یِیتتِینچِی مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ شَرعِی مَنبَعلَردَگِی بِدعَتنِی مُختَصَر تَنِیب آلِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(2- قیسم)
مَنَه بُو حالَتدَه، اَگَر مُسُلمانلَرنِی اوُرتَه سِیدَه آچلِیکنِی،دُشمَننِی حُکمرانلِیگِینِی، سَرگَردانلِیکنِی کوُرسَنگِیز، بُو دِیگَه نِی تَفَرُّق حاکِم بوُلِیب آلگَن وَ واحِد اوُمَّت وَ جَماعَت مَوجُود اِیمَس وَ اِنسانلَر مَنَه بُو تَفَرُّق وَ واحِد اوُمَّتدَن، واحِد جَماعَتدَن اوُزاقلَه شِیشلَرِی بِیلَن عَذابنِی اوُزلَرِیگَه طَلَب قِیلِیب آلِیشگَن وَ اوُزلَرِیگَه عَذاب نازِیل بوُلِیش سَبَبلَرِینِی مُهَیّا قِیلِیشگَن.
چوُنکِی اَلله تَعالَی رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگَه وَعدَه بِیرگَن نَرسَه لَرنِی هَمَّه سِی واحِد جَماعَتنِی وُجُودگَه کِیلتِیرگَن واحِد اوُمَّتگَه تِیگِیشلِی، اَگَر کِیمکِی مُسُلمانلَرنِینگ اوُرتَه سِیدَگِی آچلِیک، فَقِیرلِیک،دُشمَنلَرنِینگ حُکمرانلِیگِی،سَرگَردانلِیک عَذابلَرِینِی یوُقاتماقچِی بوُلسَه، اَلبَتَّه یَنَه قَیتَه دَن واحِد اوُمَّتنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیشِی کِیرَک وَ یَنَه قَیتَه دَن حُکوُمَتنِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم بَیان قِیلگَن “نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن خِلافَتگَه” قَیتَه رِیشِی لازِم. چوُنکِی حَتَّی بوُلغَه نِیشلَرگَه اِیگَه بوُلگَن اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتنِی یوُلِی آرقَه لِی تَشکِیل قِیلِینگَن اوُمَّت وَ جَماعَت بِیلَن مُسُلمان دِیارلَرِینِی فَقَط بِیر قِیسمِی یَعنِی بُو حُکوُمَتنِی قوُل آستِیدَگِی مِنطَقَه سِی آچلِیکدَن، دُشمَننِی حُکمرانلِیگِیدَن، سَرگَردانلِیکدَن نَجات تاپَه دِی خالاص. اِیندِی اَگَر مَنَه وَ اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَت هَم مَوجُود بوُلمَیدِیگَن بوُلسَه، مُجاهِدلَرنِینگ شوُراوِی مَجلِیسِینِی یوُلِی آرقَه لِی تَشکِیل قِیلِینگَن اوُمَّت بِیلَن مُسُلمانلَرنِینگ فَقَط اَرزِیمَس بِیر قِیسمِیگِینَه مَنَه بُو اوُمَّتنِی حِمایَه سِی آستِیدَه بوُلِیش اِمکانِیگَه اِیگَه بوُلَه دِی.
مَنَه بوُ اِمتِیازنِی بَرچَه مُسُلمانلَرگَه یِیتکَه زِیب بِیرَه دِیگَن وَ هَمَّه مُسُلمانلَرنِی اَلله تَعالَی نِی زَمانَتِیگَه شامِل قِیلَه دِیگَن تَنها وَرِیانت، قَیتَه دَن نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن اِسلامِی حُکوُمَتنِی قوُلگَه کِیرِیتِیشدوُر. بَرچَه مُسُلمانلَر قَیتَه دَن قوُلدَن بای بِیرِیلگَن حَقلَرنِی قوُلگَه کِیرِیتمَه گوُنلَرِیچَه، اوُلَرنِی اوُستِیدَه دُشمَننِی حُکمران بوُلِیشِی، فَقِیرلِیک، آچلِیکنِی رِواجلَه نِیشِی وَ سَرگَردانلِیکنِی کِینگَه یِیشِی طَبِیعِی بِیر اِیش بوُلِیب قالَه دِی.
مَنَه بُو حالَتدَه، آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرگَن نَرسَه شوُکِی، مَوجُود بوُلگَن جوُدَه کوُپ عَذابلَر، آفَتلَر،اِجتِمائِی وَ شَخصِی کَسَللِیکلَر،نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن اِسلامِی حُکوُمَت وَ اوُنِی اوُلِی الاَمر شوُراسِی، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَت وَ اوُنِی واحِد اِجماعسِی بوُلمَه گَنلِیگِی سَبَبلِی، مَجبُورِی حالدَه وُجُودگَه کِیلَه دِی. بُو یِیردَه نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن خِلافَتنِی اوُرنِیگَه شاهِیگَرلِیکنِی قوُیِیشلِیک، مُسُلمانلَرنِی آرَه سِیدَه یَنگِی ظاهِر بوُلگَن مِینگلَب بوُلغَه نِیشلَرنِی وَ کَسَللِیکلَرنِی وُجُودگَه کِیلتِیرُوچِی بوُلاققَه، مَنبَعگَه سوُونِی اَساسِی دَستَه سِیگَه اَیلَه ندِی، فَقَطگِینَه مَنَه بُو بوُلاقنِی، مَنبَعنِی قوُرِیتِیش وَ عِللَتنِی یوُقاتِیش بِیلَن وَ اَساسِی سوُو دَستَه سِینِی بِیرکِیتِیش بِیلَن بوُلغَه نِیشلَردَن،عِللَتلَردَن نَجات تاپسَه بوُلَه دِی.
واحِد اوُمَّت وَ واحِد اِجماعنِی یوُقلِیگِی باعِث وُجُودگَه کِیلگَن کَسَللِیکلَرنِی، عِللَتلَرنِی اِینگ خَطَرلِیسِی، مَذهَبلَرنِینگ وُجُودگَه کِیلِیشِی وَ اوُندَن کِیلِیب چِیققَن تَفَرُّقدوُر، جَمِیعیَت اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی یوُلِیگَه کوُرَه یَنَه قَیتَه دَن شَرِیعَتدَه طَلَب قِیلِینگَن واحِد اوُمَّتگَه وَ واحِد جَماعَتگَه قَیتمَس اِیکَن، مَنَه بُو کَسَللِیکلَرنِی مَوجُود بوُلِیشِی حَتمِی وَ چِیتلَب اوُتِیب بوُلمَیدِیگَن نَرسَه حِسابلَه نَه دِی، مَنَه بوُ توُرلِی- هِیل مَذهَبلَرنِی وَ تَفسِیرلَرنِی هِیچ قَیسِی بِیرِی، اوُلَرگَه مُخالِف بوُلگَن باشقَه مَذهَبلَرنِی وَ تَفسِیرلَرنِی یَحشِی یا یامان اِیکَه نِینِی تَشخِیص بِیرِیش اوُچُون “مِعیار” وَ “حُجَّت” بوُلَه آلمَیدِی، وَ اوُلَرنِی هِیچ قَیسِی بِیرِی تَنها حالدَه واحِد اوُمَّتنِی وَ واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی رالِینِی اوُینَشگَه قادِر اِیمَس وَ لایِیق هَم بوُلَه آلمَیدِی، چوُنکِی شوُرا اوُزِینِی واحِد اِجماعسِی بِیلَن قاضِینِی رالِینِی بَجَرَه دِی. قاضِینِی جایگاهِیگَه اوُتِیرِیشگَه صَلاحِیَتلِی، مُناسِب بوُلگَن یالغِیز کِیشِی اوُلِی الاَمر شوُراسِی وَ اوُلِی الاَمر شوُراسِیدَن وُجُودگَه کِیلگَن اوُمَّت سَنَلَه دِی، مَنَه بُو قاضِی بِیر رَعینِی واحِد اِجماع صِیفَتِیدَه هَمَّه گَه اِیرایَه بِیرَه دِی.
مَنَه بُو حالَتدَه، اَنِیق کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن اِسلامِی حُکوُمَت وَ اوُنِی واحِد اوُلِی الاَمر شُوراسِی قوُلَه گَچ وُجُودگَه کِیلگَن کَسَللِیکلَردَن بِیرِی، شوُرانِی واحِد اِجماعسِینِی اوُرنِیگَه هِیلمَه – هِیل اِجتِهادلَرنِی وَ توُرلِی – هِیل شَخصِی وَ گوُرُوهِی، مَذهَبِی تَعوِیلاتلَرنِی پَیدا بوُلِیشِی، هَمدَه بِیزلَر عَصرلَردَن بوُیان گوُواه بوُلِیب توُرگَن آشکار تَفَرُّقدَن عِبارَت.
اِیندِی، مَنَه بُو اِجتِهادلَرنِی وَ شَخصِی تَعوِیلاتلَرنِی آفَتلَرِیدَن بِیرِی، دِین نامِی آستِیدَه اِسلام دِینِیدَه مَوجُود بوُلمَه گَن یَنگِی نَرسَه لَرنِی پَیدا بوُلِیشِی بوُلِیب، مَنَه بُو دِیندَه یَنگِی وُجُودگَه کِیلگَن نَرسَه لَر اوُتمِیشدَه بوُلمَه گَن وَ اَنَه اوُشَه یَنگِی وُجُودگَه کِیلگَن نَرسَه لَرگَه “بِدعَت” دِییِیلَه دِی.
“بِدعَت” یَعنِی آلدِین مَوجُود بوُلمَه گَن یَنگِی نَرسَه، مَثَلاً اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ (بقره/117)، (اوُ) یِیرُو آسمانلَرنِی پَیدا قِیلگوُچِیدِیر. بِیرار اِیشنِی حُکم قِیلسَه اوُنگَه فَقَطگِینَه “بوُل” دِییدِی، خالاص. یاکِی اَلله تَعالَی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگَه مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ (احقاف/۹)، ( اِی مُحَمَّد) اَیتِینگ: “مِین پَیغَمبَرلَردَن یَنگِی بِیرِینچِیسِی اِیمَسمَن ( یَعنِی مِیندَن اَوَّل هَم اَلله نِینگ پَیغَمبَرلَرِی اوُتگَن- کوُ، نِیگَه سِیزلَر مِینِینگ پَیغَمبَرلِیگِیمگَه حَیران بوُلِیب، اِنکار قِیلماقدَه سِیزلَر؟!) یَعنِی، مِیندَن آلدِین هَم کِتاب، مُعجِیزَه لَر وَ اوُزلَرِیگَه خاص شَرِیعَتگَه اِیگَه بوُلگَن کِیشِیلَر بوُلگَن.
“بِدعَت” شَرعِی جِهَتدَن قَرَگَندَه اِصلِی رَوِیشِی دِیندَه بار بوُلگَن دِینِی مَسَلَه لَر بوُیِیچَه یَنگِی رَوِیشنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش دِیگَه نِی وَ یَنگِی وُجُودگَه کِیلگَن مَنَه بُو نَرسَه،اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردَه بُو شَکلدَه مَوجُود اِیمَس، بَلکِی مَنَه بُو یَنگِی وُجُودگَه کِیلگَن نَرسَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُندَه مَوجُود بُولگَن اَصلگَه اوُحشَیدِی، حَقِیقَتدَه اِیسَه اَصل جِنسگَه اوُحشَیدِیگَن یَسَمَه جِنس حِسابلَه نَه دِی وَ اوُ اَصلِی جِنس بَجَرگَن اِیشنِی بَجَه رِیشنِی وَ اوُنِی اوُرنِینِی اِیگَللَشنِی هاحلَیدِی. مَنَه بُو بِدعَتنِی شَرعِی جِهَتِی، بُو حَسَن اِبنِ عَلِی رَضِیَ الله عَنهُ دَن سوُنگ نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن خِلافَتنِی اوُرنِیگَه کِیلگَن شاهِیگَرلِیک توُزُومِیگَه اوُحشَیدِی. اَلله تَعالَی شوُراگَه اَساسلَنگَن حُکوُمَتنِی رَسمِی حالدَه تَن آلگَن، اَمّا اوُلَر اوُنِی اوُرنِیگَه شَخصگَه وَ زُورَوانلِیککَه اَساسلَنگَن حُکوُمَتنِی کِیلتِیرِیشدِی. بُو نَرسَه اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردَه مَوجُود اِیمَس وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه قَرشِی دِیب، سَنَلَه دِی. [1]
سِیز بِیر تَصَوُّر قِیلِیب کوُرِینگ، بِیر کارخانَه دَگِی بِیر چَنگ یوُتگِیچنِی مُشَخَّص بِیر مَرکَه دَه مَعلوُم اِیشنِی عَمَلگَه آشِیرِیشِی اوُچُون اِیشلَب چِیقَه رِیلَه دِی، اِیندِی حِتایلِیکلَر اَنَه اوُشَه جِنسنِی حوُددِی شُو مَرکَه دَه وَ شوُندَی وَظِیفَه نِی بَجَه رِیشِی اوُچُون آلدِینگِی کارخانَه گَه عَلاقَه سِی بوُلمَه گَن حالدَه اِیشلَب چِیقَه رِیشَه دِی، اوُ فَقَط اَصلِی جِنسگَه اوُحشَیدِی وَ اوُشَه وَظِیفَه نِی بَجَه رِیش اوُچُون هَم اِیشلَب چِیقَه رِیلگَن وَ آدَملَرنِی آرَه سِیدَه اوُشَه اَصلِی جِنسنِی اوُرنِینِی اِیگَللَشنِی هاحلَیدِی.
اِیندِی، شوُندَی اِیشلَر هَم بارکِی، مَثَلاً : اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُننِی کارخانَه سِیدَه نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن خِلافَتگَه اوُحشَب، مَعلوُم مَقصَدگَه یِیتِیش اوُچُون وُجُودگَه کِیلتِیرِیلگَن، بِیر کِیشِی کِیلِیب شاهِیگَرلِیک کَبِی اوُنگَه اوُحشَه شِیدَن حوُددِی اوُشَه دِینِی مَقصَدنِی قوُلگَه کِیرِیتِیش اوُچُون فایدَه لَه نَه دِی، بوُلِیب هَم اوُنِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه عَلاقَه سِی هَم بوُلمَیدِی. دِیندَه سابِیقَه سِی بوُلمَه گَن مَنَه بُو شَکلدَه وُجُودگَه کِیلگَن یَنگِی نَرسَه گَه “بِدعَت” دِییِیلَه دِی. شاهِیگَرلِیکنِی وَ شَخصِی زُورَوانلِیکنِی اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُندَه سابِیقَه سِی بوُلگَن اِیمَس. اِیندِی، اَگَر بِیر کِیشِی مَنَه بُو یَنگِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیلگَن نَرسَه نِی اوُشلَب آلِیب شوُ یوُل بُویِیچَه حَرَکَت قِیلَه یاتگَن بوُلسَه، اوُنگَه اَهلِی بِدعَت دِییِیلَه دِی. یَعنِی مَنَه شُو اِیشنِی اَهلِی، مَثَلاً اَهلِی سُنَّت وَ اَهلِی بَیت دِیگَنگَه اوُحشَش.
مَنَه بوُندَی یَسَمَه یوُللَرگَه اِیرگَه شِیشلِیک وَ بُو یَسَمَه یوُللَردَه قالِیب کِیتِیشلِیک،اَلبَتَّه تَفَرُّققَه وَ اَصلِی جِنسگَه ضَربَه اوُرِیلِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِی، حَتَّی مَنَه بُو یَسَمَه جِنسلَردَن فایدَه لَه نوُچِیلَرگَه هَم ضَرَر یِیتکَه زَه دِی، اَلبَتَّه مَنَه بُو یَسَمَه جِنسلَرنِی اِیشلَب چِیقَه رُوچِیلَر دُنیاوِی مَنفَعَتلَرنِی قوُلگَه کِیرِیتِیشلَرِی موُمکِین؛ اَمّا هَر قَندَی حالَتدَه هَم اَصلِی جِنسنِی قِیمَتِیدَه اوُنِی اوُرنِیگَه یَسَمَه جِنسدَن فایدَه لَنگَن کِیشِیلَر ضَربَه وَ ضَرَر کوُرِیشَه دِی. شوُ سَبَبلِی هَم اَلله تَعالَی آچِیق- آیدِین مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: «وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَلاٰ تَتَّبِعُوا اَلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذٰلِكُمْ وَصّٰاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» (انعام/153)، اَلبَتَّه، مَنَه شوُ مِینِینگ توُغرِی یوُلِیمدِیر. بَس، شُو یوُلگَه اِیرگَه شِینگلَر! ( باشقَه) یوُللَرگَه (تابِع بوُلمَنگ) اِیرگَشمَنگِیزکِی، اوُلَر سِیزلَرنِی اوُنِینگ یوُلِیدَن اوُزِیب قوُیَر. شایَد تَقوا قِیلسَنگِیز، دِیب سِیزلَرنِی مَنَه شُو نَرسَه لَرگَه بوُیوُردِی.
(دوامی بار……..)
[1]– ابن عباس رضی الله عنهما می گوید:ما أتى على الناس عام، إلا أحدثوا فيه بدعة، وأماتوا فيه سنَّة، حتى تحيا البدع وتموت السنن. مجمع الزوائد ،۱/۱۸۸، باب في البدع والأهواء. ورواه ابن وضَّاح في كتاب البدع، ص ۳۹