِی مُشتَرَک ساغلام غَرِیزَه هَم حِسابلَه نَه دِی. حَیواناتلَر اوُچُون اَلله تَعالَی ثابِت بِیر دَستوُرنِی بِیرگن، اوُلَر هَم گِییاگرَه فِیک شَرائِطلَرگه مُناسِب رَوِیشدَه وَ اِیختِیاجلَرِیگه کوُرَه مَوجُود وَضِیعیَتگه تَسلِیم بوُلِیشَه دِی وَ مَجبُوراً اوُندَن فایدَه لَه نِیشَه دِی، اَمّا اَلله تَعالَی اِنسانگه اِیختِیار صِیفَتِینِی بِیرگن، مُشَخَّص وَ مُعَیَّن قانوُنلَر وَ دَستوُرلَر بِیلَن مَنَه بوُ “غَضَبنِی” – حَیاتدَگِی آچلِیککَه، چَنقاققَه، شادلِیککَه وَ جِنسِی اِیختِیاجلَرگه اوُحشَش باشقَه ضَرُورِی نَرسَه لَرِیدِیک – حَیاتنِینگ ضَرُورِی بِیر نَرسَه سِی صِیفَتِیدَه اوُنِی هِدایَت قِیلَه دِی وَ بُو غَضَبنِی قَندَی قِیلِیب باشقَه رِیش وَ هِدایَت قِیلِیش بُویِیچَه اِنسانلَرگه دَستوُر بِیرَه دِی.
اَلبَتَّه قُرآندَه “قوُپاللِیک” دِیگن کَلِیمَه مَوجُود اِیمَس،اَمّا بوُنِی اوُرنِیگه حوُددِی شُو مَعنانِی اَنگلَه تَه دِیگن «غِلظَت» وَ «شِدَّت» گه اوُحشَه گن سوُزلَر بار، اوُلَرنِینگ هَر اِیککاوِی هَم قوُپاللِیکنِی سِینانِیملَرِی حِسابلَه نَه دِی. «غِلظَت» سوُزِی هَم یَعنِی: قاپاللِیک، شِددَت، قَتتِیق قوُللِیک، بِی رَحملِیک مَعناسِیدَه بوُلِیب یوُمشاقلِیک، رِققَتنِی مُقابِیلِیدَه اِیشلَیدِی. اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی:
– یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ قَاتِلُواْ الَّذِینَ یَلُونَکُم مِّنَ الْکُفَّارِ وَلْیَجِدُواْ فِیکُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ (توبه/123) اِی مُؤمِنلَر،یانلَرِینگِیزدَگِی کافِرلَرگه قَرشِی جَنگ قِیلِینگلَر وَ اوُلَر سِیزلَردَگِی کوُچ – قُوَّتنِی کوُرسِینلَر! بِیلِینگلَرکِی، اَلبَتَّه اَلله تَقوادارلَر بِیلَن بِیرگه دِیر.
– یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ جَاهِدِ الْکُفَّارَ وَالْمُنَافِقِینَ وَاغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِیرُ (توبه/73) اِی پَیغَمبَر، کافِر وَ مُنافِقلَرگه قَرشِی کوُرَه شِینگ وَ اوُلَرگه قَتتِیق قوُل بوُلِینگ. اوُلَرنِینگ جایلَرِی جَهَنَّمدِیر. نَقَدَر یامان جای بُو!
بُو یِیردَه مُنافِقلَرگه وَ سِکوُلارزَدَه لَرگه نِسبَتاً قوُپاللِیک وَ شِددَت، کوُپراق رُوحِی وَ رَوانِی وَ ساوُوق جَنگ کوُرِینِیشِیدَه بوُلَه دِی، اَمّا اَهلِی کِتابنِی کافِرلَرگه نِسبَتاً مَعلوُم مَرحَلَه لَردَه هَمَّه تامانلَمَه بوُلِیشِی موُمکِین، یَعنِی هَم ساوُوق جَنگ وَ هَم اِیسسِیق جَنگ، بَعضِی مَرحَلَه لَردَه اِیسَه رُوحِی وَ یوُمشاق جَنگ بوُلِیشِی هَم موُمکِین، اَمّا بَرچَه حالَتلَردَه مُشرِکلَرگه َو کافِر سِکوُلارِیستلَرگه، مُرتَدلَرگه قَرشِی جَنگلَر هَم یوُمشاق جَنگ وَ هَم اِیسسِیق جَنگ وَ هَم هَمَّه تامانلَمَه جَنگ آلِیب بارِیلَه دِی.
“شِددَت” یَعنِی: قَتتِیق قوُللِیک، صَلابَت، قَهر بوُلِیب یوُمشاقلِیک، رَحمنِی مُقابِیلِیدَه اِیشلَه تِیلَه دِی. مَنَه بُو حالَتدَه “قوُپاللِیک” نِی مَعناسِی: شِددَت، قَتتِیقلِیک، دَغللِیکدوُر، اوُ یوُمشاقلِیکنِی مُقابِیلِیدَه اِیشلَه تِیلَه دِی، مَنَه بُو قَهردَه رَحم مَوجُود اِیمَس. «مَحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ، رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ…» (فتح/29) مُحَمَّد اَلله نِینگ پَیغَمبَرِیدِیر. اوُ بِیلَن بِیرگه بوُلگن (مُؤمِن) لَر کافِرلَرگه قَهرلِی، اوُز آرَه لَرِیدَه (مُؤمِنلَر بِیلَن) اِیسَه رَحم – شَوقَتلِیدِیرلَر.
حَه، اوُلَر مُؤمِنلَرنِی قَرشِیسِیدَه: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظّاً غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ» (آلعمران/ 159) ( اِی مُحَمَّد)، اَلله تامانِیدَن بوُلگن بِیر مَرحَمَت سَبَبلِی اوُلَرگه (صَحابَه لَرِینگِیزگه) یوُمشاق سوُزلِی بوُلدِینگِیز. اَگر قوُپال، قَتتِیق دِیل بوُلگه نِینگِیزدَه اِیدِی، اَلبَتَّه اَطرافِینگِیزدَن تَرقَه لِیب کِیتگن بوُلَر اِیدِیلَر.
(دوامی بار……..)