تعارفي درسونه/پنځم درس: شرعي دښمن پېژندنه (4)/په شرعي ادبياتو کې د مرتد پېژندنه او مرتدین او له مرتدین ډلو سره د چلند څرنګوالی(40)
دا ټکی چې د جهل عذر په اړه ویل کیدای شي، د دین ویش او تقسیم ولدي په اصولو او فروعو باندې، او ځینې خلک غواړي ووایي چې په اصولو کې عذر نشته، خو په فروعو کې عذر شته.
اولاً، دا ډول ویش (چې وایي دین په اصولو او فروعو ویشل شوی) په قرآن او صحیح سنت کې هېڅ بنیاد نه لري. نو دا خبره ستاسو لپاره ډاډ ورکړي چې داسې تقسیم د اسلام په بنسټیزو سرچینو کې موجود نه دی.
او داسې علماء لکه ابن قیم او ابن تیمیه رحمهما الله په دې اړه ویلي دي چې دا ویش (اصولو او فروعو ته) د صحابه کرامو له عصر دورې وروسته رامنځته شوی دی.له همدې امله موږ وینو چې هغه کسان چې په دې تقسیم ویش باور لري، د دین تر ټولو لوی اصول لکه لمونځ چې د دین له ستنو څخه دی، د فروعو په توګه ګڼي. همدارنګه د سلفو تر منځ د اختلاف لرونکو اعتقادي مسایلو په اړه هم دا تقسیم ویش کوي او دا مسایل د فروعو په توګه حسابوي.
موږ وایو: که ستاسو مقصد له اصولو څخه عقیدوي مسایل وي، نو ټول دین اصول دي! ځکه موږ نه شو کولای چې مالي یا بدني عبادتونه ترسره کړو تر څو چې په دې باور ولرو چې دا مشروع دي؛
او باید مخکې له عمله، عقیده شتون ولري؛ که داسې باور موجود نه وي، د الله عبادت به د عمل په وسیله سم ترسره نه شي. وګورئ! دا هم د دغو ستر علماو دیګاه دی په دې مسأله کې.
نو، دا تقسيمول ویش په اصولو او فروعو باندې هېڅ اساس بنسټ په قرآن او سنت کې نه لري.
په دې صورت کې، د جهل عذر (عذر په ناپوهۍ باندې) یعنې د ناپوهۍ منل په ټول دین کې، نه یوازې په یوه برخه کې. او هغه مسایل چې څرګند او روښانه دي، یعنې هغه مسایل چې مخکې له مخکې “د شخص لپاره” څرګند او روښانه شوي وي، نه دا چې یوازې په شریعت کې څرګند او واضح بیان شوي وي؛او یا دا چې د نورو لپاره څرګند او روښانه وي. له همدې امله، باید د یو مسلمان لپاره دا مسایل څرګند او روښانه کړو، او کله چې موږ دا مسایل روښانه او څرګند کړل، بیا د مجرم شخص په اړه د دې مرحلو په طی کولو سره حکم صادروو.
که یو مسلمان حاضر نه وي چې د شرعي لارو څخه خپله ناپوهي رفعه کړي او اجازه ورنه کړي چې څوک ورته مسایل څرګند او روښانه کړي، نو څه پېښېږي؟
په دې حالت کې، داسې کس د هغه زده کوونکي په څېر دی چې پرته له کوم جدي دلیل څخه ټولګي ته حاضر شوی نه دی، له نورو وروسته پاتې شوی، او طبیعي ده چې په ازموینه کې به یې هم ناکامي وي.
دغه کس هېڅ عذر نه لري، ځکه ټول امکانات ورته برابر وو، خو «د خپلې خوښې» له مخې ټولګي ته حاضر شوی نه دی او «د خپلې خوښې» ځان له زده کړې، پرمختګ او لوړو ټولګیو څخه محروم کړی دی.
په همدې توګه، هغه مسلمانان چې مرتد کېږي او ځانونه د درېو لویو کافرانو ډلې (د اهل کتاب کفار، منتسب په اهل کتاب کفارو، او ک مشرک او سکولار کفارو) برخه ګڼي او ځانونه د دوی له ډلې ګڼي،
دې کسانو هم هېڅ عذر نه لري، ځکه عذر په ناپوهي کې یوازې د مسلمانانو لپاره دی، نه د کافرانو لپاره. دا یوه ځانګړې امتيازه ده چې یوازې مسلمانانو ته ځانګړې ده، نه کافرانو ته. په هر حال، که یو مسلمان داسې معتبره ناپوهي ولري، نو دغه ناپوهي به د تکفیر مخنیوی وکړي او حکم به ترې لېرې شي .
