مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(33- قیسم)
مَثَلاً رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی دَورلَرِیدَه نَضر اِبنِ حارِثگَه اوُحشَه گَن کافِرلَر حِیرَه دَن اِیراننِی قَدِیمِی داستانلَرِینِی وَ اَفسانَه لَرِینِی ساتِیب آلِیش آرقَه لِی « وَ مِنَ النّاس مَن يَشتَري لَهوَ الحديث» نِی بِیلگِیسِی،نِشانَه سِی (نَماد) بوُلِیشگَن، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمدَن سوُنگ هَم، مُسُلمانلَر آرَه سِیدَگِی مُنافِقلَر وَ سِکوُلارزَدَه لَر « وَ مِنَ النّاس مَن يَشتَري لَهوَ الحديث» نِی ظاهِرِی بِیلگِیسِی بوُلِیشگَن، اوُلَر قوُللَرنِی وَ موُسِیقَه اَسبابلَرِینِی ساتِیب آلِیش بِیلَن هَم نَضر اِبنِ حارِثگَه اوُحشَه گَنلَرنِی اِیشِینِی دَوام اِیتتِیرماقچِی بوُلِیشگَن، اوُشَه دَورنِی “لَهوَ الحَدِیث”یِ موُسِیقَه بوُلگَن، مَثَلاً:
اِبنِ مَسعوُد رَضِیَ الله عَنهُ مَنَه بُو آیَتدَگِی “لَهوَ الحَدِیث” کَلِیمَه سِینِی مَعناسِینِی بَیان قِیلِیب اَیتَه دِیکِی: اَلله گَه قَسَمکِی آیَتنِی مَنضُورِی آوازدوُر. فَقَط آوازنِی یالغِیز اوُزِی اِیمَس، بَلکِی موُسِیقَه بِیلَن بِیرگَه بوُلگَه نِی.
مَنَه بُو تَفسِیر اِبنِ عَبّاس،جابِر،عِکرِمَه، سَعِید اِبنِ جُبَیر، مُجاهِد، مَکحُول، عَمرُو ابنِ شُعَیب، عَلِی اِبنِ بَدِیمَه دَن هَم نَقل قِیلِینگَن.
ثُوَیر اِبنِ فاخِتَة آتَه سِیدَن اوُ اِیسَه اِبنِ عَبّاسدَن «وَ مِنَ النَّاس مَن يَشتَري لَهوَ الحَديث» آیَتِی حَقِیدَه رِوایَت قِیلِیب اَیتَه دِی: بوُ اوُزِیگَه کِیچَه یُو کوُندُوز آواز اَیتَه دِیگَن چوُرِی ساتِیب آلگَن کِیشِی حَقِیدَه نازِیل بوُلگَن. اِبنِ اَبِی نَجِیح مُجاهِددَن رِوایَت قِیلِیشِیچَه، بُو آیَتنِی مَنضوُرِی کَتتَه قِیمَتگَه آواز اَیتَه دِیگَن قوُل یا چوُرِینِی ساتِیب آلِیش وَ اوُنِی بِیهُودَه آوازِیگَه، سوُزلَرِیگَه قوُلاق سالِیشدوُر. مَکحُول هَم شوُندَی نَظَرگَه اِیگَه بوُلگَن وَ اَبُو اِسحاق هَم شُو تَفسِیرنِی تَنلَب آلگن.
عامِر اِبنِ سَعَد توُیگَه بارگَن پَیتِیدَه تَصادِفاً رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی اَصحابلَرِینِی کوُرِیب قالَه دِی وَ اوُلَردَن سَوال سوُرَیدِی: اِی رَسُول الله نِی یارانلَرِی، اِی بَدر اِیشتِراکچِیلَرِی، چوُرِیلَرنِی آوازِیگَه قوُلاق سالِیب اوُتِیرِیبسِیزلَرمِی؟ اوُلَر جَواب بِیرِیشَه دِیکِی: اوُتِیر. اَگَر هاحلَه سَنگ بِیز بِیلَن بِیرگَه اوُتِیر وَ قوُلاق سال، اَگَر هاحلَه مَسَنگ کِیتَه وِیر؛ چوُنکِی رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بِیزلَرگَه توُیدَگِی لَهوگَه رُحصَت بِیرگَنلَر. قَدْ رُخِّصَ لَنَا فِي اللَّهْوِ عِنْدَ الْعُرْسِ.[1]
بُو شُو نَرسَه نِی کوُرسَتیَپتِیکِی، مَنَه بوُنگَه اوُحشَه گَن آواز اَیتِیلگَن مَراسِیملَردَه اِیشتِراک اِیتِیشلِیک مَمنوُع وَ حَرام قِیلِینگَن اِیمَس، چُونکِی عامِر اِبنِ سَعَدنِی اوُزِی هَم توُیگَه کِیلگَن وَ تَصادِفاً صَحابَه لَرنِی کوُرگَن، بَلکِی عامِرنِی بُو یِیردَه عَجَبلَنگَن جایِی شوُندَه بوُلگَنکِی، بوُندَی مَکانلَردَه حاضِر بوُلِیشلِیک رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی اَصحابلَرِیگَه توُغرِی کِیلمَیدِی دِیب فِکرلَه گَن. عُمُومِی قِیلِیب اَیتگَندَه سابِقوُنَ الاَوَّلوُن وَ باشقَه هَر قَندَی جَمِیعیَتدَگِی بَلَند مَرتَبَه لِی کِیشِیلَرنِی شَعنِیدَگِی اِیش اِیمَس،اَمَّا اِستِثنا صُورَتِیدَه بَعضِیلَر اِیشتِراک اِیتِیشلَرِی موُمکِین. بُو بِیزلَرگَه قوُیِیدَگِی حِکمَتلِی سوُزنِی اِیسلَه تَه دِی:
حَسَنَاتُ الْأَبْرَارِ سَیئَاتُ الْمُقَرَّبِین، صالِحلَرنِینگ یَحشِی اِیشلَرِی گاهِیدَه اوُلَرگَه یَقِین بوُلگَنلَرنِینگ گوُناهِی دِیب حِسابلَه نَه دِی.
بُو یِیردَه اَلجَزائِردَه بوُلگَه نِی کَبِی، مُواظَنَتسِیز وَ مِعزانسِیز اِنسانلَرنِی فَتواسِی اَساسِیدَه صادِر بوُلگَن جِنایَتلَر تَکرارلَنمَسلِیگِی اوُچُون، قَیتَه – قَیتَه اِیشارَه قِیلِینِیشِی کِیرَک بوُلگَن مُهِم نوُقطَه شوُکِی: مَنَه بُو مَراسِیملَرنِی قِیلِینِیشِی مَمنوُع وَ حَرام قِیلِینگَن اِیمَس اِیدِی، چوُنکِی اَگَر بوُلَر مَمنوُع وَ حَرام بوُلگَه نِیدَه اِیدِی، خَلِیفَه یِی راشِیدِین بوُلَرنِی اَلبَتَّه مَمنوُع قِیلگَن بوُلِیشَردِی وَ زَکاتنِی مَنع قِیلوُچِیلَرگَه اوُحشَب اوُلَرگَه نِسبَتاً تِیگِیشلِی چارَه لَرنِی کوُرگَن بوُلِیشَردِی.
اَنَه اوُشَنچَه حُکوُمَت قُدرَتِیگَه اِیگَه بوُلگَن خُلَفایِی راشِیدِین وَ صَحابَه لَرگَه نِسبَتاً بِیر کِیشِی کِیلِیب آشکارَه وَ آچِیق – آیدِین صُورَتدَه اَلله نِی حَلالِینِی حَرام دِییِیشِی یاکِی اَلله نِی حَرامِینِی حَلال دِییِیشِی هَزِیللَه شِیب بوُلمَیدِیگَن مَوضُوعدِیر. دِیمَک خُلَفایِی راشِیدِینگَه نِسبَتاً حَقارَت سَنَه لِیب قالَه دِیگَن توُشوُنچَه گَه هَم بارمَسلِیک لازِم. بُو یِیردَه مَسَلَه نِی شوُندَی اِیضاحلَب بِیرِیش کِیرَککِی، مَثَلاً عَبدُ الله اِبنِ جَعفَر اِبنِ اَبِی طالِب کَبِی کِیشِی هَم چوُرِیلَرنِی آشکار صُورَتدَگِی آلدِی- ساتدِی مُعامَلَه سِیدَه اِیشتِراک اِیتَه دِی وَ آزاد حالدَه اوُنِی ساتِیب آلَه دِی وَ اوُنِی آوازِیگَه هَم قوُلاق سالَه دِی وَ بُو کِیشِی خُلَفایِی راشِیدِیننِی کوُزِی اوُنگِیدَه آزاد وَ آشکار تَحرِیم وَ تَحلِیل قِیلَه دِی- یُو، اَنَه بُو خُلَفایِی راشِیدِین بُو کِیشِینِی تاماشا قِیلِیب توُرگَن بوُلَه دِیمِی؟ قُدّامَه حَقِیدَگِی واقِیعَه دَن خَبَردار بوُلگَن هَر قَندَی کِیشِی، مَنَه بُو حَقارَتلَر صَحابَه لَرنِی هَم وَ مَخصُوصاً خُلَفایِی راشِیدِیننِی هَم شَعنِیگَه توُغرِی کِیلمَسلِیگِینِی جوُدَه هَم یَحشِی بِیلَه دِی.
بَلکِی اوُشَه دَوردَگِی مُسُلمانلَر شوُنچَه لِیک ساغلام وَ مُشکِلاتسِیز جَمِیعیَتگَه اِیگَه بوُلِیشگَندِیرکِی، اِیمان وَ قُرآندَن اوُزاقلَه شِیش اوُچُون خَطَرلِی دِیب حِسابلَنگَن آواز اَیتَه دِیگَن چوُرِیلَردَن عِبارَت یَگانَه مُشکِلاتگَه اِیگَه بوُلِیشگَندِیر.
بُو اوُلَرنِی اَساسِی وَ بِیرِینچِی دَرَجَه لِی مُشکِلاتِی بوُلگَن اِیدِی، اَمّا حاضِرگِی دَوردَگِی مُسُلمانلَرنِینگ اَساسِی وَ بِیرِینچِی دَرَجَه لِی مُشکِلاتِی نِیمَه؟ حاضِردَه اَکثَر مُسُلمانلَرنِینگ مِنطَقَه لَرِیدَه اِسلامِی حُکوُمَت مَوجُود اِیمَس وَ بُو نَرسَه توُرلِی- توُمَن مُصِیبَتلَرنِی وُجُودگَه کِیلِیشِی اوُچُون اُمُّ الفَسادگَه اَیلَه نِیب قالگَن، مُسُلمانلَرنِی اوُستِیگَه تَفَرُّق شِیرکِی حاکِم بوُلِیب آلگَن، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَت هَم یوُق، بوُنِی اوُرنِیگَه کوُپ سانلِی اوُمَّتلَر وَ جَماعَتلَر وُجُودگَه کِیلگَن وَ مُسُلمانلَر اَلله نِینگ حِمایَه سِینِی قوُلدَن بای بِیرِیشگَن، چوُنکِی اَلله نِی حِمایَتِی جَماعَت بِیلَن بِیرگَه دوُر، جَمِیعیَتلَردَه فَقِیرلِیک وَ آچلِیک رِواجلَه نِیب کِیتگَن، مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَه کافِر وَ مُرتَدلَر حُکمران بوُلِیب آلِیشگَن، مَنَه بوُ فَسادلَردَن کِیلِیب چِیققَن ناتِینچلِیکلَر مُسُلمانلَرنِی زَلِیل وَ بِی اَرزِیش قِیلِیب قوُیگَن، مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَر هَم مُسُلمانلَرنِینگ حَیاتِی مَیدانلَرِیدَه توُرلِی- هِیل مَنصَبلَرنِی قوُلگَه کِیرِیتِیشگَن، اوُلَر تَشقِی طاغوُتلَرنِی وَ باسقِینچِی کافِرلَرنِی حِمایَه سِی آستِیدَه مُسُلمانلَرنِینگ اِیمانِینِی نابوُد قِیلِیش بِیلَن شوُغوُلله نِیشیَپتِی، مُسُلمانلَرنِینگ هَر بِیر مِنطَقَه سِیدَه قاضِی مُحَمَّد، قاسِیملوُ وَ بارزانِی وَ اوُجَلان وَ باشقَه لَر کَبِی اوُنلَب مُسَیلَمَه یِی کَذّابلَر وُجُودگَه کِیلگَن وَ بوُندَن باشقَه اوُنلَب مُصِیبَت وَ مُشکِلاتلَر……..مَوجُود.
بُو یِیردَه مُوسِیقَه هَم مُشکِلات، اَمّا اَساسِی وَ اَصلِی مُشکِلات مُسُلمانلَرنِینگ قَلبِی وَ اِیمانِینِی بوُلغَه نِیشِی وَ مُسُلمانلَرنِینگ قُرآندَن وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردَن اوُزاقلَه شِیشِی اِیمَس، بِیزلَر صَدرِ الاِسلامدَگِی مُسُلمانلَر کَبِی بِیرِینچِی دَرَجَه لِی، مُهِمراق مُشکِلاتلَرگَه اِیگَه مِیز، صَحابَه لَرنِی عَصرِیدَگِی دَرَجَه گَه یِیتِیشِیمِیز اوُچُون بِیرِینچِی بوُلِیب اوُلَرنِی حَل قِیلِیشِیمِیز کِیرَک، اَنَه اوُشَندَه بِیزلَرنِینگ بِیرِینچِی دَرَجَه لِی مُشکِلاتِیمِیز هَم چوُرِیلَرنِی آواز اَیتِیشِیگَه نِسبَتاً مَنفِی مُبارَزَه بوُلِیب قالَه دِی.
مُوسِیقَه اَسبابلَرِی بِیلَن چُورِیلَرنِی آواز اَیتِیشِیدَن عِبارَت مُشکِلات وَ اوُنگَه عادَتلَه نِیب قالِیشلِیک، آخِیر- عاقِبَت فاسِق بِیر مُسُلماننِی وُجوُدگَه کِیلتِیرَه دِی، اَمّا بوُگوُنگِی کوُندَه مُسُلمانلَر اوُچُون شوُندَی اَساسِی مُشکِلاتلَر وُجُودگَه کِیلگَنکِی، اوُلَر شَخصنِی بوُتوُنلَی اِسلام دِینِیدَن چِیقَه رِیب تَشلَیدِی وَ اوُلَرنِی سِکوُلارِیزم دِینِینِی قانوُنِیگَه تَسلِیم قِیلدِیرَه دِی وَ یَعنِی بُو حالَت شوُ دَرَجَه گَه یِیتِیب بارگَنکِی، مُسُلمانلَر اوُز اِیختِیارِی بِیلَن سِکوُلارِیزم دِینِینِی وَ کافِرلَر حاکِمِیَتِی آستِیگَه یِیتِیب بارِیشلَرِی اوُچُون اوُزلَرِینِی اوُتُو- چوُغگَه اوُرِیشَه دِی وَ یِیوراپَه، اَمِیرِکَه وَ باشقَه کُفر دَولَتلَرِیگَه یِیتِیب بارِیشَه دِی، گاهِیدَه اِیسَه اوُلَر اوُزلَرِینِی جانلَرِینِی هَم خَطَرگَه قوُیِیشَه دِی، عائِلَه لَرِینِی وَ وَطَنلَرِینِی هَم تَرک قِیلِیشَه دِی یاکِی بوُلمَسَم مُسُلمانلَر یَشَیدِیگَن مِنطَقَه لَرنِی اوُزِیدَه هَم تَشقِی کافِرلَر حِمایَه سِی آستِیدَگِی مَحَلِّی مُرتَدلَرنِی قوُلِی بِیلَن اَنَه اوُشَه کُفر توُزوُمِینِی تَشکِیل قِیلِیشنِی آرزُو قِیلِیشَه دِی وَ………
(دوامی بار…….)
[1] المستدرك على الصحيحين/ سنن النسائي/ المصنف