مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(50- قیسم)
آنگلِی،مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَتنِی مُقَدِّیمَه سِی وَ اوُنِی زَمِینَه سِی.
مُسُلمانلَرنِینگ کِینگ – قَمراولِی اِیمانِی وَحدَتِی، مَنَه بُو مُقَدِّیمَه وَ زَمِینَه لَرسِیز شَکللَه نَه آلمَیدِی. چُونکِی رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی عَصرِیدَگِی سابِقوُنَ الاَوَّلوُن بوُلگن کِیشِیلَرنِی اِحسانِیگه تابِع بوُلِیشگه قَدَم باسِیش وَ اوُلَر بِیلَن بِیرگه هَمراه بوُلِیش وَ اوُلَر قوُلگه کِیرِیتگن مَقاملَرگه یِیتِیشلِیک اوُچُون اوُزِیگه خاص زَمِینَه لَرگه مُحتاج بوُلِینَه دِی وَ آنگلِی،مَقصَدلِی،حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَتگه یِیتِیش اوُچُون وَ نِهایَت واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِیگه، واحِد اوُمَّتگه وَ واحِد جَماعَتگه یِیتِیش اوُچُون عُمُوم مُسُلمانلَر تامانِیدَن رِعایَت قِیلِینِیشِی کِیرَک بوُلَه دِی. مُسُلمانلَرنِی عالِم قِیلِیش وَ اوُلَرنِی آگاه قِیلِیشلِیک – بوُلِیب هَم بُو اِیش رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی رَوِیشلَرِیگه کوُرَه آلِیب بارِیلِیشِی کِیرَک – آنگلِی،مَقصَدلِی، حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَتنِینگ پایَه لَرِیدَن، مُقَدِّیمَه سِیدَن،زَمِینَه سِیدَن بِیرِی بوُلَه دِی، بوُگوُنگِی دَرسِیمِیزدَه بُو حَقِیدَه مُفَصَّلراق صُحبَتلَه شِیشگه حَرَکَت قِیلَه مِیز:
اَلله تَعالَی اَنَه اوُشَنچَه بِی سَواد، دَرس اوُقِیمَه گن صَحابَه لَرنِی “عالِم” دِیب سَنَگه نِی کوُپچِیلِیگِینگِیز اوُچُون جوُمباق بوُلگن بوُلِیشِی موُمکِین، بوُنِی بَرابَرِیدَه اِیسَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُشَه زَماننِینگ سَوادلِی،بَکَه لَور وَ مَگِیستِر، داکتارلِیک دَرَجَه سِیگه اِیگه بوُلگن پرافِیسّارِی بوُلمِیش اَبُو الحَکَم اِسمِی بِیلَن مَشهُور بوُلگن شَخصنِی اَبُو جَهل یَعنِی جاهِللِیکنِی آتَه سِی دِیب ناملَیدِیلَر؟
بوُلَرنِی دَلِیلِی نِیمَه دَه؟ اَلله تَعالَی نِی نَظَرِی بوُیِیچَه “عالِم” قَندَی کِیشِی بوُلَه دِی؟ سَوادِی بوُلمَه گن کِیشِیگه هَم “عالِم” دِیسَه بوُلَه دِیمِی؟ بِی سَواد کِیشِی هَم “عالِم” بوُلِیشِی موُمکِین بوُلگن اَلله تَعالَی نِی نَظَرِیدَگِی عِلم وَ عالِم نِیمَه اوُزِی؟ رَسُول الله صَلّی اَلله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی اوُزلَرِی هَم بِی سَواد بوُلگنلَر وَ یازِیشنِی هَم بِیلمَه گنلَر، اوُ کِیشِینِی یارانلَرِی هَم اَکثَر حاللَردَه شوُنگه اوُحشَش بِی سَواد بوُلِیشگن، شوُندَی کِیشِیلَرنِی قَندَی قِیلِیب اَلله تَعالَی “عالِم” دِیب ناملَیدِی؟ “عالِم” بوُلِیش اوُچُون سَوادلِی بوُلِیشلِیک، اوُلچاو بوُلَه آلَه دِیمِی؟ اَلله تَعالَی “عالِم” بوُلِیشنِی آلدِینگِی شَرطلَرِیدَن بِیرِینِی سَوادلِی بوُلِیش، دِیب حِسابلَیدِیمِی؟ بوُنگه اوُحشَش اوُنلَب سَواللَر بِیزلَرنِی کوُپچِیلِیگِیمِیزدَه توُغِیلگن بوُلِیشِی موُمکِین وَ بُو بِیزلَرنِی قوُیِیدَگِی آخِیرگِی سَوالگه یِیتکَه زِیب کِیلگن بوُلسَه کِیرَک، یَعنِی مِین قَیِیردَن باشلَه سَم بوُلَرکِین؟ اَنَه اوُشَه قَیسِی عِلم وَ مِین قَندَی قِیلِیب “عالِم” بوُلَه آلَه مَن وَ قَندَی قِیلِیب باشقَه لَرنِی هَم رَسُول اَلله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی رَوِیشلَرِیگه کوُرَه “عالِم” قِیلِیشگه قادِر بوُلَه مَن؟
اَوَّلا شوُنِی بِیلِیشِیمِیز لازِمکِی، سُمَیَّه وَ یاسِر، عَمّار،بِلال وَ باشقَه لَرگه اوُحشَه گن بِی سَواد کِیشِیلَرنِی اَبُو جَهلگه ، یَهُودِیلَرگه،نَصرانِیلَرگه اوُحشَه گن سَوادلِی کِیشِیلَردَن اَفضَل دِیب بِیلگن اَلله تَعالَی نِی مَنظوُرِیدَگِی “عِلم” قَیسِی عِلمدوُر؟ مَنَه بُو رَوِیش بِیلَن بِیرِینچِی اوُرِیندَگِی “عَمَل” قَیسِی وَ بِیزلَر تَعلِیم آلِیشِیمِیز وَ تَعلِیم بِیرِیشِیمِیز کِیرَک بوُلگن عِلم قَیسِی اِیکَه نِینِی فَهملَی آلَه مِیز؟ چوُنکِی بوُندَن کوُرَه پَستراقدَه جایلَشگن باشقَه عِلملَر هَم مَوجُود، اوُلَر کِییِینگِی دَرَجَه لَردَه توُرَه دِی،مَثَلاً: یُوسُف عَلَیهِ السَّلامگه بِیرِیلگن توُشنِی تَعبِیرِینِی اَیتِیش عِلمِی: رَبِّ قَدْ آتَیْتَنِی مِنَ الْمُلْکِ وَعَلَّمْتَنِی مِن تَأْوِیلِ الأَحَادِیثِ (یوسف/101) یاکِی داوُد عَلَیهِ السَّلامگه بِیرِیلگن صَنعَت عِلمِی: وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّکُمْ (انبیاء/80) یاکِی سُلَیمان عَلَیهِ السَّلامگه بِیرِیلگن پَرَندَه لَرنِی تِیلِینِی فَهملَش عِلمِی: وَقَالَ یَا أَیُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّیْرِ (نمل /16) یاکِی طِبِّیات، مُهَندِسلِیک، صَرف،نَهُو،بَلاغَه وَ بوُندَن باشقَه مَوجُود بُولگن یوُزلَب باشقَه عِلملَر.
اَلله تَعالَی اَوَّلگِی اوُرِینلَردَه توُرَه دِیگن عِلملَر حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی:
– وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ(بقره /120) یَهُودِی وَ نَصرانِیلَر اوُلَرنِینگ دِینِیگه کِیرمَه گوُنِینگِیزچَه هَرگِیز سِیزدَن راضِی بوُلمَیدِیلَر. اَیتِینگ: ” اَلله نِینگ یوُلِیگِینَه حَقِیقِی یوُلدِیر.” قَسَمکِی، اَگر سِیزگه کِیلگن حَقِیقِی بِیلِیمدَن کِییِین اوُلَرنِینگ نَفس – هَوالَرِیگه اِیرگشسَنگِیز، اَلله تَرَفِیدَن سِیزگه نَه بِیر دوُست وَ نَه بِیر یاردَم بِیرگوُچِی بوُلمَیدِی.
– وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ (بقره /145) اَگر فَرضاً سِیزگه کِیلگن بِیلِیم (وَحِی)دَن کِییِین هَم اوُلَرنِینگ هَوایِی نَفسلَرِیگه اِیرگشسَنگِیز، اوُ حالدَه شُبهَه سِیز ظالِملَردَن بوُلِیب قالَه سِیز.
– فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ (آل عمران /61) اِیندِی سِیزگه کِیلگن مَنَه شُو حَقنِی مَعلوُماتدَن کِییِین (نَصرانِیلَردَن) کِیمدَه – کِیم سِیز بِیلَن تَلَه شِیب – تارتِیشماقچِی بوُلسَه،……. بُو یِیردَه هَم مُباهِیلَه مَسَلَه سِیدَه شُبهَه سِیز مَنظوُر اوُ عِلملَر بوُلگن اِیمَس.
مَنَه بُو آیَتلَرنِی کِیتِیدَن اَلله تَعالَی عِلم اِیگه لَرِینِی قوُیِیدَگِیچَه تَنِیشتِیرَه دِی:
– شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (آل عمران/18) الَله، فَرِیشتَه لَر وَعِلم اَهللَرِی – عَدالَت بِیلَن حُکم قِیلگوُچِی یالغِیز اَلله دَن اوُزگه هِیچ قَندَی تَنگرِی یوُق، فَقَط اوُنِینگ اوُزِی بارلِیگِیگه گوُواهلِیک بِیردِیلَر. هِیچ قَندَی تَنگرِی یوُق، فَقَط اوُنِینگ اوُزِی بار. اوُ قُدرَتلِی، حِکمَت اِیگه سِیدِیر.
– وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ (آل عمران/7) عِلمدَه ثابِت قَدَم بوُلگن کِیشِیلَر اِیسَه: ” اوُ کِتابگه اِیمان کِیلتِیرگنمِیز. هَمَّه آیَتلَرِی پَروَردِیگارِیمِیز حُضُورِیدَندِیر”،- دِییدِیلَر. وَ فَقَط اَهلِی دانِیشلَرگِینَه پَند – نَصِیحَت آلوُرلَر.
مَنَه بُو لا اله الّا الله اَهلِینِینگ اَلله تَرَفِیدَن نازِیل بوُلگن بَرچَه اَحکاملَرگه وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی هَمَّه سِیگه نِسبَتاً بِیلدِیرگن مُناسَبَتِی بوُلَه دِی. اوُلَر اَهلِی عِلم وَ عِلمدَگِی ثابِت قَدَم کِیشِیلَر حِسابلَه نَه دِی، اوُندَه قَرِی وَ یاش یِیگِیتنِی یا سَوادلِی وَ سَوادسِیزنِی یا اِیرکَک وَعَیالنِی فَرقلَب اَجرَتِیلمَیدِی.
(دوامی بار…….)