مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(21- قیسم)
بُو یِیردَه آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، اَلله گَه اِیمان کِیلتِیرِیش وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه عَمَل قِیلِیش بِیلَن دِیللَر آرام آلَه دِی وَ مَنَه بُو اِیمان وَ صالِح عَمَللَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه “اَلله نِی ذِکرِیگَه” اَساسلَنگَن بوُلَه دِی، بُو یِیردَگِی ذِکر قِیلِیشدَن مَقصَد، شَخص اَلله اَلله دِیب اَیتِیشِی یا اوُزِینِی یوُقاتِیب تِیبرَه نِیشِی یاکِی اوُزِیگَه خاص کَلِیمَه لَرنِی تَلَفُّظ قِیلِینِیشِی کوُزدَه توُتِیلمَیدِی، اَلبَتَّه بُو کَلِیمَه لَر “اَلله نِی ذِکرِینِی” کِیچِیک بِیر بوُلَه گِی حِسابلَه نَه دِی.
رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: «الْكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ، وَالْعَاجِزُ مَنْ أَتْبَعَ نَفْسَهُ هَوَاهَا وَتَمَنَّى عَلَى اللَّهِ».[1] اوُزِینِی نَفسِینِی باشقَه رَه آلگَن وَ اوُنِی اوُلِیمِیدَن کِییِینگِی دَور اوُچُون تَیّارلَگَن کِیشِی دانا وَ خوُشیار حِسابلَه نَه دِی. اوُزِینِینگ نَفسانِی هَوَس- اِیستَکلَرِیگَه تابِع بوُلگَن وَ اَلله تَعالَی گَه نِسبَتاً اوُرِینسِیز آرزُولَر قِیلگَن کِیمسَه نادان وَ ناتَوان سَنَلَه دِی.
بُو رِوایَتدَه خوُشیار اِنسانلَرنِی تَنِیشتِیرِیشدَن تَشقَه رِی، کوُندَه لِیک حَیاتلَرِیدَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه اِیرگَشمَیدِیگَن، بَلکِی اوُزلَرِینِی هَوایِی- نَفسلَرِیگَه تابِع بوُلگَن وَ اَلله تَعالَی اِنسانلَرنِینگ ماددِی وَ مَعنَه وِی حَیاتلَرِینِی اِدارَه قِیلِیش اوُچُون نازِیل قِیلگَن وَ عِبادَت شَکلِیدَه بَیان قِیلگَن قانوُنلَرِیدَن غافِل بوُلگَن اِنسانلَردَن هَم آگاهلَنتِیرَه دِی، بوُندَن تَشقَه رِی بوُندَی اِنسانلَر اَلله تَعالَی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرِیدَه بَیان قِیلگَن آخِیرَت جَهانِیدَن هَم غافِل وَ بِیپَروادوُرلَر، اوُلَر اوُزلَرِینِینگ نَفسانِی هَوالَرِیگَه تابِع بوُلِیشَه دِی، اَمّا شُو بِیلَن بِیرگَه اوُلَر اوُزلَرِینِی اَلله نِینگ کَرَمِی وَ رَحمَتِیدَن اوُمِیدوار قِیلِیشَه دِی، اوُلَرگَه بُو نَرسَه لَرنِی اِیسلَه تِیلسَه یا نَصِیحَت قِیلِینسَه ، اوُلَر اَیتِیشَه دِیکِی، اَلله کَرِیم، غافِر،رَحِیم وَ مِهرِبان،کِیچِیرِیملِی ذاتدوُر، اوُلَر اَلله نِینگ شَدِیدُ العِقاب صِیفَتِی هَم بارلِیگِینِی کوُرمَسلِیککَه آلِیشَه دِی، یاکِی اوُنگَه نَصِیحَت قِیلَه یاتگَن شَخص اَلله تَعالَی نِینگ رَحمَن، راحِیم، غافِر،کَرِیم صِیفَتلَرِینِی قَبوُل قِیلمَه یاتگَندِیر، بَلکِی اوُلَرگِینَه بُو صِیفَتلَرِینِی قَبوُل قِیلگَندِیک قِیلِیشَه دِی، یاکِی بوُلمَسَم نَصِیحَت قِیلَه یاتگَن آدَم اَلله نِینگ رَحمَتِینِی مَنَه بُو قِیررَه لَرِینِی بِیلمَیدِیگَندِیک، اوُلَرنِی غافِل قِیلِیش کوُرسَه تِیشَه دِی، مَنَه بوُ حَدِیث اوُلَرنِینگ عاقِبَتلَرِی حَسرَتلِی، ضَرَرلِی، مَغلوُبِیَتلِی بوُلِیشلَرِی بِیلَن آگاهلَنتِیریَپتِی.
مُسُلمان کِیشِی اوُمِیدوار بوُلِیشلِیک اوُنگَه مَنفَعَتلِی اِیکَه نِینِی بِیلگَن پَیتِیدَه گِینَه، اَلله تَعالَی نِی رَحمَتِیدَن اوُمِیدوار بوُلَه آلَه دِی، اَنَه بُو اوُمِید وَ اوُمِیدوار بوُلِیشلِیک شَخصنِی اِمکانِیَتِیدَگِی صالِح عَمَللَر بِیلَن بِیرگَه هَمراه بوُلگَن پَیتِیدَه فایدَه لِی بوُلَه آلَه دِی، صالِح عَمَل بِیلَن بِیرگَه بوُلمَه گَن وَ اوُندَه شَخص هَوایِی نَفسِیگَه، آخِیرَتگَه نِسبَتاً غَفلَت وَ بِیپَروالِیککَه تابِع بوُلگَن اوُمِید،هَمدَه اوُرِینسِیز آرزُولَر وَ خَیالدَگِی اوُمِیدلَر فَقَط گِینَه فایدَه سِیز بوُلِیشِیدَن تَشقَه رِی،بوُلَر آشکارَه نَفسِی عَمّارَه وَ شَیطاننِی مَکرِی خِیلَه سِی اِیکَه نِینِی توُشوُنِیب یِیتَه مِیز. لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ ۗ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا(نساء/123-124) سِیزلَرنِینگ خامخَیاللَرِینگِیز هَم، اَهلِی کِتابنِینگ خامخَیاللَرِی هَم حَق اِیمَس – کِیمکِی یامان عَمَل قِیلسَه، جَزاسِینِی آلوُر وَ اوُزِی اوُچُون اَلله دَن اوُزگَه نَه بِیر دُوست وَ نَه بِیر مَدَدکار تاپمَس.
دِیمَک عَمَللَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه مُوافِق صالِح بوُلسَه، شوُندَن سُونگ اوُمِیدوار بُولسَه یَرَشَه دِی…….
شُو یِیردَه هَم آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرِیبدِیکِی، – تَفَرُّققَه،اوُرِینسِیز غَضَبگَه،قَیصَرلِیک وَ تَکَبُّرنِینگ باشقَه کَسَللِیکلَرِی کَبِی – مَنفِی وَ اوُرِینسِیز شادلِیک هَم مُؤمِنلَرنِینگ صِیفَتلَرِیدَن اِیمَس، اَلبَتَّه بُو صِیفَتگَه مُؤمِنلَر هَم چَه لِینگَن بوُلِیشلَرِی موُمکِین، اَمّا بُو صِیفَت کافِرلَرنِیکِی، اَلله تَعالَی مَنَه بُو نَوعدَگِی شادلِیکنِی یَحشِی کوُرمَسلِیگِینِی آچِیق بَیان قِیلَه دِی. اِیندِی اَگَر بِیر کِیشِی اَلله یَحشِی کوُرمَه گَن نَرسَه نِی آگاه حالِیدَه اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن قِیلَه دِیگَن بوُلسَه، اوُ جَنایَتکار کِیمسَه حِسابلَه نَه دِی، بُو کِیمسَه جِنایَتِینِی اَندازَه سِیگَه کوُرَه جَزالَه نِیشِی کِیرَک.
لَهولَر،شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرُوچِی اوُیِینلَر (آواز، آهَنگلَر یا گوُرانِی، رَقص،سوُز بِیلَن هَزِیل قِیلِیش، جِسمِی وَ فِکرِی اوُیِینلَر وَ……..)
بَحثِیمِیزنِی باشلَشدَن آلدِین شُو نَرسَه نِی اَیتِیب اوُتماقچِیمَنکِی، حَرام قِیلِیش فَقَط قُرآن وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ صَحِیح سُنَّتلَرِیدَگِی حُجَّت بِیلَنگِینَه عَمَلگَه آشِیرِیلَه دِی،اَجر واجِب بوُلَه دِیگَن اِجتِهادلَر هَم،فَقَط مُسُلمانلَرنِینگ “مَوجُود وَضِیعیَتِی” وَ “کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگَه” مُناسِب حالدَه، اوُچ اَبزاردَن بِیرِینِینگ اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی قَطعِی اِجماعسِیگَه کوُرَه صادِر قِیلِینگَن بوُلسَه، یوُقارِیدَگِی اِیککِی مَنبَعنِی قَطارِیدَن جای آلَه دِی. یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ (نساء/59) اِی مُؤمِنلَر، اَلله گَه اِطاعَت قِیلِینگِیز وَ پَیغَمبَرگَه هَمدَه اوُزلَرِینگِیزدَن بوُلگَن ( یَعنِی مُسُلمان) حاکِملَرگَه بوُیِینسُونِینگِیز!
مَنَه بُو حالَتدَه،اَگَر بِیر نَرسَه نِی حَرام وَ مَمنوُع قِیلِیش اوُچُون اِطاعَت قِیلِینِیشِی واجِب بوُلگَن مَنَه بُو اوُچ مَنبَع تامانِیدَن صادِر قِیلِینگَن صَحِیح،اِیشانچلِی،قَطعِی،آچِیق وَ آیدِین حُجَّت مَوجُود بُولمَسَه، بُو نَرسَه شَخصلَرنِینگ سوُزِیگَه کوُرَه بَرچَه مُسُلمانلَر اوُچُون حَرام بوُلَه آلمَیدِی،هَمَّه اوُچُون مُطلَق حُجَّت حِسابلَنمَیدِی، بَلکِی اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی عَوفیی وَ کِیچِیرِیمِینِی دائِرَه سِیدَه قالَه دِی. اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِی: … وَقَدْ فَصَّلَ لَکُم مَّا حَرَّمَ عَلَیْکُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهِ وَإِنَّ کَثِیراً لَّیُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِم بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِینَ (انعام/119) اَلله نِینگ نامِی ذِکر قِیلِینگَن نَرسَه لَردَن نِیمَه اوُچُون یِیمَس اِیکَنسِیزلَر؟! اَخِیر اوُ سِیزلَرگَه حَرام قِیلِینگَن نَرسَه لَرنِی مُفَصَّل بَیان قِیلگَن – کوُ. مَگَر مُضطَر بوُلِیب قالگَن حالِینگِیزدَه گِینَه ( اوُ نَرسَه لَردَن اِستِعمال قِیلِیشِینگِیزمُومکِین). شُبهَه سِیز، کوُپ (کِیشِیلَر) اوُز هایوُ هَوَسلَرِی بِیلَن بِیلمَه گَن حاللَرِیدَه ( اوُزلَرِینِی ) یُولدَن آزدِیرُورلَر.
رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلگَنلَر: «مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِى كِتَابِهِ فَهُوَ حَلاَلٌ، وَمَا حَرَّمَ فَهُو حَرَامٌ، وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ عَافِيَةٌ، فَاقْبَلُوا مِنَ اللَّهِ عَافِيَتَهُ،فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُنْ نَسِيًّا »[2] اَلله تَعالَی اوُزِینِی کِتابِیدَه حَلال قِیلگَن نَرسَه حَلالدوُر، حَرام قِیلگَن نَرسَه اِیسَه حَرامدوُر، اوُلَر بارَه سِیدَه حُکم صادِر قِیلمَه گَن وَ سُوکوُت قِیلگَن نَرسَه لَر اِیسَه عَوف قِیلِیب کِیچِیرِیلَه دِی؛ شوُندَی بوُلگَچ خُدانِی کِیچِیرِیمِی وَ هَدیَه سِی نِی قَبوُل قِیلِینگلَر، چوُنکِی خُداوَند هِیچ نَرسَه نِی اوُنوُتمَیدِی وَ اوُ ذات اوُنوُتگوُچِی اِیمَس. یاکِی مَرحَمَت قِیلگَنلَرکِی: الْحَلَالُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، وَالْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، وَمَا سَكَتَ عَنْهُ، فَهُوَ مِمَّا عَفَا عَنْهُ[3]
(دوامی بار…….)
[1]رواه الترمذی و ابن ماجه
[2]دارقطنی، البزار و الطبرانی و…. سلسلة الأحاديث الصحيحة ج5/ش2256 ـ سنن دارقطنی ج2 حدیث شماره: 2047 / بیهقی در سنن خود به شماره 10/12 / حاکم نیشابوری در مستدرک خود بر صحیحین (بخاری و مسلم) حدیث مذکور را طی شمارههای: 2069، 3286، 3469و … ثبت نموده و برابر شرط شیخین آن را صحیح دانسته است./ذهبی در تخریج خود بر احادیث مستدرک حاکم درجه حدیث مذکور را صحیح تشخیص داده است / در مستدرک به شماره: 337 وابن کثیر روایت «ما أحلّ اللهُ في کتابهِ فهو حلالٌ وماحرّم اللهُ في…» را زیر آیه 145 انعام آورده و در زیر آیه 31 توبه متنی مشابه همین حدیث در تفسیر آیه بیان داشته است./ ابن ماجه در سنن خود به شماره: 3367 حدیث مذکور را ثابت و صحیح دانسته است.
[3] سنن ابن ماجه/3367 ـ الترمذی(279)-