مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(132- قیسم)
حُدَیبِیَه صُلحِی وَ اوُنِی کِیتِیدَن کِیلگن حُدَیبِیَه پَیمانِینِی آشکار فَتحِیدَن آلدِینگِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ مَنَه بُو غَلَبَه سِی، توُرلِی- هِیل دَولَتلَرگه وَ مَدِینَه نِی اَطرافِیدَگِی، هَمدَه عَرَبِستان یَرِیم آرالِیدَگِی توُرلِی- توُمَن قَبِیلَه لَرگه اِیلچِیلَرنِی جوُنَه تِیشگه اوُحشَه گن فَتحلَرنِی وَ غَلَبَه لَرنِی دَروازَه سِی بوُلِیب حِذمَت قِیلگن، جوُدَه کوُپ مُسُلمانلَر حَیبَر وَ مَککَه نِی فَتحِینِی آشکار غَلَبَه وَ فَتح دِیب حِسابلَه گن حالدَه، مَنَه بُو مُهِم دِیپلامَه تِیکَه نِی وَ لایِیحَه نِی پِیسَند قِیلِیشمَیدِی، اوُلَر توُغرِیدَن – توُغرِی اِیککِی یِیلدَن سوُنگ صادِر بوُلگن مَککَه فَتحِیگه وَ نَصر سوُرَه سِیگه سَکرَب اوُتِیب کِیتِیشَه دِی، اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیمِی: إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ * وَرَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللَّهِ أَفْوَاجًا(نصر/1-2) مَنَه بُو اوُرِینسِیز سَکرَش وَ آشکار فَتحگه اِعتِبار بِیرمَسلِیک، کوُپراق مَنَه بُو اوُرِینلَرگه نِسبَتاً جاهِل بوُلگنلِیکلَرِی وَ مُتَخَصِّص بوُلمَه گنلِیکلَرِی سَبَبلِیدُور، اَصلِیدَه اِیسَه بُو اوُرِینلَر جِهادنِینگ وَ اِسلامِی حَرَکَتنِینگ اِینگ آغِیر قِیسمَتِینِی تَشکِیل قِیلَه دِی، بوُنِی سَبَبِی هَر نَرسَه بوُلگن تَقدِیردَه هَم بُو توُغرِی اِیش بوُلَه آلمَیدِی.
مَنَه بُو آشکار فَتح هَمَّه گه شوُ نَرسَه نِی کوُرسَه تِیب بِیرَه دِیکِی، اَگرچِی رَهبَرلَر اوُزلَرِینِینگ شایِیستَه اِیکَنلِیکلَرِینِی اِیسسِیق وَ قوُراللِی جَنگنِی هِدایَت قِیلِیش بِیلَن کوُرسَه تِیب بِیرِیشسَه هَم، اَمّا اوُلَرنِینگ یوُقارِی اَهَمِیَتِی وَ لَیاقَتلَرِینِی چوُققِیسِی اَسلَحَه نِی قُدرَتِی بِیلَن حِمایَت قِیلِینَه دِیگن دِیپلامَه تِیکَه وَ یوُمشاق جَنگدَه کوُرِینَه دِی، اوُ حَتَّی اَسلَحَه نِی هَم باشقَه رِیب نَظارَت قِیلَه دِی، هِدایَت قِیلَه دِی، بوُندَن تَشقَه رِی اَسلَحَه اوُلَرنِی نَظارَت قِیلِیشِیگه رُحصَت بِیرمَیدِی.
مَنَه بُو آشکار فَتحدَه اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: لِیَغْفِرَ لَکَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِکَ وَمَا تَأَخَّرَ. یَعنِی مَنَه بُو آشکار فَتح جِهاد وَ عِبادَت مَسَلَه سِینِی اَساسِی قِیسمِی وَ پایدِیوارِی حِسابلَه نَه دِی، اوُ اوُزِی بِیلَن بِیرگه آلِیب کِیلَه دِیگن ثَمَرَه لَر وَ بَرَکاتلَر بِیلَن بِیرگه عَوفگه وَ کِیچِیرِیمگه باعِث بوُلَه دِی. بوُندَن تَشقَه رِی قَلب قُوَّتِی وَ آرامِیش “سَکِینَة” اوُچُون اَبزارلَردَن بِیرِی سَنَلَه دِی، اوُ اِنساندَن ناتِینچلِیکنِی، وَحشَتنِی، شُبهَه نِی، اِیککِیلَه نِیشنِی اوُزاقلَشتِیرَه دِی.
بِیر نَرسَه نِی بِیلِیشِینگِیز جوُدَه هَم عَجایِیب بُولَر اِیدِی، اَلله تَعالَی سوُزلَه یاتگن مَنَه بُو آشکار فَتح،کوُپراق کافِرلشر بِیلَن آلِیب بارِیلَه دِیگن دِیپلامَه تِیکَه گه وَ یوُمشاق، رُوحِی جَنگگه تِیگِیشلِی بوُلِیب، اوُندَه مُنافِقلَر حاضِر بوُلِیشمَیدِی. اَلله تَعالَی بُو فَتحدَن آرتدَه قالِیب کِیتگن مَنَه بُو قالدِیقلَرنِی «الْمُخَلَّفُونَ » نامِی بِیلَن ناملَیدِی، بُو قالدِیقلَرنِی فِکرِیچَه مُؤمِنلَر قُرَیش سِکوُلارِستلَرِینِی قوُلِی بِیلَن نابوُد بوُلِیشلَرِی کِیرَک اِیدِی. مُسُلمانلَرگه قَرشِی رُوحِی جَنگنِی عامِلِی بوُلگن مَنَه بُو مُنافِقلَرنِی اَلله تَعالَی بوُندَی بَرَکاتلِی جَنگگه وَ نِعمَتگه قوُشمَه گنلِیگِی هَم عاددِی بِیر نَرسَه. چوُنکِی اوُلَر نَجَسدوُرلَر وَ اَلله تَعالَی مَنَه بوُ پَلِیدلَر بِیلَن بَیعَت هَم قِیلمَیدِی وَ اوُلَردَن راضِی هَم بوُلمَیدِی.
اَلله تَعالَی حُدَیبِیَه پَیمانِیدَگِی مَنَه بُو آشکار فَتحدَه اِیشتِراک اِیتوُچِیلَرگه قَرَتَه مَرحَمَت قِیلگن پَیتِیدَه: «یَدُ اللهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ» یَعنِی: مُنافِقلَردَن حالِی بوُلگن مَنَه بُو بَیعَت بِیرُوچِیلَر اَصلِیدَه جَمِیعیَتنِینگ شَرعِی رَهبَرِی بوُلمِیش رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی اوُزلَرِیگه بَیعَت بِیرِیشمَه گن، بَلکِی اوُلَر اَلله تَعالَی گه بَیعَت بِیرِیشگن، اَلله تَعالَی مَنَه بُو جَماعَتدَن راضِی اِیکَه نِینِی آچِیق – آیدِین اِعلان قِیلَه دِی: لَقَدْ رَضِیَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبَایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّکِینَةَ عَلَیْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحاً قَرِیباً (فتح/18) ( اِی مُؤمِنلَر)، دَرحَقِیقَت اَلله مُؤمِنلَردَن – اوُلَر دَرَخت آستِیدَه بِیزگه بَیعَت قِیلَه یاتگن وَقتلَرِیدَه – راضِی بوُلدِی. بَس، اوُ ذات اوُلَرنِینگ دِیللَرِیدَگِی نَرسَه (صَداقَت وَ وَفا)نِی بِیلِیب، اوُلَرنِی سَکِینَت – آرام آلَه دِیگن کوُپدَن – کوُپ اوُلجَه لَر بِیلَن مُکافاتلَه دِی.
حَه ، مُسُلمانلَر مَنَه بُو آشکار فَتحنِی قوُلگه کِیرِیتگچ، اَلله تَعالَی اوُلَرنِی یَقِین فَتح بوُلمِیش حَیبَر فَتحِی، کَتتَه راغِی مَککَه – عَرَب یَرِیم آرالِیدَگِی سِکوُلار کافِرلَرنِینگ پایتَختِی – فَتحِی بِیلَن مُکافاتلَه دِی. عَرَبِیستان یَرِیم آرالِیدَگِی سِکوُلار کافِرلَرنِینگ پایتَختِی فَتح بوُلگچ، رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ 9 چِی هِجرِی یِیلدَگِی هِیلمَه – هِیل قَبِیلَه لَرگه نِسبَتاً دِیپلامَه تِیکَه سِی کُوزگه کوُرِینَرلِی دَرَجَه دَه اوُسدِی. حوُددِی شوُ یِیلِی 30 دَن آرتِیق هَیئَتلَر یَرِیم آرالدَگِی توُرلِی- هِیل قَبِیلَه لَردَن رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّم گه بَیعَت بِیرِیش اوُچُون کِیلِیشدِی، اوُلَرنِینگ اَکثَرِی نَصرانِیلَر وَ یَهُودِیلَر وَ مَجُوسِیلَردَن عِبارَت بوُلگن. اَلبَتَّه اوُلَرنِی آرَه سِیدَه بوُلَردَن تَشقَه رِی مُشرِک وَ سِکوُلار قَبِیلَه لَرهَم بار اِیدِی.
رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم کافِرلَرنِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی یوُلِیدَه هَمراه قِیلِیش اوُچُون – جَنگدَن آلدِین وَ کِییِین – توُرلِی – هِیل گوُرُوهلَر بِیلَن آلِیب بارِیلَه دِیگن دِیپلامَه تِیکَه وَ سِیاسِی رَفتاردَه اِیککِی شِیوَه دَن فایدَه لَنگن اِیدِیلَر:
- اوُلَردَن بِیرِی مُذاکَرَه اِیدِی: اِیختِلافنِی حَل قِیلِیش اوُچُون اِینگ توُغرِی یوُللَردَن بِیرِی حِسابلَه نَه دِی. بِیرِینچِی وَ اِیککِینچِی عَقَبَه دَه یَسرِیبلِیک سِکوُلار آدَملَرنِینگ وَکِیللَرِی بِیلَن آلِیب بارِیلگن مُذاکَرَه گه اوُحشَش، یاکِی قُرَیش سِکوُلارلَرِینِینگ مَخصُوص اِیلچِیسِی بوُلمِیش سُهَیل اِبنِ اَمر بِیلَن آلِیب بارِیلگن مُذاکَرَه، تَرِیخِی حُدَیبِیَه صُلحِیدَگِی قَرارداد یاکِی ثَقِیف (طائِف) دَن کِیلگن وَکِیللَر بِیلَن آلِیب بارِیلگن مُذاکَرَه وَ حُمَیر پادشاهلِیگِینِی اِیلچِیلَرِی بِیلَن آلِیب بارِیلگن مُذاکَرَه وَ بوُندَن باشقَه 70 دَن آرتِیق هَیئَتلَرنِی وَکِیللَرِی بِیلَن اوُتکَه زِیلگن مُذاکَرَه لَر مِثال بوُلَه آلَه دِی.
- کافِرلَر وَ مُخالِفلَر بِیلَن مُعامَلَه قِیلِیش بُویِیچَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم فایدَه لَنگن اِیککِینچِی رَوِیش، حُکم قِیلِیش وَ قاضِیلِیک بوُلگن. بُو رَوِیشدَه هَر اِیککِی تامان تَنلَه گن شَخصگه اِیختِلافنِی حَل قِیلِیش اوُچُون رَوِیش وَ یُولنِی کوُرسَه تِیش اِیختِیارِی بِیرِیلَه دِی. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم بَنِی قُرَیظَه یَهُودِیلَرِی مَسَلَه سِی بُویِیچَه حوُددِی شُو رَوِیشدَن فایدَه لَنگنلَر. عَلِی اِبنِ اَبِی طالِب هَم صَفَّین جَنگِیدَه حوُددِی شوُ حُکم چِیقَه رِیش رَوِیشِیدَن فایدَه لَنگن اِیدِیلَر.
بوُندَن تَشقَه رِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اَصلِی کافِرلَر بِیلَن آلِیب بارگن دِیپلامَه تِیکَه لَرِیدَه اِیلچِیلَرنِی مُحافِظَت قِیلِیشگه اَلاهِیدَه اِعتِبار بِیرگنلَر. بُو نَرسَه اوُشَه دَوردَگِی بوُتوُن دُنیانِینگ سِیاسِی قُدرَتگه اِیگه بوُلگن کِیشِیلَرِی تامانِیدَن قَبوُل قِیلِینگن اِیدِی. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مُسَیلَمَه یِی کَذّابنِی اِیلچِیلَرِی حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلگن اِیدِیلَرکِی: ” اَگر اِیلچِینِی اوُلدِیرمَسلِیک قانوُنِی بوُلمَه گندَه ، مِین سِیزلَرنِی بوُینِینگِیزنِی اوُزِیب تَشلَه گن بوُلَردِیم”.
دُشمَن بِیلَن مُعامَلَه قِیلِیش بوُیِیچَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِینگ تَشقِی سِیاسَتلَرِیدَگِی قِیررَه لَردَن یَنَه بِیرِی، کافِرلَرنِی اوُرتَه سِیدَه اِتِّفاقداشلَرنِی جَلب قِیلِیش وَ مُخالِف کوُچلَرنِی مَیدَه لَش بوُلگن اِیدِی، بُو اوُصُول بِیلَن مُخالِف کوُچلَرنِینگ اِسلامِی حُکوُمَتنِینگ دُشمَنلَرِی بِیلَن اِتِّفاقداش بوُلِیشلَرِیگه توُسقِینلِیک قِیلِینگن وَ دُشمَننِی کوُچلَرِینِی عَظَمَتِینِی مَیدَه لَب تَشلَنگن. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلّم کافِرلَرنِی مُذاکَرَه گه تارتِیب آلِیب کِیلِیش وَ قَرارداد اِمضالَش اوُچُون هَر قَندَی کِیلِیشُولَردَن وَ مُشتَرَک نوُقطَه لَردَن اوُنوُملِی فایدَه لَنگنلَر.
(دوامی بار…….)