مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(16- قیسم)
بُو یَعنِی نَه قوُرقوُو،نَه اِیضطِراب، نَه اِیککِیلَه نِیش مَوجُود بوُلمَه گَن،بَلکِی فَقَط شادلِیک وَ آرامِیشگَه اِیگَه بوُلگَن رَوشَن کِیلَه جَک وَ عاقِبَت دُنیا وَ قِیامَتگَه تِیگِیشلِی.
شُو یِیردَه بُو دُنیادَگِی اوُرِینلِی وَ اَلله تَعالَی یَحشِی کوُرَه دِیگَن شادلِیکلَرگَه اِیشارَه قِیلِیب اوُتِیلِیشِی لازِم بوُلَه دِی:
اوُلَردَن بِیرِی: اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُندَه مَنَه بُو شادلِیک هَم جَنَّتنِی وَ اَلله نِی راضِیلِیگِینِی قوُلگَه کِیرِیتِیش اوُچُون بِیر واسِیطَه حِسابلَه نَه دِی، اوُنِی اوُزِی یالغِیز حالدَه مَقصَد بوُلَه آلمَیدِی. شادلِیکنِی اوُزِی بِیر اَبزار بوُلِیب، اوُ مُؤمِن اِنساننِی جَنَّتگَه وَ اَلله تَعالَی نِی راضِیلِیگِیگَه یَقِینلَشتِیرَه دِیگَن اَساسِی وَ مُهِم اِیشلَرنِی بَجَه رِیش اوُچُون اوُنگَه یاردَم بِیرَه دِی، باشقَه چَراق اِصطِلاح بِیلَن اَیتگَندَه شادلِیک بوُ یوُلدَه بِیزلَرگَه حِذمَت قِیلَه دِی وَ شَخصگَه کوُچ – قُوَّت بِیرَه دِی، اوُ وَظِیفَه لَرِینِی یَنَدَه یَحشِیراق بَجَرَه آلِیشِی اوُچُون اوُنگَه کوُچ بَغِیشلَیدِی.
اِیندِی مَنَه بُو اوُرِینلِیک وَ اَلله یَحشِی کوُرَه دِیگَن شادلِیکنِی دائِمِی قِیلِیش اوُچُون بِیر نِیچتَه مَیدَه نوُقطَه لَرگَه،فَرقلَرگَه وَ بِیلگِیلَرگَه اِعتِبار بِیرِیش کِیرَک بوُلَه دِی، اَینِیقسَه بُو نوُقطَه لَر دارُ الاسلامدَه یَشاوچِیلَرگَه تِیگِیشلِی:
– اوُلَردَن بِیرِی دِینِی اِعتِقادلَر، یَعنِی بِیر اِیش مُسُلمان اوُچُون شادلِیککَه سَبَب بوُلِیشِی موُمکِین، لِیکِن کافِر شَخص اوُچُون غَم – اَندوُه،خَواطِر، ضَرَر کِیلتِیرِیشِی موُمکِین. وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا (اسراء/82) بِیز مُؤمِنلَر اوُچُون شِفا وَ رَحمَت بوُلگَن قُرآن آیَتلَرِینِی نازِیل قِیلوُرمِیز. (لِیکِن بُو آیَتلَر) ظالِم – کافِر کِیمسَه لَرگَه فَقَط زِیاننِی زِیادَه قِیلوُر.
یَعنِی مَنَه بُو قُرآن وَ مَنَه بُو اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر اِنسان اوُچُون اِیککِیتَه بِیر- بِیرِیدَن فَرقلِی اِیشلَه تِیلِیش یوُلِیگه ایگه، اوُ مُؤمِنلَر اوُچُون شِفا وَ رَحمَت بوُلَه دِیگَن بوُلسَه، بوُنِی قَرَمَه – قَرشِیسِیدَه ظالِملَر اوُچُون زِیان وَ ضَرَردَن باشقَه نَرسَه نِی کِیلتِیرمَیدِی. بُو یِیردَه مُؤمِنلَرنِینگ قُرآن وَ اوُندَگِی قانوُنلَر بِیلَن شاد وَ حوُرسَند بوُلِیشلَرِی، هَمدَه ظالِم وَ سِیتَمگَرلَرنِی غَمگِین بوُلِیب خَواطِرگَه توُشِیشلَرِی هَم طَبِیعِی نَرسَه. بوُنگَه مِثال بِیزلَرنِینگ اوُچِینچِی دَرَجَه دَگِی دُشمَنِیمِیز بوُلمِیش نَصرانِی کافِرلَرِینِینگ اِیککِینچِی دَرَجَه لِی دُشمَنِیمِیز مَجُوس کافِرلَرِینِی اوُستِیدَن قاذانگَن غَلَبَه سِی بِیلَن بِیزنِینگ حوُرسَند بوُلِیشِیمِیز بوُلَه آلَه دِی، «وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ» (روم/4) اَلبَتَّه بُو نَرسَه طَبِیعَتاً بِیزلَرنِینگ بِیرِینچِی دَرَجَه لِی دُشمَنِیمِیز قُرَیش سِکوُلارِیستلَرِی بِیلَن اِیککِینچِی دَرَجَه لِی دُشمَنِیمِیز مَجُوسلَرنِینگ غَم- اَندوُهگَه توُشِیشلَرِیگَه باعِث بوُلَه دِی.
اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی اِجرا قِیلِیشلِیک مُؤمِنلَر اوُچوُن هَم وَ حَتَّی دارُ الاِسلامدَه یَشَیاتگَن اَهلِی جِزیَه بوُلگَن کافِرلَر اوُچُون هَم فَراوانلِیک وَ اَمنِیَتنِی «أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ » وَ عِبادَتلَرنِی اَلله گَه کامِل صُورَتدَه خاصلَشنِی کِیلتِیرَه دِی، «فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَٰذَا الْبَيْتِ» دِینگَه اوُنِینگ توُرت مَفهُومِیگَه کوُرَه کامِل صُورَتدَه عَمَل قِیلِینِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِی، بُو یَعنِی مُؤمِنلَرگَه شادلِیکنِی هَدیَه بِیرِیش دِیمَکدِیر، اَمّا اَبُو جَهللَر،اَبُو لَهَبلَر، دِینفُرُوشلَر، سِکوُلارِیستلَر، اوُغرِیلَر، بِینامُوسلَر،دَیُوسلَر، هَمجِنسبازلَر وَ باشقَه ظالِملَر اوُچُون زِیان وَ ضَرَر کِیلتِیرَه دِی حالاص.
– بِیزلَرنِینگ بِرادَرلَرِیمِیز وَ آپَه – سِینگِیللَرِیمِیز شادلِیکنِی بَردَوام بوُلِیشِی اوُچُون نَظَرگَه آلِیشلَرِی کِیرَک بوُلگَن فَرقلَردَن یَنَه بِیرِی، شَخصلَرنِینگ یاشِینِی حِسابگَه آلِینِیشِیدوُر.
چوُنکِی هَر قَندَی یاشدَه شَخصلَر اوُچُون شادلِیکلَر هَم فَرق قِیلَه دِی، بَعضِی بِیر اوُرِینلَردَه اوُلَر بِیر هِیل بوُلمَسلِیکلَرِی موُمکِین. شوُ سَبَبلِی هَم کوُرِیب توُرگَه نِیمِیزدِیک، بَلاغَتگَه یِیتگَن یِیگِیتنِی حوُرسَند قِیلَه دِیگَن عالِی اوُقوُو یوُرتِیگَه قَبُول قِیلِینِیشِی یا یَحشِی اِیش،توُرمُوش قوُرِیش……کَبِی نَرسَه لَر، باشلَنغِیچ صِینفدَگِی بالَه نِی حوُرسَند قِیلَه آلمَیدِی، اَگَر بوُنِی عَکسِیگَه آلِیب کوُرسَنگِیز هَم شوُ نَتِیجَه نِی بِیرَه دِی. شوُنِینگدِیک بِیر اوُثمِیر یاشدَگِی یاکِی بَلاغَتگَه یِیتگَن یِیگِیتنِی شادلِیگِیگَه باعِث بوُلَه دِیگَن نَرسَه هَم یاشِی کَتتَه کِیشِیگَه شادلِیک کِیلتِیرمَسلِیگِی هَم موُمکِین. مَثَلاً یاش یِیگِیت بوُلگَن زُبَیر حَبَشَه دَه نَجّاشِینِینگ کافِر لَشکَرِینِی غَلَبَه سِی بِیلَن حوُرسَند بوُلَه دِی وَ حوُرسَندچِیلِیگی سَبَبلِی کوُیلَه گِینِی یِیچِیب آلِیب غَلَبَه نِی بِیلگِیسِی صِیفَتِیدَه اوُنِی سِیلکِیتَه دِی. لِیکین شَو نَرسَه بِیر بالَه چَه نِی شادلِیگِیگَه سَبَب بوُلَه آلمَیدِی، اوُ بُو نَرسَه نِی بوُتوُنلَی توُشوُنمَیدِی وَ بوُنگَه حُورسَند هَم بوُلمَیدِی.
یَنَه هَم مَیدَه راق صُورَتدَه نَظَر تَشلَیدِیگَن بوُلسَک، جُودَه کوُپ شِعرلَر یاکِی آهَنگلَر، قوُشِیقلَر بِیزلَرنِی تِیلِیمِیز بِیلَن اَیتگَندَه اِیسَه گوُرانِیلَر اوُثمِیر یاکِی بَلاغَتگَه یِیتگَن یِیگِیتنِی شادلِیگِیگَه سَبَب بوُلِیشِی موُمکِین، اَمّا یاشِی کَتتَه کِیشِی اوُچُون بُو شادلِیککَه سَبَب بوُلمَسلِیگِی موُمکِین. یاکِی بوُنِی تِیسکَه رِیسِی هَم بوُلِیشِی موُمکِین. اوُیِینلَر وَ قِیزِیقَرلِی مَشغوُلاتلَر بارَه سِیدَه هَم شَخصلَرنِینگ یاشِی حِسابگَه آلِینِیشِی کِیرَک. مَنَه بُو نوُقطَه لَرنِی عَصرلَر آلدِین اِسلامِی مَعنَه وِیَت مَدَنِیَتلَشتِیرِیب بوُلگَن، فَقَط یَنَه قَیتَه دَن بُو نوُقطَه لَرگَه اِعتِبار بِیلَن دِققَت قِیلِینسَه، شوُنِی اوُزِی کِفایَه قِیلَه دِی.
یاشنِی حِسابگَه آلگَن حالدَه، مَنَه بُو سَرَلَش جَرَیانِیدَه رِعایَت قِیلِینِیشِی کِیرَک بوُلگَن مُهِم نوُقطَه لَردَن بِیرِی، “اوُز- اوُزِینِی حوُرمَت قِیلِیش وَ بُو حوُرمَتنِی سَقلَب توُرِیش”دَن عِبارَت، بُو شادلِیکنِی اَجرَه تِیب بوُلمَیدِیگَن اَساسِی عَمَللَرِیدَن وَ اِینگ مُهِم شادلِیکنِی حِمایَه قِیلوُچِیلَرِیدَن بِیرِی حِسابلَه نَه دِی.
– مَنَه بُو اوُرِینلَردَه دِققَت بِیلَن اِعتِبار بِیرِیلِیشِی کِیرَک بُولگَن فَرقلَردَن یَنَه بِیرِی، شَخصلَرنِینگ جِنسِیَتِیدوُر.
شُبهَه سِیز مُشتَرَک نوُقطَه لَرنِی نَظَرگَه آلگَن حالدَه – جُودَه کوُپ باشقَه اوُرِینلَر کَبِی – اوُغِیل وَ قِیزنِی یا اِیرکَک وَ عَیالنِی اوُرتَه سِیدَه بُو بارَه دَه هَم فَرق بار. شادلِیکنِی اِیجاد قِیلوُچِی عامِللَر هَم بَعضِی اوُرِینلَردَه اِیرکَکلَر وَ عَیاللَرنِی اوُرتَه سِیدَه بِیر- بِیرِیدَن فَرق قِیلَه دِی. جُودَه کوُپ نَرسَه لَر اوُغِیل بالَه لَرنِی حوُرسَند قِیلَه دِی، اَمّا حوُددِی شوُ نَرسَه لَر قِیز بالَه لَرگَه قِیزِیقَرلِی بوُلَه آلمَیدِی. لِیکِن بوُنِی تِیسکَه رِیسِی هَم بوُلِیشِی موُمکِین، جوُدَه کوُپ نَرسَه لَر قِیز بالَه لَرنِی حوُرسَند قِیلَه دِی، اَمّا بُو نَرسَه لَرنِی اوُغِیل بالَه لَرگَه بوُتوُنلَی قِیزِیغِی یوُق. کَتتَه یاشدَه هَم شوُنگَه اوُحشَه گَن اوُرِینلَر جوُدَه کوُپ تاپِیلَه دِی، بِیر نَرسَه اِیرکَک کِیشِینِی حوُرسَند قِیلِیشِی، اَمّا عَیال کِیشِینِی حوُرسَند قِیلَه آلمَسلِیگِی موُمکِین، یاکِی بوُنِی عَکسِی بوُلِیب، بِیر نَرسَه لَر اِیرکَک کِیشِینِی حوُرسَند قِیلِیشِی، اَمّا عَیال کِیشِینِی حوُرسَند قِیلَه آلمَسلِیگِی موُمکِین.
– اَلاهِیدَه اِعتِبار طَلَب قِیلَه دِیگَن اوُرِینلَردَن یَنَه بِیرِی اَطراف مُهِیطنِی عامِللَرِیدوُر. مَثَلا: عَیناً گِییاگرَه فِیک وَ اِقلِیم جایلَه شُو هَم بَعضِی بِیر شادلِیکلَرنِی قوُلگَه کِیرِیتِیش اوُچُون توُرلِی- هِیل مَدَنِی شَرائِطلَرنِی وُجُودگَه کِیلتِیرَه دِی، بُو نَرسَه لَر اوُشَه مِنطَقَه دَگِی “عُرف”نِی قالِیبِیگَه کوُرَه تَعیِینلَه نَه دِی، جوُنکِی هَر- هِیل قَوملَر اوُزلَرِیدَگِی کِییاگرَه فِیک وَ اِقلیم شَرائِطِیگَه مُناسِب رَوِیشدَه توُرلِی- هِیل رَوِیشلَردَن فایدَه لَه نِیشلَرِی موُمکِین.
مَنَه بُو عُرفلَر اَگَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه قَرشِی بوُلمَیدِیگَن بوُلسَه، اوُلَرنِی حوُرمَت قِیلِیب قَبوُل قِیلِینَه دِی، هِیچ کِیم بِیر مِنطَقَه نِینگ اوُزِیگَه خاص گِییاگرَه فِیک عُرفِینِی باشقَه بِیر مِنطَقَه گَه یاکِی بِیر قَبِیلَه وَ زَباننِی نَرسَه سِینِی باشقَه قَبِیلَه وَ باشقَه زَبانگَه مَجبُورلَب قَبوُل قِیلدِیرَه آلمَیدِی.
(دوامی بار…….)
