دسته: شیخ ابوحمزه هورامینی اوزبیک تیلیدگی اثرلری

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(۴۱- قیسم)

رَسُول الله صَلَّی اَلله عَلَیهِ وَسَلَّم هَم اوُمَّتلَرِینِینگ 73 فِرقَه گه بوُلِینِیب کِیتِیشِی حَقِیدَه صُحبَتلَشگن پَیتلَرِیدَه ،اوُزلَرِینِینگ زَمانلَرِیدَه بوُلگه نِیدِیک جَماعَتگه پایبَند بوُلگن فِرقَه نِی نَجات تاپَه دِی دِیب اَیتَه دِیلَر:    أَلَا إِنَّ مَنْ قَبْلَكُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ افْتَرَقُوا عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ مِلَّةً، وَإِنَّ هَذِهِ الْمِلَّةَ سَتَفْتَرِقُ عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ، ثِنْتَانِ وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ، وَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ، وَهِيَ الْجَمَاعَةُ^[1]  اَلبَتَّه یَهوُد وَ نَصارالَر دِینلَرِیدَه 72 گوُرُوهگه وَ اوُمَّتگه تَقسِیم بوُلِیشَه دِی وَ مِینِی اوُمَّتِیم 73 گوُرُوه وَ اوُمَّتگه تَقسِیم بوُلَه دِی، اوُلَرنِی هَمَّه سِی جَهَنَّمنِی آلاوِیدَه دوُر،مَگَر بِیر گوُرُوه  جَنَّتدَه،وَ اوُ جَماعَتدوُر. دِیمَک رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّم وَ اوُ کِیشِینِی اَصحابلَرِی پایبَند بوُلگن نَرسَه نِیمَه اِیدِی؟  «مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِي»  اوُ جَماعَت اِیدِی.

شُو یِیردَه مِینِی یادِیمگه توُشگن بِیر نوُقطَه مَوجُود، اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی:   «وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ * إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ» (هود/119) اَگر پَروَردِیگارِینگِیز هاحلَه گه نِیدَه، بَرچَه آدَملَرنِی بِیر مِللَت ( یَعنِی بِیر دِینگه اِیرگه شوُچِی)  قِیلگن بوُلوُر اِیدِی. (لِیکِن اوُ ذات بوُندَی بوُلِیشِینِی اِیستَه مَه دِی، شوُنِینگ اوُچُون) اوُلَر (آدَملَر) مُودام اِیختِلاف قِیلوُرلَر. مَگر پَروَردِیگارِینگِیز رَحم قِیلگن کِیشِیلَرگِینَه ( حَق یوُلدَه اِتِّفاق بوُلِیب یَشَرلَر). اوُلَرنِی شوُنِینگ اوُچُون ( یَعنِی بِیراولَرنِی حَق یوُلدَه هِدایَت تاپِیشلَرِی، باشقَه لَرِی ناحَق یوُللَردَه تَلَه شِیب – تارتِیشِیب یوُرِیشلَرِی اوُچُون) یَرَتگندِیر. پَروَردِیگارِینگِیزنِینگ “مِین جَهَنَّمنِی (کافِر) جِین وَ (کافِر) آدَملَرنِینگ بَرچَه سِی بِیلَن توُلدِیرُورمَن”، دِیگن سوُزِی توُلَه حَق بوُلدِی.

بُو یِیردَه وَ قُرآننِی اَکثَر جایلَرِیدَه اَلله تَعالَی آچِیق- آیدِین بَیان قِیلگنکِی، اِنسانلَرنِی آرَه سِیدَه مُؤمِن هَم بار، مُنافِق وَ کافِر هَم بار، دِیمَک اِنسانلَر هَرگِیز واحِد اوُمَّت بوُلِیشمَیدِی وَ هَمِیشَه تا قِیامَت کوُنِیگه چَه شوُندَی هِیلمَه – هِیل وَ تَرقاق بوُلِیب قالِیشَه دِی، اَمّا مُسُلمانلَر اَنَه اوُشَنچَه گوُمراهلِیکلَرگه خاتِیمَه بِیرِیش وَ اَلله نِینگ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگه بِیرگن وَعدَه سِینِی رُویابگه چِیقَه رِیش  (وَلَا يَجْمَعُهُمْ عَلَى ضَلَالَةٍ)  وَ آچلِیکنِی یوُقاتِیش  (لا يَجُوعُوا) و بوُندَن تَشقَرِی دُشمَنلَرنِی اوُستوُنلِیگِینِی یوُقاتِیش اوُچُون  (وَلَا يَسْتَأْصِلُهُمْ عَدُوٌّ)، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَت بوُلِیشِی کِیرَک، چوُنکِی مَنَه بُو وَعدَه لَرنِی هَمَّه سِی واحِد اوُمَّتنِیکِیدوُر وَ مَنَه بُو نَرسَه نِی  «وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ» بِیلَن اَساسِی وَ اِیلدِیزلِی فَرقِی بار.

اَلله تَعالَی اوُزِینِی کَلامِیدَه مُسُلمانلَرنِی یِیر یوُزِیدَه حاکِم قِیلِیش حَقِیدَه   « لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِيالْأَرْض» دِیب وَعدَه بِیرگن پَیتِیدَه وَ مُسُلمانلَرنِی کافِرلَرنِی اوُستِیدَن غالِب قِیلِیش اوُزِیگه واجِب قِیلگن وَقتِیدَه  «وَكانَ حَقًّا عَلَينا نَصرُ المُؤمِنينَ» وَ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگه مُسُلمانلَرنِینگ گوُمراه بوُلمَسلِیگِی  (وَلَا يَجْمَعُهُمْ عَلَى ضَلَالَةٍ)  وَ آچ قالمَسلِیکلَرِی  (لا يَجُوعُوا) وَ دُشمَننِینگ اوُلَرنِی اوُستِیدَه اوُستوُن بوُلمَسلِیگِیگه  (وَلَا يَسْتَأْصِلُهُمْ عَدُوٌّ)  اوُحشَه گن زَمانَتلَر وَ وَعدَه لَرِینِی هَمَّه سِی فَقَط مُسُلمانلَرنِی “واحِد اوُمَّتِیگه” نازِیل بوُلَه دِی وَ بُو واحِد جَماعَتنِی وُجُودگه کِیلتِیرَه دِی. یَعنِی مُسُلمانلَرگه رَحمَت حِسابلَنگن اَلله نِی مَنَه بُو وَعدَه لَرِی نازِیل بوُلِیشِی اوُچُون “واحید اوُمَّت” وَ “واحِد جَماعَت” ناملِی اَسبابلَر هَم مُهُیّا بوُلِیشِی کِیرَک، مَنَه بُو اَسبابلَرسِیز اَیتِیلگن وَعدَه لَر نازِیل بوُلمَیدِی، بَلکِی تَفَرُّقنِی بارلِیگِی سَبَبلِی رَحمَتنِی اوُرنِیگه تَفَرُّق عَذابِی کِیلَه دِی. شوُ سَبَبلِی هَم رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم آچِیق – آیدِین مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی:   «الْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ، وَالْفُرْقَةُ عَذَابٌ».

نُبَوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت بوُلگن زَماندَه وَ خُلَفایِی راشِیدِین دِیب تَرِیخدَه مَشهُور بوُلگن دَوردَه، فَقَط شوُرانِی رَعیِی حُجَّت بوُلگن، شَخصِی حُکم وَ اِجتِهاد مَوجُود اِیمَسدِی، شوُ سَبَبلِی اوُ دَوردَه مَذهَب هَم بوُلگن اِیمَس. چوُنکِی اَلله تَعالَی واحِد شَخصنِی رَعیِینِی اِیمَس، جَماعَتنِی تَنلَه گن اِیدِی وَ هِیچ قَیِیردَه واحِد شَخصنِی رَعیِینِی مُسُلمانلَرنِی جَماعَتِینِینگ رَعیِینِی بَرابَرِیدَه رَسماً تَن آلمَه گن، بَلکِی شوُرانِی رَعیِینِی تَنلَه گن، چوُنکِی اوُ واحِد اوُمَّتنِی وَ واحِد جَماعَتنِی زَمانَتچِیسِی بوُلَه دِی. اِیندِی بِیزلَر  «اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانِ  السَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ» گه دعوَت قِیلِینگن پَیتِیمِیزدَه:    وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ (توبه/100) مَنَه بُو بُویُوک کِیشِیلَرنِینگ یَککَه حالدَگِی اِجتِهادلَرِی بِیزلَرگه فَرض بوُلگن اِیمَس، بَلکِی اوُلَرنِینگ اوُلِی الاَمر اِجماعسِیگه وَ اوُلَرنِینگ اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی بَرابَرِیدَه کوُرسَتگن چِیرایلِی مُناسَبَتلَرِیگه تابِع بوُلِیشِیمِیز کِیرَک، قُران بِیزلَرنِی شوُنگه بُویُورگن.

شوُنِی هَم یَحشِی بِیلَه مِیزکِی، خُلَفایِی راشِیدِیننِی عَصرِدَگِی اوُلِی الاَمر شوُراسِینِینگ اَعضالَرِینِی هَر بِیرِی بِیر نَرسَه بوُیِیچَه مُتَخَصِّص بوُلِیشگن وَ اوُلَردَگِی مُتَخَصِّصلِیکنِی جَملَنمَه سِی باشقاتِیرمَه نِی کامِل قِیلَه دِی. مَثَلاً عَلِی اِبنِ اَبِی طالِب رَضِیَ الله عَنهُ قَضاوَت اِیشلَرِیدَه مُتَخَصِّص بوُلگن، مُعاذ اِبنِ جَبَل رَضِیَ الله عَنهُ حَلال وَ حَرام اِیشلَرِیدَه مُتَخَصِّص بوُلگن وَ عَبدُ الرَّحمَن اِبنِ عَوف رَضِیَ الله عَنهُ رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی دَورلَرِیدَه هَم مُتَخَصِّص وَ هَم اَهلِی رَعی بُولگن، اَبُو بَکر وَ عُمَر وَ عُثمان هَر بِیرلَرِی بِیر نَرسَه بوُیِیچَه مُتَخَصِّص بوُلِیشگن.

(دوامی بار…….)

---

[1] )
رواه أبو داود ( 4597 ) والحاكم (443) وصححه ، وحسنه ابن حجر في ” تخريج الكشاف ” ( ص : 63 ) ، وصححه ابن تيمية في ” مجموع الفتاوى ” ( 3 / 345 ) ، والشاطبي في ” الاعتصام ” ( 1 / 430 ) ، والعراقي في ” تخريج الإحياء ” ( 3 / 199 ) وقد ورد عن جماعة من الصحابة بطرق كثيرة .
وورد بلفظ : ( … وَتَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ مِلَّةً كُلُّهُمْ فِي النَّارِ إِلَّا مِلَّةً وَاحِدَةً ، قَالُوا : وَمَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِي ) ، رواه الترمذي ( 2641 ) وحسَّنه ابن العربي في ” أحكام القرآن ” ( 3 / 432 ) ، والعراقي في ” تخريج الإحياء ” ( 3 / 284 ) ، والألباني في ” صحيح الترمذي “

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(40- قیسم)

عُمَر اِبنِ خَطّاب اوُزِینِی خُطبَه سِیدَه آچِیق- آیدِین اَیتَه دِیکِی:        يَا أَيُّهَا النَّاسُ …. عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنْ الِاثْنَيْنِ أَبْعَدُ مَنْ أَرَادَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمْ الْجَمَاعَةَ»^[1]  کِیمکِی اوُزِینِی جَنَّتنِی اوُرتَه سِیدَه کوُرِیشنِی یَحشِی کوُرسَه، تَفَرُّقدَن اوُزاقلَشسِین وَ جَماعَتنِی لازِم توُتسِین.

اِیندِی اَگر بِیر حِزبنِی یا گوُرُوهنِی رَئِیسِی جَماعَتنِی یا کَتتَه راق شوُرانِی تَشکِیل قِیلِیش یوُلِیدَن یوُرِیشنِی هاحلَمَسَه، سَرگردانلِیککَه وَ گوُمراهلِیککَه بائِث بوُلَه دِیگن رَهبَرلَر جُملَه سِیدَن بوُلِیب قالَه دِی وَ مُسُلمانلَرنِی اوُستِیگه دُشمَننِی حُکمرانلِیگِینِی، فَقِیرلِیکنِی، تَفَرُّقنِی، عَذابنِی مَحبوُرلَب یوُکلَیدِی، رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّم دَجّالدَن تَشقَرِی بوُندَی کِیمسَه لَردَن اوُزلَرِینِی اوُمَّتلَرِینِی آگاهلَنتِیرگنلر:     اَبُو ذَر غَفارِی اَیتَه دِیکِی:  كُنْتُ أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: لَغَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفُنِي عَلَى أُمَّتِي قَالَهَا ثَلَاثًا . قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا هَذَا الَّذِي غَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفُكَ عَلَى أُمَّتِكَ؟ قَالَ: أَئِمَّةً مُضِلِّينَ.^[2]

مُسُلمانلَرنِی آرَه سِیدَه فَقَط اِیککِی دَستَه مَوجُود بوُلِیب، اوُلَر اِیککِیتَه هِیلمَه – هِیل یوُلدَن یوُرِیشَه دِی وَ قوُلگه کِیرِیتگن نَتِیجَه لَرِی هَم هِیلمَه – هِیل بوُلَه دِی، سِین اوُزِینگنِی قَیسِی دَستَه گه جایلَشماقچِی اِیکَنلِیگِینگنِی رَوشَن قِیلِیب قوُیِیشِینگ کِیرَک، سِین قَیسِی یوُلدَن حَرَکَت قِیلماقچِیسَن؟ اَلله گه وَ رَسُولِیگه اِطاعَت قِیلِیش بِیلَن واحِد “اوُمَّت” وَ “جَماعَت” آلِیب بارَه دِیگن وَ اَلله نِی حِمایَه تِیگه شامِل بوُلَه دِیگن وَ اَنَه اوُشَنچَه بَرَکاتگه توُلَه بوُلگن «صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ» نِی دَستَه سِی وَ یوُلِیگه جایلَه شِیشنِی قَصد قِیلگنمِیسِیزلَر؟    وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا(نساء/69)  کِیمدَه – کِیم اَلله گه وَ پَیغَمبَرِیگه اِطاعَت اِیتسَه، اَنَه اوُشَه لَر اَلله نِی اِنعاملَرِیگه سَزاوار بوُلگن ذاتلَر- پَیغَمبَرلَر حَق- راست اِیمان اِیگه لَرِی، شَهِیدلَر وَ فَقَط یَحشِی عَمَللَر بِیلَن اوُتگن کِیشِیلَر بِیلَن بِیرگه بوُلوُرلَر. اوُلَر اِیسَه اِینگ یَحشِی هَمراهلَردِیر.

سِیز هَم مَنَه بُو تُورت دَستَه دَگِی کِیشِیلَر بِیلَن هَمراه بوُلِیشنِی یَحشِی کوُرَه سِیزلَرمِی؟ یاکِی “ضالِّین” یَعنِی مُنافِقلَر وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی دَستَه سِی وَ یوُلِیگه جایلَه شِیشنِی وَ تَفَرُّق، فَقِیرلِیک، آچلِیک،زَلِیللِیک، هَمدَه دُشمَنلَرنِی مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَه حُکمران بوُلِیشِیگه، اَلله نِی غَضَبِیگه آلِیب بارَه دِیگن «أَئِمَّةً مُضِلِّينَ» گه هَمراه بوُلِیشنِی یَحشِی کوُرَه سِیزلَرمِی؟

عُمَر اِبنِ عَبدُالعَزِیز اوُزِی بِیلَن بِیرگه اوُتِیرگن کِیشِیلَرگه اَیتگن اِیدِیکِی: قَنِی مِینگه اَیتِینگلَرچِی اِینگ اَخماق کِیشِی کِیم؟ شوُندَه اَیتِیشَه دِیکِی: دُنیا اوُچُون آخِیرَتِینِی ساتگن کِیشِی…….عُمَر اِبنِ عَبدُالعَزِیز اَیتَه دِیکِی: سِیزلَرگه اِینگ اَخماق آدَم حَقِیدَه خَبَر بِیرَیمِی؟ شوُندَه حَه، دِییِیشدِی. اوُ کِیشِی اَیتدِیلَرکِی: آخِیرَتِینِی باشقَه بِیر کِیشِینِی دُنیاسِی اوُچُون ساتگن کِیمسَه…….

حَه، سِیز اوُزِینگِیزنِی کِیچِیک جَماعَتِینگِیز، اوُزِینگِیزنِی کِیچِیک اوُمَّتِینگِیز، اوُزِینگِیزنِی کِیچِیک شوُرایِینگِیز بِیلَن اَنَه اوُشَنچَه کوُپ سانلِی جَماعَتلَر، اوُمَّتلَر،شوُرالَرنِی آرَه سِیدَه قَیسِی تامانگه قَرَب حَرَکَت قِیلِیشِینگِیزنِی یَحشِی بِیلَه سِیز، شوُندَی اِیکَن سِیز اوُزِینگِیزنِی دُنیایِینگِیزنِی، قِیامَتِینگِیزنِی رَهبَرلَرنِی،اَمِیرلَرنِی وَ «أَئِمَّةً مُضِلِّينَ» نِی دُنیاسِی اوُچُون ساتِیب یوُبارمَسلِیگِینگِیز کِیرَک، چوُنکِی اوُلَر توُرلِی – هِیل شُبهَه لَرگه وَ شَیطان خُطُواتلَرِیگه اِیرگه شِیش آرقَه لِی سِیزنِی اَصلِی یوُلدَن اَدَشتِیرِیشَه دِی وَ اَدَشگن یوُللَرگه بوُرِیب یوُبارِیشَه دِی.

سِیز اوُزِینگِیز اوُچُون قَرار قَبوُل قِیلِیشِینگِیز کِیرَک، اَگر  « النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ» لَردَن عِبارَت اوُلَرگه نِعمَت بِیرِیلگن یَحشِی دوُستلَرگه هَمراه بوُلِیشگه وَ “صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ» نِی یوُلِیدَه جایلَه شِیشگه قَرار قِیلسَنگِیز،نازِیل قِیلِینگن نَرسَه لَرنِی هَمَّه سِیگه اِیمان کِیلتِیرِیشِینگِیز کِیرَک بوُلَه دِی، رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم هَم حوُددِی شوُندَی اِیمان کِیلتِیرگن اِیدِیلَر:    فَإِنْ آَمَنُوا بِمِثْلِ مَا آَمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ  (بقرة/ 137) اِیندِی اَگر اوُلَر ( یَعنِی اَهلِی کِتابلَر) سِیزلَر اِیمان کِیلتِیرگن نَرسَه لَرگه اِیمان کِیلتِیرسَه لَر، حَق یوُلنِی تاپِیبدِیلَر. اَگر یوُز اوُگِیرسَه لَر، اوُ حالدَه، شُبهَه سِیز، سِیزلَرگه نِسبَتاً گِینَه وَ عَداوَتلَرِی باردِیر. اوُلَرنِینگ یامانلِیگِیدَن سِیزگه ( اِی مُحَمَّد)،  اَلله نِینگ اوُزِی یِیتَرلِیدِیر.

وَ اَگر سِیز  «صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ» یوُلِیدَه حَرَکَتلَه نِیشگه وَ واحِد اوُمَّتنِی وَ واحِد جَماعَتنِی  تَشکِیل  قِیلِیش  یوُلِیدَه حَرَکَتلَه نِیشگه  یَعنِی اَلله نِی وَ رَسُولِینِینگ آچِیق – آیدِین دَستوُرِیگه  دَعوَت قِیلِینسَنگِیز، اَگر سِیز راستگوُی بوُلسَنگِیز هِیچ قَندَی گپ – سوُزسِیز تَنها بِیر اوُرِیننِی  توُتِیشِینگِیز کِیرَک بوُلَه دِی: « سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ” شو حالاص.   إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (نور/51)  اَلله وَ اوُنِینگ پَیغَمبَرِیگه اوُرتَه لَرِیدَه حُکم چِیقَه رِیش اوُچُون چارلَنگن وَقتلَرِیدَه، مُؤمِنلَرنِینگ سوُزِی “اِیشِیتدِیک وَ بُویِینسُوندِیک”، (دِیماقدِیر). اَنَه اوُشَه لَر نَجات تاپگوُچِیلَردِیر.

اِیندِی اَگر اَلله نِی یَحشِی کوُرسَنگِیز رَسُولِی اَلله تَرَفِیدَن آلِیب کِیلگن نَرسَه لَرنِی هَمَّه سِیگه تابِع بوُلِیشِینگِیز کِیرَک:   قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ(آل عمران : 31 ) حَه، اوُنِینگ هَمَّه سِیگه اِیرگه شِیشِینگِیز وَ سَمع وَ طاعَه قِیلِیشِینگِیز کِیرَک، فَقَط  اوُنِی بِیر قِیسمِیگه اِیمَس:   وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا . (آل عمران/7)

اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ اَلله دَن سوُرَه شَه دِیکِی: اِنساننِی پَروَردِیگارِیگه یَقِینلَشتِیرَه دِیگن اِینگ زِیبا عَمَل نِیمَه؟ اوُ کِیشِینِینگ کوُزلَرِیدَن یاش آققَن حالِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: “خُداوَند بَندَه سِینِی قَلبِیگه نَظَر تَشلَه گن پَیتِیدَه، دُنیا وَ آخِیرَتدَه اَلله دَن باشقَه هِیچ نَرسَه نِی اِیستَه مَسلِیگِینِی کوُرِیشِیدوُر.”

دِیمَک نَفرَت وَ کِینَه  «وَلا يَجرِمَنَّكُم شَنَآنُ قَومٍ عَلىٰ أَلّا تَعدِلُواۚ» عَدالَتنِی بِیر چِیتگه سوُرِیب قوُیِیشِینگِیزگه وَ قَلبدَگِی اِسلامنِی اَساسِی قانوُنلَرِیدَن بِیرِینِی بِیر چِیتگه اوُلاقتِیرِیلِیشِیگه وَ عَمَللَرِینگنِی بوُلغَه شِیگه وَ سِینِی مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اوُمَّتِیدَن وَ واحِد جَماعَتِیدَن اوُزاقلَشتِیرِیشِیگه سَبَب بوُلِیشِیگه وَ سِینِی مُسُلمانلَرنِینگ اوُستِیدَه دُشمَننِی اوُستوُن کِیلِیشِی اوُچُون اَبزار قِیلِیشلَرِیگه وَ سِینِی فَقِیرلِیک،آچلِیک اوُچُون اَسباب قِیلِیشلَرِیگه رُحصَت بِیرمَنگلَر.

(دوامی بار……..)

---

[1] الترمذي، ابن ماجه، أحمد

[2] الألباني : ( صحيح ) انظر حديث رقم : 4165 في صحيح الجامع

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

 (39- قیسم)

اِیراهِیم عَلَیهِ السَّلامنِی توُتگن اوُرِینلَرِی سَبَبلِی اِبنِ مَسعُودنِی اَیتگنلَرِی یادِیمِیزگه توُشَه دِی: «الْجَمَاعَةُ مَا وَافَقَ طَاعَةَ اللَّهِ وَإِنْ كُنْتَ وَحْدَكَ» .یا « الْجَمَاعَةُ مَا وَافَقَ الحق و لو كُنْتَ وَحْدَكَ»^[1]   “حَقگه موافق بولگه نی جماعت حسابله نه دی، اگرچی بیر اوزینگ تنها بولسنگ هم.”

بُو یِیردَگِی مُهِم نَرسَه شوُکِی، “اوُشَه زَماندَگِی بَرچَه مُؤمِنلَرجَملَنمَه سِیدَن “اوُمَّت” وُجُودگه کِیلِیشِی کِیرَک وَ اوُندَن واحِد “جَماعَت ” وُجُودگه کِیلَه دِی وَ اَلله مَنَه بُو جَماعَتنِی حِمایَه قِیلَه دِی. شَرِیعَتنِی هِیچ قَیسِی جایِیدَه اوُمَّتلَر وَ توُرلِی- هِیل، تَرقاق جَماعَتلَر حَقِیدَه صُحبَت قِیلِینگن اِیمَس، اَلله تَعالَی تَرقاق اِنسانلَر اوُچُون تَحدِیددَن باشقَه بِیرار یَحشِیلِیکنِی وَعدَه بِیرمَه گن.

حَه، اوُمَّت هَرگِیز سَرگردان بوُلمَیدِی وَ مُنافِقلَرنِی،سِکوُلارزَدَه لَرنِی یَعنِی اَدَشگنلَرنِی یُولِیدَه گوُمراهلِیکدَه حَرَکَت قِیلمَیدِی. یَعنِی سِیز بِیرِینچِی بوُلِیب نَمازِینگِیزدَه « إِیَّاکَ نَعْبُدُ وإِیَّاکَ نَسْتَعِینُ ‏» عَهدِینِی بِیرَه سِیز وَ بُو عَهددَن سُونگ اوُزِینگِیزنِی تِیلَه گِینگِیزنِی اوُرتَه گه تَشلَب اَیتَه سِیزکِی: «اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ» یَعنِی مِینِی « الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ » یَعنِی آخِیرِی جَماعَتگه یِیتِیب بارَه دِیگن اوُمَّتنِی یُولِیگه یوُللَب هِدایَت قِیلگِین. اوُ یوُل سَرگردانلِیک وَ سَردَمگوُملِیککَه آلِیب بارَه دِیگن «غَیرِ المَغضُوبِ عَلَیهِمْ» کافِرلَرنِی یوُلِی هَم اِیمَس وَ «وَلاَ الضَّالِّینَ» مُنافِقلَرنِی وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی یوُلِی هَم اِیمَس. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی:

1- إِنَّ اللَّهَلَا يَجْمَعُ أُمَّتِي – أَوْ قَالَ: أُمَّةَ مُحَمَّدٍ – عَلَى ضَلَالَةٍ، وَيَدُ اللَّهِ مَعَ الجَمَاعَةِ، وَمَنْ شَذَّ شَذَّ إِلَى النَّارِ^[2]   اَلبتّه خُداوَند مِینِی اوُمَّتِیمنِی – یاکِی مَرحَمَت قِیلگنلَر: محمّدنی اومّتینی – گوُمراهلِیکدَه جَملَه مَیدِی. خُدانِی قوُلِی جَماعَت بِیلَن بِیرگه دُور وَ یَککَه قالَه دِیگن کِیمسَه جَهَنَّمنِی آلاوِیگه کِیرَه دِی. حوُددِی شوُ رِوایَت قوُیِیدَگِی لَفظلَر بِیلَن اِبنِ عُمَر وَ باشقَه لَردَن رِوایَت قِیلِینگن:   «لَا يَجْمَعُ اللَّهُ أُمَّتِي عَلَى الضَّلَالَةِ أَبَدًا» و «مَا كَانَ اللَّهُ لِيَجْمَعَ هَذِهِ الأُمَّةَ عَلَى الضَّلالَةِ أَبَدًا وَيَدُ اللَّهِ عَلَى الجماعة» و: «لَنْ تَجْتَمِعَ أُمَّتِي عَلَى الضَّلَالَةِ أَبَدًا، فَعَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ فَإِنَّ يَدَ اللهِ عَلَى الْجَمَاعَةِ^[3]

2- سَأَلْتُ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَرْبَعًا فَأَعْطَانِي ثَلَاثًا وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً: سَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يَجْمَعَ أُمَّتِي عَلَى ضَلَالَةٍ فَأَعْطَانِيهَا، وَسَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يُظْهِرَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ، وَسَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يُهْلِكَهُمْ بِالسِّنِينَ كَمَا أَهْلَكَ الْأُمَمَ قَبْلَهُمْ فَأَعْطَانِيهَا، وَسَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يَلْبِسَهُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَهُمْ بَأْسَ بَعْضٍ فَمَنَعَنِيهَا “^[4]

3- إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَعَدَنِي فِي أُمَّتِي وَأَجَارَهُمْ مِنْ ثَلَاثٍ: لَا يَعُمُّهُمْ بِسَنَةٍ، وَلَا يَسْتَأْصِلُهُمْ عَدُوٌّ، وَلَا يَجْمَعُهُمْ عَلَى ضَلَالَةٍ “^[5]“”

4- عَنْ كَعْبِ بْنِ عَاصِمٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: “إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ أَجَارَ لِي عَلَى أُمَّتِي مِنْ ثَلاثٍ لا يَجُوعُوا وَلا يَجْتَمِعُوا عَلَى ضَلالَةٍ وَلا يستباح بيضة المسلمين

مَنَه بُو رِوایَتلَرنِی بَرچَه سِیدَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: اَلله تَعالَی “اوُمَّتِیمنِی” مُتَفَرِّق بوُلمَسلِیگِینِی زَمانَت قِیلمَه گن بوُلسَه هَم، اَمّا “اوُمَّتِیم” حَقِیدَه اوُچتَه نَرسَه نِی وَعدَه سِینِی مِینگه بِیردِی، اوُلَردَن بِیرِی شوُکِی، “اوُمَّتِیم” گوُمراهلِیککَه هَم نَظَر بوُلمَیدِی، اِیککِینچِیسِی “اوُمَّتِیم” آچ قالمَیدِی وَ اوُچِینچِیسِی دُشمَن “اوُمَّتِیم”نِی اوُستِیدَن اوُستوُن بوُلَه  آلمَیدِی. حَه، “اوُمَّت” گوُمراهلِیککَه وَ زَلالَتگه،سَرگردانلِیککَه هَم نَظَر بوُلمَیدِی وَ جَملَنمَیدِی، اِیندِی اَگر “اوُمَّت” بوُلمَسَه – چِی؟ اوُتگن تَرِیخ دَوامِیدَه اَنَه اوُشَنچَه سَرگردانلِیکنِی، فِرقَه لَرنِینگ وَ تَفسِیرلَرنِینگ وَ توُرلِی- هِیل گوُرُوهلَرنِینگ گوُمراهلِیگِینِی کوُرمَه دِیکمِی؟ یاکِی حاضِردَه هَم اوُلَرگه گوُواه بُولمَه یَپمِیزمِی؟

اِیندِی اَگر “اوُمَّت” بوُلسَه دُشمَن مُسُلمانلَرگه اوُستوُن بوُلمَیدِی، اَمّا اَگر بوُلمَسَه – چِی؟ دُشمَن اَندَلوُسدَه اوُستوُن بوُلمَه دِیمِی وَ 781 یِیل دَوامِیدَه مُسُلمانلَر حُکمرانلِیک قِیلگندَن سُونگ اوُ یِیرگه حَملَه قِیلمَه دِیمِی؟ حاضِردَه هَم بِیر عَصردَن آشِیق مُددَت دَوامِیدَه بوُتوُن جَهان سِکوُلار کافِرلَرِی وَ مُرتَد کافِرلَر وَ مَحَلِّی سِکوُلارلَر مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَن قِیلمَه یَپتِیلَرمِی؟ حاضِرنِی اوُزِیدَه هَم کافِرلَر مُسُلمانلَردَن اوُستوُن اِیمَسمِی؟

بوُندَن تَشقَرِی اَگر “اوُمَّت” بوُلسَه مُسُلمانلَر آچ قالِیشمَیدِی. اَمّا اَگر “اوُمَّت” بُولمَسَه – چِی، حوُددِی حاضِرگه اوُحشَش؟ مُسُلمانلَرنِی آرَه سِیدَه آچلِیک وَ فَقِیرلِیک وُجُودگه کِیلمَیدِیمِی؟ “اوُمَّت”نِی بارلِیگِی بِیلَن آچلِیکنِی اوُرتَه سِیدَگِی عَلاقَه بِیر – بِیرِیگه تِیسکَه رِی بوُلَه دِی، یَعنِی اَگر “اوُمَّت” مَوجُود بوُلسَه، آچلِیک بوُلمَیدِی، اَمّا اَگر “اوُمَّت” مَوجُود بوُلمَس اِیکَن، آچلِیک بار بوُلَه دِی، حوُددِی شوُنگه اوُحشَش دُشمَنلَرنِینگ مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَن حُکمرانلِیکلَرِی هَم بار بوُلَه دِی. دِیمَک اَگر آچلِیک بوُلَر اِیکَن، “اوُمَّت” مَوجُود اِیمَس وَ اَیتِیب اوُتِیلگن وَعدَه لَرنِی هَمَّه سِی واحِد “اوُمَّت”گه تِیگِیشلِی، اَگر کِیشِی آچلِیک وَ فَقِیرلِیکنِی یُوقاتماقچِی بوُلسَه، وَ «الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ» نِی هَمَّه مُسُلمانلَردَه کوُرِیشنِی هاحلَسَه، اَلبَتَّه یَنَه قَیتَه دَن واحِد “اوُمَّت”نِی وُجُودگه کِیلتِیرِیش کِیرَک.

اِیندِی اَلله رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگه بِیرگن مَنَه بُو وَعدَه رُویابگه چِیقِیشِی وَ آچلِیک، فَقِیرلِیک، تَفَرُّق، ناتِینچلِیک وَ دُشمَننِی حُکمرانلِیگِی، زَلِیللِیک یوُقالِیشِی اوُچُون شَخصلَر هَمِیشَه واحِد “اوُمَّت” وَ واحِد “جَماعَت” سَرِی حَرَکَت قِیلِیشلَرِی کِیرَک، شوُندَه اَلله بِیرگن وَعدَه نِی نازِیل بوُلِیشِیگه شایِیستَه بوُلِیشَه دِی.

فَعَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ ، اَگر شَخص “جَماعَت”نِی یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلمَس اِیکَن، دَرواقِع عَذابنِی یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلِیبدِی، بُو حَقِیدَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلگنلَر:   «الْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ ، وَالْفُرْقَةُ عَذَابٌ».

حَه، جَماعَت رَحمَت وَ تَفَرُّق عَذابدوُر. سِیزنِی نَظَرِینگِیز بُویِیچَه، شوُنچَه دُشمَننِی مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَن اوُستوُن بوُلِیشلَرِی وَ اَنَه اوُشَنچَه قِیرغِینلَر،وَیرانگرچِیلِیکلَر وَ عَیاللَرنِی، فَرزَندلَرنِی،یاشُو – قَرِیلَرنِی،نامُوسلَرنِی، مُسُلمانلَرنِینگ دِیارلَرِینِینگ دُشمَن تامانِیدَن نابوُد بوُلِیشِی وَ مُسُلمانلَرنِی اوُزِی تامانِیدَن قِیلِینگن اَنَه اوُشَنچَه تَفَرُّق وَ اِیچکِی جَنگلَر، قِیرغِینلَر وَ اَنَه اوُشَنچَه آچلِیک، فَقِیرلِیک وَمُسُلمانلَرنِینگ اوُرتَه سِیدَگِی گوُمراهلِیکلَر، عَقِیدَه وِی وَ رَفتارِی بوُلغَه نِیشلَر عَذاب اِیمَسمِی؟ مَنَه بوُلَرنِی هَمَّه سِیگه واحِد اوُمَّتنِی یوُقلِیگِی سَبَب بوُلمَه گنمِی؟

(دوامی بار……..)

---

[1] به روایت ابن عساكر با سند صحيح از ابن مسعود

[2] أخرج الترمذي في جامعه عن ابن عمر رضي ا الله عنهما . رقم الحديث 2167/ وللحديث شواهد عند الحاكم (1/115-116) و عند ابن أبي عاصم في كتابه السنة(85,84,83,82,80) وذكره ابن ماجة في سننه من حديث أنس (3950) وذكره السيوطي في الجامع الصغير (1818)وقال حديث حسن وصححه الشيخ الألباني في الجامع الصغير (1844) وللحديث شاهد عند الامام أحمد في المسند (5/145)وفي سنن الدارمي(1/29) وعند أبي داود 4/452 وانظر كذلك مجمع الزوائد للهيثمي 1/177 باب في الاجماعقال أبو محمد بن حزم في الاحكام4/131 وقد روي أنه قال:(لاتجتمع أمتي على ضلالة )وهذاو ان لم يصح لفظه ولا سنده فمعناه صحيح

[3] في المعجم الكبير للطبراني (٢١٧١، ٣٤٤٠، ١٣٦٢٣): صححه الشيخ الألباني بهذا اللفظ في ظلال الجنة (٨٠).

[4] في مسند الإمام أحمد (٢٧٢٢٤  ( عَنْ أَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

[5] سنن الدارمي (٥٥(

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(38- قیسم)

اوُشَه زَماندَن باشلَب حاضِرگِی کوُنگه چَه بِیزلَر مَنَه بُو نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن حُکوُمَتنِینگ اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَرِیگه گوُواه بوُلِیب توُرِیبمِیز، اوُشَه زَماندَن باشلَب تا حاضِرگِی کوُنگه چَه واحِد شُورا وَ واحِد اِجماعنِی وَ واحِد اوُمَّتنِی وَ واحِد جَماعَتنِی سِیستِیمَه سِی اوُزِینِی اوُرنِینِی سَلطَنَتلِی، مِعراثِی سِیستِیمَه گه وَ کوُپ سانلِی اِجماعگه وَ کوُپ سانلِی اوُمَّتلَرگه وَ کوُپ سانلِی جَماعَتلَرگه بِیرگن. شوُندَی ساددَه لِیک بِیلَن سَلطَنَتلِی حُکوُمَت، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی نابوُد بوُلِیشِی وَ واحِد شوُرانِی، واحِد اِجماعنِی وَ واحِد جَماعَتنِی نابوُد بوُلِیشِی آرقَه لِی تَفَرُّقنِی اَصلِی عَمَلِی هَم بوُلدِی.

حَه، شوُرا نَظَر اِیگه لَرِینِینگ وَ مُتَخَصِّصلَرنِینگ جَملَه نِیشِی اوُچُون بِیر مَرکَز بوُلِیب، اوُ یِیردَه اوُلَر اوُزلَرِی اِیگه بوُلگن مُتَخَصِّصلِیک بِیلَن مَسَلَه لَرنِی تِیکشِیرِیشَه دِی وَ اِجماع قالِیبِیدَگِی توُغرِی وَ واحِد چارَه نِی کوُرسَه تِیب بِیرِیشَه دِی. مَنَه بُو مُهِم واسِیطَه وَ اَبزار اوُرتَه دَن یوُقالِیب کِیتگن پَیتِیدَه جَمِیعیَتدَگِی کوُندَه لِیک اِجتِهادلَرگه بوُلگن اِیختِیاج یوُقالِیب قالمَیدِیکوُ، شوُ سَبَبلِی هَم اِجماعِی واحِدنِی اِرایَه بِیرِیش اوُچُون جایگه اِیگه بوُلمَه گن مُجتَهِدلَروَ نَظَر اِیگه لَرِی جَمِیعیَتنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرِیشگه مَجبُور بوُلِیشَه دِی. اوُزلَرِینِینگ شَخصِی کوُز- قَرَشلَرِینِی، اِجتِهادلَرِینِی جَمِیعیَتگه کوُندَه لَنگ قِیلِیشَه دِی، جَمِیعیَتدَه هَم طَبِیعِی رَوِیشدَه هَر بِیر گوُروُه مَنَه بُو تَرقاق نَظَر اِیگه لَرِیگه یاکِی مَنَه بُو شَخصِی اِجتِهادلَردَن بِیرِیگه تابِع بوُلَه دِی، چوُنکِی اوُلَرنِی اِیختِیاجِی بار وَ اوُلَر کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرِیشلَرِی کِیرَک.

 شوُرادَگِی نَظَرلَر بارَه سِیدَگِی اِیختِلاف ذاتاً اِجابِی بَهالَه نَه دِی بُو کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَر بِیلَن مُوافِقلَه شِیش وَ رِواجلَه نِیشنِی عامِلِی هَم بوُلَه دِی،شوُرا واحِد اِجماع بِیلَن مَنَه بُو توُرلِی – هِیل کوُز – قَرَشلَرنِی آرَه سِیدَن اِینگ یَحشِی کوُز- قَرَشنِی اِرایَه بِیرِیش آرقَه لِی تَشکِیللَشتِیرَه دِی، اوُلِی الاَمرنِی جَملَنمَه سِیدَن وُجُودگه کِیلگن مَنَه بُو شوُرا، توُرلِی – هِیل رَعیلَرنِی وَ توُرلِی – هِیل تَفسِیرلَرنِی وَ هِیلمَه – هِیل اِجتِهادلَرنِی اوُرتَه گه تَشلَه نِیشِیگه بائِث بوُلَه دِی. حوُددِی شوُ شوُرا بَرچَه دَلِیللَرنِی وَ توُرلِی – هِیل اِجتِهادلَرنِی تِیکشِیرِیب چِیقَه دِی وَ نِهایَت واحِد اِجماعسِی بِیلَن اوُلَرنِی آرَه سِیدَن اِینگ یَحشِیراغِینِی وَ اَصلِی مِعزانلَرگه مُوافِق کِیلگه نِینِی مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اوُمَّتِیگه وَ واحِد جَماعَتِیگه تَقدِیم قِیلَه دِی وَ اوُنِی نَظَرِی بوُیِیچَه ضَعِیف وَ بِی اَساس باشقَه رَعیلَرنِی، اِجتِهادلَرنِی، تَفسِیرلَرنِی قَیتَه رِیب یوُبارَه دِی. اَمّا مَنَه بُو شوُرا رَعی اَلمَه شِیش وَ اِنیگ یَحشِی نَظَرنِی قوُلگه کِیرِیتِیش واحِد اِجماعنِی اِرایَه بِیرِیش اوُچُون مَوجُود بوُلمَیدِیگن بوُلسَه، حوُددِی شوُ حُکوُمَت وَ جَماعَت هاحلَنسَه وَ هاحلَنمَسَه هَم بِیر قَنچَه دَستَه لَرگه بوُلِینِیشگه، تَفَرُّققَه بائِث بوُلَه دِی. اوُتگن عَصرلَردَه واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی یوُقلِیگِی اَنَه اوُشَنچَه تَفَرُّققَه سَبَب بوُلدِی.

حَسَن اِبنِ عَلِی رَضِیَ الله عَنهُ نِی خِلافَتِیدَن سُونگ وَ سُلطانلَر تامانِیدَن اوُلِی الاَمر شوُراسِی نابوُد قِیلِینگچ وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی اوُرنِیگه شاهِیگرلِیک توُزُومِی کِیلتِیرِیلگچ، آدَملَر اَلاهِیدَه صُورَتدَه تَرقاق حالدَه شَخصِی وَ عائِلَه وِی یا اِجتِمائِی، اِقتِصادِی وَ باشقَه اِیشلَر بوُیِیچَه، اوُزلَرِینِی دَورلَرِیدَگِی دانِیشمَندلَردَن، اوُلَمالَردَن سَواللَر سوُرَشگن. شوُ طَرزدَه هَر بِیر مَکان وَ زَماندَه دانِیشمَندلَر کوُرِیب توُرگن نَرسَه قوُیِیدَگِیلَردَن عِبارَت اِیدِی، خِلافَت وَ نُبَوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت اِنقِراضگه اوُچرَه گن، شوُرا هَم اوُرتَه دَن یُوقالگن، اوُلِی الاَمر هَم قالگن اِیمَس، لِیکِن شَخصِی اِجتِهادلَرنِی جَمِیعیَتگه اِرایَه بِیرِیش هَم تَفَرُّققَه بائِث بوُلَه دِی، اَگر بَیان قِیلمَسَم بِیر نَرسَه لَرنِی بِیلَه مَن، اَگر اَیتمَه سَم یَشِیرِیب خِیانَت قِیلگن بوُلَه مَن، مَنَه بوُ اوُرِینلَر ضَرُورِیدوُر، بُو حالَتدَه اوُ هَم مَجبُور، جَمِیعیَتنِی اِیختِیاجِی هَم رَوشَنلَشتِیرِیب بِیرِیشنِی تَقاضا قِیلَه دِی، مَنَه بُو اوُرِینلَرنِی هَمَّه سِی اوُلَمالَرنِی هَر بِیرِی اَلاهِیدَه شَرعِی مَنبَعلَردَن اَحکاملَرنِی چِیقَه رِیشنِی باشلَشگه وَ اوُزلَرِینِی یَککَه حالدَگِی اِجتِهادلَرِینِی اِرایَه بِیرِیشگه ناچار مَجبُور قِیلَردِی. جوُدَه هَم آسانلِیک بِیلَن اوُمَّتنِی وَحدَتِی پَرچَه لَه نِیب کِیتدِی وَ پوُلَتدِیک واحِد اوُمَّت وَ مُسُلمانلَرنِینگ واحِد جَماعَتِی هَم اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن یِیللَر اوُتگن سَرِی نابوُد بوُلدِی، اوُنِی اوُرنِیگه کوُپ سانلِی اوُمَّتلَر وَ کوُپ سانلِی جَماعَتلَر اوُسِیب چِیقدِی وَ جَمِیعیَت اوُنلَب شاهَه وَ گوُرُوهلَرگه، هِیلمَه – هِیل مَذهَبلَرگه تَقسِیملَه نِیب کِیتدِی.

مَنَه بُو صُورَتدَه آچِیق وَ رَوشَن کوُرِینِیب توُرگن نَرسَه شوُکِی، واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی اوُرنِیگه یَککَه شَخصلَرنِی اِجتِهادِی وَ اِستِنباطِی یَعنِی مَذهَب کِیلدِی. آشکارَه کوُرِیب توُرگه نِیمِیزدِیک، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی دَورِیدَه مَذهَب بوُلگن اِیمَس، واحِد شوُرا وَ واحِد اِجماع مَنَه بوُندَی حُکوُمَتنِی پَناهِیدَه، وَحدَتنِی زَمانَتچِیسِی وَ اِسلامِی اوُمَّتنِی سَقلاوچِیسِی بوُلَه دِی، بُونِی بَرابَرِیدَه اِیسَه نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی یوُقلِیگِی وَ واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی اِنقِراضگه اوُچرَه شِی، توُرلِی – هِیل مَذهَبلَرنِی پَیدا بوُلِیشِیگه  بائِث بوُلدِی، حوُددِی شوُ تَفسِیرلَر وَ مَذهَبلَر بُو مَذهَبلَرگه اِیرگه شوُچِیلَرنِی قوُلِی بِیلَن تَفَرُّقنِی عامِلِیگه اَیلَندِی، شوُرا اوُمَّتنِینگ وَحدَتِینِی زَمانَتچِیسِی بوُلگه نِیدِیک تَرقاق حالدَگِی تَفسِیرلَرتَفَرُّقنِی اَسبابلَرِیدَن بوُلدِی.

شوُراگه اَساسلَنگن حُکوُمَت نابوُد بوُلِیب سَلطَنَتلِی حُکوُمَتنِینگ اِیش باشلَه شِی، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَتنِی حوُددِی بوُرِی تَلَه گن گللَه دِیک قِیلدِی، یَعنِی اوُلَر توُرلِی- توُمَن وَ هَر – هِیل شَکلدَگِی تَفَرُّقگه گِیرِیفتار بوُلِیشدِی. اَلبَتَّه اوُتگن اِسلام تَرِیخِیدَگِی 14 عَصر مابَینِیدَه بوُیوُک مُجاهِدلَر غَیرِی اِسلامِی حُکوُمَتلَرگه یا اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَرگه خاتِیمَه بِیرِیشگه وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسالَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی قَیتَه دَن تَأسِیس قِیلِیشگه حَرَکَت قِیلِیشدِی. اَلبَتَّه مَنَه بُو مَردانَه وار کِیشِیلَرنِینگ حَرَکَتلَرِی، اِسلامِی آزادلِیکنِی اِیستاوچِیلَرنِینگ حَرَکَتِینِی بوُتوُنلَی تُوحتَب قالمَسلِیگِیگه سَبَب بوُلدِی، اَمّا اَفسُوسکِی حاضِرگِی کوُنگه چَه توُرلِی- هِیل، اَمّا مُشَخَّص عِللَتلَرگه کوُرَه مَنَه بُو قِیاملَرنِینگ اَکثَرِی اوُزِینِی کامِل نَتِیجَه سِینِی قوُلگه کِیرِیتَه آلمَه دِی. آخِیرگِی عَصردَه بِیز کوُرگن اوُچ – توُرت اوُرِین هَم نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِینگ اِضطِرارِی بَدَلِی بوُلگن اِیدِی. سَلطَنَت وَ دِیکتَتارلِیکنِی وُجُودگه کِیلِیشِیدَن کِیلِیب چِیققَن حَتمِی وَعَمَلِی نَتِیجَه مُتَفَرِّق اِجتِهادلَرنِی توُغوُلِیشِیگه وَ اوُمَّتنِینگ مَذهَبِی فِرقَه لَرگه تَقسِیملَه نِیشِیگه وَ شوُرانِی نابوُد بوُلِیشِی اِیسَه جَمِیعیَتدَگِی وَحدَتنِی نابوُد بوُلِیشِیگه آلِیب کِیلدِی.

بِیزنِینگ بِرادَرلَرِیمِیز وَ آپَه – سِینگِیللَرِیمِیز شوُ نَرسَه گه یَحشِیلَب دِققَت قِیلِیشلَرِی کِیرَککِی، فَقَط اوُمَّت وَ واحِد جَماعَتگِینَه زَلالَت وَ سَرگردانلِیک یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلمَیدِی حالاص، اَلله تَعالَی هَم مَنَه شوُ اوُمَّتدَن وُجُودگه کِیلگن جَماعَت بِیلَن بِیرگه دوُر. اِیندِی مَنَه بُو اوُمَّت مِللِیانلَب بَلکِی مِللِییَردلَب نَفَردَن تَشکِیل تاپگن بوُلَه دِیمِی یاکِی اوُزِینِی زَمانِیدَگِی یَگانَه مُؤمِن بوُلگن سَیِّیدِیمِیز اِبراهِیمگه اوُحشَب بِیر نَفَردَن تَشکِیل تاپگن بوُلَه دِیمِی، بُو مُهِم اِیمَس:    

«إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ» (نحل/120)   اَلبَتَّه، اِبراهِیم اَلله گه اِطاعَت قِیلگوُچِی، حَق یُولدَن تایِیلمَه گن بِیر اوُمَّت – اِمام اِیدِی. اوُ مُشرِکلَردَن اِیمَس اِیدِی.

(دوامی بار…….)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(37- قیسم)

  اِجتِهاد قِیلسَه بوُلَه دِیگن اوُرِینلَرنِی هَمَّه سِی بای مَعدَن صِیفَتِیدَه قُرآن وَ سُنَّتدَه بَیان قِیلِینگن وَ هَر قَندَی زَماندَگِی حَیأَتلَر وَ اوُلِی الاَمر شوُرالَر کوُندَه لِیک مَسَلَه لَرگه وَ یَنگِی اوُزگه رِیشلَرگه مُناسِب رَوِیشدَه اوُنِینگ مَیدَه قِسمَتلَرِینِی بَیان قِیلِیب بِیرَه دِی، حوُددِی عُمَرنِی زَمانِیدَگِی دِیوانگه اوُحشَب  أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ  نِی تَطبِیق قِیلِیش یا قُرآننِی جَملَش اوُچُون اِعلان قِیلِینگن پَیتدَه، قَرار قَبوُل قِیلِینگن، شوُرا بِیر مَجلِیس یاکِی اِیککِی مَجلِیس یاکِی بِیر نِیچَه مَجلِیس تامانِیدَن بوُلِیشِی موُمکِین. یاکِی قوُیِیدَگِیچَه اَمر قِیلِینگن پَیتِیدَه:  اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى‌ … وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ: اَصلِیدَه اوُزگرمَیدِیگن نَرسَه عُمُومِی قانوُنلَر بوُلِیب، هَر قَندَی زَمان وَ مَکاندَه اوُنگه عَمَل قِیلِیشلِیک لازِم وَ ضَرُورِیدوُر، اَمّا یوُللَر وَ عَدالَتنِی اِجرا قِیلِیش واسِیطَه لَرِی زَمان وَ مَکاندَگِی تَرَقِّیاتگه نِسبَتاً اوُزگه رُوچَندوُر: مَثَلاً بِیر سوُد یاکِی اِیککِی سوُد یاکِی اَصلاً مُحاکَمَه قِیلِیش شِیوَه سِی قَیسِی شِیوَه بِیلَن یَحشِیراق وَ آسانراق عَمَلگه آشِیرِیلَه دِی؟ بوُنگه اوُحشَه گن اوُرِینلَر یِیرگه نازِیل بوُلگن تِیمِیر مَعدَنگه اوُحشَیدِی وَ اِنسانلَر کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه مُناسِب رَوِیشدَه اوُندَن یَنگِی نَرسَه لَرنِی آلِیشَه دِی وَ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرِیشَه دِی. اوُندَگِی مَعدَن ثابِتدوُر، اَمّا اوُندَن وُجُودگه کِیلَه دِیگن نَرسَه لَر توُرلِی- هِیل زَمان وَ مَکاندَه هِیلمَه – هِیل بوُلَه دِی.

مَنَه بوُندَی اِجتِهاد قِیلسَه بوُلَه دِیگن اوُرِینلَردَه اوُلِی الاَمر شوُراسِی قَرار قَبوُل قِیلَه دِی وَ شوُراگه باغلَنگن حالدَه یَگانَه رَعی وَ اِتِّفاقلِی نَظَر بِیلَن یَنگِی اِیشلَرنِی مُسُلمانلَرگه اِعلان قِیلِینَه دِی وَ مُخالِف کِیمسَه لَر هَم شوُرانِی وَ اِجرا قِیلوُچِی کوُچنِی وَکِیلِی یَعنِی رَهبَرنِی،اَمِیرَ المُؤمِنِیننِی رَعیِیگه تابِع بوُلِیشَه دِی.

آچِیق کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، اَصلِی حُکم مَنَه بوُندَی اوُرِینلَردَه ثابِت بوُلَه دِی، اَمّا مَنَه بُو اَحکاملَرنِی اِجرا بُولِیش شِیوَه سِی توُرلِی- هِیل زَمان وَ مَکانلَردَه مُسُلمانلَرنِینگ اِیختِیاجلَرِیگه وَ مُسُلمانلَرنِینگ جَمِیعیَتدَگِی تَرَقّیاتِیگه مُناسِب حالدَه اوُزگه رُوچَندوُر، اوُزِینِی زَمانِینِی دَردِیگه یِیگن، اَمّا حاضِردَه مَوجُود وَضِیعیَتگه وَ مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرَه آلمَیدِیگن قَدِیمِی اِجتِهادنِی، اِیسکِی توُشوُنچَه نِی اوُستِیدَه آیاق تِیرَب توُرِیب آلِیشلِیک، بِیر تاماندَن شَرِیعَتنِی دَستوُرلَرِیگه خِلاف رَوِیشدَه عَمَل قِیلِیش وَ یَنگِینِی اوُرنِیگه اِیسکِیسِینِی قوُیِیب قوُیِیش حِسابلَه نَه دِی، بُو اِیش مُسُلمانلَرنِینگ جَمِیعیَتِیگه ضَربَه اوُرِیشدَن تَشقَرِی، اَگر آنگلِی رَوِیشدَه قَصددَن قِیلِینَه دِیگن بُولسَه، شَخصنِینگ اِیمانِیگه جُودَه کوُپ ضَرَر کِیلتِیرَه دِی.  

مَنَه بُو صُورَتدَه، عاددِی وَ طَبِیعِی حالَتدَه، قُرآن وَ صَحِیح سُنَّت وَ شُورانِی واحِد رَعیِیدَن تَشقَرِی باشقَه نَرسَه مُسُلمانلَر اوُچُون حُجَّت بوُلَه آلمَیدِی وَ اِسلامِی حَرَکَتگه وَ اِسلامِی حُکوُمَتگه باغلِیق اِجرائِی اِیشلَردَگِی مَقبُول شوُرانِینگ ناتوُغرِی اَمّا صَمِیمِی رَعیِی شَخصنِینگ توُغرِی رَعیِیدَن کوُرَه اَفضلراقدوُر. شوُنِینگدِیک رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اُحُد جَنگِیدَه مَدِینَه دَن تَشقَرِیگه چِیقِیش بارَه سِیدَگِی شوُرانِی قَرارِیدَه، اوُزلَرِینِینگ توُغرِی رَعیِیگه خِلاف رَوِیشدَه شوُرانِینگ ناتوُغرِی رَعیِیگه تَسلِیم بوُلگن اِیدِیلَر.

اوُلِی الاَمر شوُراسِی وَ اوُنِی واحِد رَعیِی دِیندَن وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردَن قِیلِینگن اِجتِهاددوُر، اَمّا واحِد اِجتِهاد وَ واحِد اِجماع واحِد جَماعَت اوُچُون بوُلَه دِی. اَلله تَعالَی مُستَضعَفِین کِیشِیلَرگه یِیردَگِی خِلافَتنِی وَعدَه سِینِی بِیرگن پَیتِیدَه، بُو بارَدَه تَأکِیدلَب مَرحَمَت قِیلَه دِی:   وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِيالْأَرْضِ كَمَااسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ۚ (نور/55) بِیزلَر اوُچُون جوُدَه هَم یَحشِی آشکار وَ رَوشَن بوُلگن نَرسَه شوُکِی، بِیزلَر حُکوُمَت قُدرَتِینِی کَسب قِیلِیش زَمِینَه سِیدَه قِیلِیشِیمِیز کِیرَک بوُلگن عَمَلِی صالِح وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی اِجرا قِیلِیشدَگِی یَگانَه زَمانَتچِی باشقَه نَرسَه لَر اِیمَس، فَقَط وَ فَقَط شوُرا بوُلَه دِی. اِسلامدَه فَقَط شُورانِی رَسماً تَن آلِینَه دِی،شوُرا اِجرائِی وَکِیللَرنِی یا رَهبَر، اَمِیر وَ خَلِیفَه نِی مُشَخَّص قِیلِیب بِیرَه دِی وَ عُمُوماً اَیتگندَه شوُراگه اِطاعَت قِیلِیش واجِبدوُر، اوُ خُدانِی قانوُنِینِی وَ رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلّمنّی سُنَّتلَرِینِی سَطحِیدَه حِسابلَه نَه دِی.  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنْكُمْ

اوُلِی الاَمر شوُراسِی اِجماعِی واحِد بِیلَن بِیرگه زَمانَتچِی وَ واحِد جَماعَتنِی تَشکِیل بوُلِیشِینِی عامِلِی بوُلِیشِیدَن تَشقَرِی، مُسُلمانلَرنِینگ آرَه سِیدَه کامِل وَحدَتنِی،بِیردَملِیکنِی سَبَبچِیسِی هَم حِسابلَه نَه دِی، اوُ یَککَه حالدَگِی مِعراثِی حُکوُمَتلَرنِی تَشکِیل بوُلِیشِیگه اِینگ کَتتَه مانِع هَم بوُلَه دِی. اوُلِی الاَمر مِنکُم هَم جَمع حالَتدَه کِیلگن، بِیر زَماندَگِی یَککَه شَخص مَعناسِیدَه اِیمَس،بَلکِی جَمِیعیَتنِی اِیختِیاجلَرِیدَن، مُشکِلاتلَرِیدَن وَ اوُلَرگه باغلِیق مَسَلَه لَردَن آگاه بُولگن کِیشِیلَرنِی وَ دانِشمَندلَرنِی اوُز اِیچِیگه آلَه دِی، اوُلَر اِیشلَر بُویِیچَه مُتَخَصِّصلَردوُرلَر، یَعنِی اوُلَر مُتَخَصِّصلِیککَه اِیگه وَ مَنَه شوُ اِیش اوُچُون تَنلَب آلِینگندُورلَر. آلدِین هَم اَیتِیب اوُتِیلگه نِیدِیک اوُلَر اِجرائِی وَ باشقَه کوُچلَرنِینگ وَکِیللَرِینِی مُشَخَّص قِیلِیب تَنلَه شَه دِی. بُو یِیردَه باشقَه شَخصلَر یا مَقام اِیمَس، بَلکِی شوُرا کِیمنِی اَمِیر وَ رَهبَر بوُلِیشِی بارَه سِیدَه قَرار قَبوُل قِیلَه دِی، اَگرچِی تَنلَه گن یا تَنلَنگن شَخص جَمِیعیَتدَگِی اوُشَه زَماننِینگ اِینگ صالِح کِیشِیسِی بوُلگن تَقدِیردَه هَم.

عَلِی اِبنِ اَبِی طالِب مُعاوِیَه گه یازگن نامَه سِیدَه اَیتَه دِیکِی:  مِینگه بَیعَت بِیرگن آدَملَر اَبُو بَکرگه، عُمَرگه، عُثمانگه اوُشَه پَیتدَگِی شَرائِطلَر بِیلَن بِیرگه بَیعَت بِیرِیشگن اِیدِی. دِیمَک اوُلَرنِی (شوُرانِینگ کَتتَه لَرِینِی) رَعیلَرِینِی قَبوُل قِیلمَسلِیککَه هِیچ کِیمنِی حَققِی یوُق وَ اِمامنِی تَعیِین قِیلِیش شوُرانِینگ وَظِیفَه سِی مُهاجِر  وَ اَنصارلَرنِی حَققِیدُور، دِیمَک اَگر بِیر کِیشِیگه اِتِّفاقلِی نَظَر بِیرِیب اوُنِی اِمام دِیب ناملَشگن بوُلسَه، خُدانِی رِضاسِیگه سَبَب بوُلِیبدِی.   إِنَّمَا الشُّورَى لِلْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِفَإِنِ اجْتَمَعُوا عَلَى رَجُلٍ وَ سَمَّوْهُ إِمَاماً كَانَ ذَلِكَ لِلَّهِ رِضًا^[1]

مَنَه شُو شِیوَه گه کوُرَه شوُرا رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمدَن سُونگ وَحدَتنِی وَ جَماعَتنِی حِفظ قِیلِیش زَمانَتِی وَ اوُزِینِی وَظِیفَه سِینِی کامِل صِیحَت وَ سَلامَتلِیکدَه بَجَه رِیب کِیلگن وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی خِلافَت وَ حُکوُمَت اوُزِینِی یوُلِیدَه دَوام اِیتگن، تائِنکِی غَیرِی اِسلامِی وَ زِدِّی اِسلامِی بوُلگن “بَیعَت” وَ وَیرانگر بَلا مُسُلمانلَرنِی اوُرتَه سِیدَه تَرقَلدِی وَ نَتِیجَه دَه نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتنِی وَ حُکوُمَتنِی اوُرنِیگه مِعراثِی، عائِلَه گه چِیگرَه لَنگن حُکوُمَت پَیدا بوُلدِی.

(دوامی بار…….)

---

[1]نهج البلاغه فيض الاسلام جلد 5 صفحه 831 مكتوب ششم

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(36- قیسم)

«أَطْعَمَهُمْمِنْ جُوعٍ» وَ «آَمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ» گه اوُحشَه گن کَتتَه ستراتِیگِیَه لَرنِی صَحِیح وَ شَرعِی اِجراسِی، هَمدَه اوُنِی قَندَی تَطبِیق قِیلِینِیشِی، کَیفِیَتِی هَم بوُتوُنلَی اوُزِیگه  خاص زَمان وَ مَکاننِینگ شَرائِطِیگه تابِع بوُلَه دِی. مَثَلاً جَمِیعیَتدَگِی اِقتِصادِی باشقَه رُو هَم بِیر عِلم بوُلِیب، مَنَه بُو عِلم هَم کوُندَن – کوُنگه آدَملَرنِی اِیختِیاجلَرِیگه مُناسِب رَوِیشدَه وَ جَمِیعیَتدَگِی شَرائِطگه کوُرَه اوُزگه رُوچَندوُر. شوُنِینگ اوُچُون هَم کامِلاً حُکوُمَتِی وَ اِجرائِی وَ اِدارِی جِهَتگه اِیگه بوُلگن بوُندَی اَحکاملَرنِی قَندَی تَطبِیق وَ اِجرا قِیلِیش رَوِیشِی، شِیوَه سِی بِیر زَماندَن باشقَه بِیر زَمانگه اوُتگچ، اوُندَه اوُزگه رِیشلَر صادِر بوُلِیشِی موُمکِین، مَخصُوصاً اوُشَه زَماندَگِی شَرائِطنِی نَظَردَه توُتِیلگن بوُلِیشِی موُمکِین. شوُ سَبَبلِی هَم آلدِینگِی اِجرا قِیلوُچِیلَرنِینگ اَحکاملَرنِی قَندَی تَطبِیق قِیلِیشِی وَ اوُنِی اِجرا قِیلِیش رَوِیشِی، کِییِینگِی اِجرا قِیلوُچِیلَر اوُچُون حُجَّت بوُلَه آلمَیدِی.

مِثال طَرِیقَه سِیدَه کِیلتِیرِیلسَه، رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم خَیبَردَگِی یِیرلَرنِی فَتح قِیلوُچِیلَرنِی آرَه سِیدَه تَقسِیم قِیلگنلَر، اَمّا عُمَر اِبنِ خَطّاب اوُزِینِی زَمانِیدَگِی مَوجُود وَضِیعیَتگه مُناسِب رَوِیشدَه عِراقدَگِی یِیرلَرنِی تَقسِیملَب تَشلَمَه دِی. بُو اِیشنِی حاضِرگچَه هِیج کِیم قُرآنگه وَ رَسُول الله نِی سُنَّتلَرِیگه مُخالِف دِیب سَنَگن اِیمَس وَ سَنَمَیدِی هَم، یاکِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم آوارَه بوُلگن توُیَه نِی اوُز حالِیگه تَشلَب قوُیِینگلَر دِیب مَرحَمَت قِیلگنلَر،عُثمان اِبنِ عَفّان اِیسَه : ساتِیلِیب پوُلِی اِیگه سِیگه یِیتکَه زِیلسِین، دِیگنلَر. عَلِی اِبنِ اَبِی طالِبنِی مَصلَحَت دِیب بِیلِیشِیچَه اِیسَه، آوارَه حالدَگِی توُیَه وَ ماللَر سَقلَب توُرِیلَه دِی وَ تا اِیگه سِی تاپِیلگوُنِیچَه بَیتُ المالدَن آذِیقلَه نَه دِی وَ اوُنِی سَقلَب توُرِیش حَرَجَتِینِی بَیتُ المال بِیرَه دِی. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم قَصددَن قِیلِینمَه گن یَعنِی خَطا سَبَبلِی صادِر بوُلگن قَتل بوُیِیچَه  مَرحَمَت قِیلگنلَرکِی، عاقِلَه ( اِیرکَکنِی یَقِینلَرِی) دِییَه نِی توُلَه شَه دِی ( چوُنکِی اِیرکَکنِی یَقِینلَرِی مَنَه بُو اِیرکَکنِی یاردَم بِیرُوچِیلَرِی بوُلِیشَه دِی)، اَمّا عُمَر اِبنِ خَطّابنِی دَورِیگه کِیلِیب عاقِلَه اَهلِی دِیوان بوُلدِی وَ اوُزگردِی. ^[1]

قُرآننِی مَرحَمَت قِیلِیشِیچَه:  وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ(انفال/60) ( اِی مُؤمِنلَر)، اوُلَر اوُچُون اِمکانِینگِیز بارِیچَه کوُچ وَ اِیگرلَنگن آتلَرنِی تَیّارلَب قوُیِینگِیزکِی، بُو بِیلَن اَلله نِینگ وَ اوُزلَرِینگِیزنِینگ دُشمَنلَرِینگِیزنِی هَم اوُلَردَن تَشقَرِی سِیزلَر بِیلمَیدِیگن – اَلله بِیلَه دِیگن باشقَه بِیراولَرنِی هَم قوُرقوُوگه سالوُرسِیزلَر.

اِیندِی حاضِرگِی زَماننِی آتلَرِی بوُگوُنگِی کوُنگِی حَرَکَتلَه نوُچِی مَشِینَه لَر، تَنکلَر وَ باشقَه زَمانَه وِی اَسلَحَه لَر حِسابلَه نَه دِی، کَمان وَ اوُق آتِیشنِی فَضِیلَتِی بابِیدَگِی حَدِیثلَر هَم،اِینگ زِیبا شِیوَه بِیلَن حاضِرگِی زَماندَه مَوجُود اِینگ زَمانَه وِی حَربِی تِیهنالاگِیَه گه تَطبِیق قِیلِینِیشِی کِیرَک. مَنَه بوُ اوُرِینلَردَه وَ بُونگه اوُحشَه گن باشقَه اوُرِینلَرنِی هَمَّه سِیدَه تَطبِیق قِیلِینَه دِیگن نَرسَه لَر بِیر- بِیرِیدَن فَرق قِیلَه دِی، اَمّا مَقصَد یَگانَه وَ ثابِت حالِیچَه قالَه دِی.

کوُرِیب توُرگه نِیمِیزدِیک، هَر بِیر شوُرانِی اِجتِهادِی وَ اِجماعسِی هَم اوُزِینِی زَمانِی اوُچُون حُجَّت بوُلَه آلَه دِی، باشقَه زَمانلَردَه قَبوُل بوُلمَیدِی. مَنَه بُو جَمِیعیَتنِینگ طَبِیعِی حَرَکَتلَه نِیش یوُلِی وَ سابِقوُنَ الاَوَّلوُنلَرنِینگ رَوِیشِی بوُلِیب، بِیز هَم اوُلَرگه اِحسان بِیلَن تابِع بوُلِیشگه بوُیُورِیلگنمِیز:   وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (توبه/100) مُهاجِر وَ اَنصارلَرنِینگ بِیرِینچِیلَرِی، پِیش قَدَملَرِی وَ اوُلَرگه چِیرایلِی عَمَللَر بِیلَن اِیرگشگن ذاتلَر- اوُلَردَن اَلله راضِی بوُلدِی وَ اوُلَر هَم اوُندَن راضِی بوُلدِیلَر. یَنَه ( اَلله) اوُلَر اوُچُون آستِیدَن دَریالَر آقِیب توُرَه دِیگن، اوُلَر اَبَدِی قالَه دِیگن جَنَّتلَرنِی تَیّارلَب قوُیدِی. مَنَه شوُ بوُیوُک بَحتدِیر.

شُوراگه باغلِیق بوُلگن مَنَه بُو دَستَه دَگِی اِجتِهادِی اوُرِینلَردَگِی مَسَلَه وَ بُو سوُزدَن بُولگن مَقصَد وَ هَدَف، حُکوُمَت سُنَّتِی بُویِیچَه سابِقوُنَ الاَوَّلوُننِینگ تابِع بوُلِیش شِیوَه سِی وَ رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّمنِی اِجرالَرِی وَ بِیزلَردَگِی شُورالَرنِینگ مُناسِب صُورَتدَه اوُلَردَن تَبَعِیَت قِیلِیشلَرِیدوُر.

مَنَه بُو مُختَصَر اِیضاحلَر بِیلَن بِیزلَر توُرلِی- هِیل اَحکاملَرنِی نَوعلَرِیگه وَ شوُرادَگِی واحِد اِجتِهادلَرنِی جایگاهِیگه یِیتِیب کِیلدِیک. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم آدَملَرگه اوُچ هِیل حُکمنِی اِرایَه بِیرگنلَر:

1- مُستَقِیم قُرآندَن آلِینِیب آدَملَرگه یِیتکَه زِیلَه دِیگن حُکم.

2- آرَدَه تَرتِیبسِیزلِیکلَر وُجُودگه کِیلمَسلِیگِی اوُچُون قُرآندَن اوُ کِیشِینِینگ خاص تَفسِیرلَرِی وَ بَیانلَرِی آرقَه لِی کِیلگن حُکم بوُلِیب، بُو بارَدَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمدَن باشقَه هِیچ کِیم بوُنِی توُشوُنِیب یِیتَه آلمَه گن وَ بِیزلَر بوُنگه سُنَّت دِییمِیز.

بوُنگه نَماز یا حَج وَ باشقَه شوُنگه اوُحشَه گن اوُرِینلَر مِثال بوُلَه آلَه دِی.   وَمَن یُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِن بَعْدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدَى وَیَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءتْ مَصِیراً ‏(نساء/115) کِیم حَق یوُلنِی اَنِیق بِیلگنِیدَن کِییِین پَیغَمبَرگه خِلاف اِیش قِیلسَه وَ مُؤمِنلَرنِینگ یوُللَرِیدَن باشقَه یوُلگه اِیرگه شِیب کِیتسَه، بِیز اوُنِی کِیتگه نِیچَه قوُیِیب بِیرَه مِیز. سوُنگرَه جَهَنَّمگه داخِیل قِیلَه مِیز. نَقَدَر یامان جای اوُ!

3- یَنَه بِیرِی حُکمنِی یارانلَرنِی وَ شوُرانِی یاردَمِیدَه اوُزِیگه خاص زَمان وَ مَکاندَگِی اوُرِینلَر، شَرائِطلَر اوُچُون کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرگه کوُرَه چِیقَرگنلَر وَ اوُنِی واحِد حالَتدَه مُسُلمانلَرنِی آرَه سِیدَه اِعلان قِیلگنلَر.  وَشَاوِرْهُمْ فِی الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ ‏ (آل عمران/159) وَ اِیشلَرِینگِیزدَه اوُلَرگه مَصلَحَت سالِینگ! اِیندِی ( مَصلَحَت قِیلگچ، بِیران اِیشنِی) قَصد قِیلسَنگِیز، اَلله گه سوُیَه نِینگ – تَوَکَّل قِیلِینگ! اَلبَتَّه اَلله اوُزِیگه سُویَه نِیب اِیش قِیلگوُچِیلَرنِی سِیوَه دِی.

بوُنگه بَدردَگِی جَنگنِی مَکانِینِی اوُزگرتِیرِیش، اُحُد جَنگِی اوُچُون مَدِینَه دَن تَشقَرِیگه چِیقِیش یاکِی اَحزاب جَنگِیدَگِی حَندَق کاولَش مِثال بوُلَه دِی.

اِیندِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی وَفاتلَرِیدَن سُونگ،قُرآن هَم بار، قُرآننِی اوُزِی تامانِیدَن هَم اَحکاملَر بَیان قِیلِیب بِیرِیلگن وَ بُو بارَه دَه اِجتِهادلَر قَبُول قِیلِینمَیدِی وَ هِیچ قَندَی باشقَه سوُزگه اوُرِین هَم یوُق، بوُندَن تَشقَرِی صَحِیح سُنَّت هَم بار، اَمّا قُرآن وَ صَحِیح سُنَّتدَگِی قانوُنلَرنِی اوُزِیگه خاص حالَتلَردَه وَ یَنگِی کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَردَه، مَسَلَه لَردَه تَطبِیق قِیلِیشلِیک، قُرآن وَ سُنَّتدَن فایدَه لَه نِیش بِیلَن یَنگِی اِجتِهادلَر وُجُودگه کِیلِیشِی کِیرَک وَ اِنسان اوُلَردَن اِجتِهاد قِیلِیش قُدرَتِیگه اِیگه .

(دوامی بار…….)

---

[1]المؤطا هم بيان كرده است

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(35- قیسم)

 حوُپ، اِیندِی واحِد شوُرانِی نابوُد بوُلِیشِی بِیلَن واحِد اِجماع هَم یوُقالگچ، مَجبوُرِی حالَتدَه واحِد جَماعَت هَم نابوُد بوُلدِی وَ اوُنِی اوُرنِیگه کِیچِیک وَ کَتتَه یوُزلَب جَماعَتلَر وُجُودگه کِیلدِی.

آچِیق کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک واحِد جَماعَتنِی اِنقِراضِی واحِد اَجماعنِی اِنقِراضِیگه باغلَه نَه دِی وَ واحِد اِجماعنِی نابوُد بوُلِیش اِیلدِیزِی اِیسَه واحِد اوُمَّتنِی نابوُد بوُلِیشِیگه یِیتِیب بارَه دِی وَ واحِد اوُمَّتنِی اِیلدِیزِی هَم واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی اِنقِراضِیگه باغلَه نَه دِی وَ واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِینِینگ اِنقِراضِی هَم نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی اِنقِراضِیگه باغلِیقدوُر.

  مَنَه بُو حالَتدَه آچِیق وَ رَوشَن کوُرِینِیب توُرگن نَرسَه شوُکِی، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی وَ مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِینِینگ اِنقِراضِی، اَنَه اوُشَنچَه تَفَرُّقنِی، زَلِیللِیکنِی، قالاقلِیکنِی، بِیر جایدَه قاتِیب قالِیشنِی، عُمُوم مُسُلمانلَرنِینگ ماددِی وَ مَعنَه وِی سوُستلِیگِینِی،عَقِیدَه وِی- اَخلاقِی وَ رَفتارِی فَسادلَرنِینگ رِواجلَه نِیشِینِی اَساسِی عِللَتِی وَ عامِلِی بوُلَه دِی:    لتُنْقَضَنَّ عُرَى الْإِسْلَامِ، عُرْوَةً عُرْوَةً، فَكُلَّمَا انْتَقَضَتْ عُرْوَةٌ، تَشَبَّثَ النَّاسُ بِالَّتِي تَلِيهَا، وَأَوَّلُهُنّ نَقْضًا الْحُكْمُ، وَآخِرُهُنَّ الصَّلَاةُ…….اِسلام دَستَگلَرِی بِیرمَه – بِیر سِیندِیرِیلَه دِی، بُو دَستَگلَردَن بِیرِی نابوُد بوُلگن پَیتِیدَه، آدَملَر اوُلَرنِی اِینگ یَقِینِیگه چَنگ سالَه دِی، اوُلَرنِینگ اَوَّلِی حُکمنِی سِیندِیرِیلِیشِی بوُلِیب (نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن حُکمنِی بِیر چِیتگه سوُرِیب قوُیِیشَه دِی) وَ اوُلَرنِی آخِیرِی نَمازدوُر. ( یَعنِی نَمازنِی تَرک قِیلِیشَه دِی).

آچِیق وَ آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن مَنَه بوُندَی اِسلامِی حُکوُمَتگه وَ اوُنگه باغلَنگن تَشکِیلاتلَرگه یَنگِیدَن قَیتِیش بِیلَن گِینَه، یَنَه بِیر بار واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَت تَشکِیل بوُلَه دِی وَ مُسُلمانلَر مَنَه شوُنچَه فَسادلَرنِی دَستِیدَن نَجات تاپِیشَه دِی وَ اَلله تَعالَی اوُلَر اوُچُون تَعیِینلَب قوُیگن یوُلگه توُشِیب آلِیشَه دِی وَ كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنّاسِ صِیفَتِیگه شامِل بوُلِیشَه دِی.

اِسلامِی حُکوُمَتنِی وَ اوُنِی قوُل آستِیدَگِی تَشکِیلاتلَرنِی قوُلگه کِیرِیتمَسدَن توُرِیب 100 یِیللَر دَوامِیدَه اِسلامِی حُکوُمَتنِی قوُلگه کِیرِیتِیش یوُلِیدَن باشقَه یوُلدَگِی اَخلاق دَرسلَرِی، تَزکِیَه بِیرِیش، آدَملَرنِی پَروَرِیشِی شَرِیعَتدَه طَلَب قِیلِینگن اَساسی تَأثِیرنِی بِیرمَیدِی. بِیز بُو نَرسَه لَرنِی عَصرلَر دَوامِیدَه تَجرِیبَه قِیلِیب اوُتدِیک، اوُنِی یَنگِیدَن تَجرِیبَه قِیلِیشگه اِیختِیاجِیمِیز یوُق، اَلبَتَّه بِیزلَر شُو دَرَجَه دَه توُشوُنچَه گه اِیگه بوُلسَک کِیرَک، دِیب اوُیلَیمَن، یَعنِی اَگرچِی اَهلِی سُنَّت مَوجُود بُولسَه هَم – اوُ تَحمِیناً بَرچَه اَهلِی قِبلَه فِرقَه لَرِینِی اوُز اِیچِیگه آلَه دِی – اَمّا اوُ واحِد شُوراسِیز وَ واحِد اوُمَّتسِیز وَ واحِد اِجماعسِیز وَ واحِد جَماعَتسِیز هِیچ نَرسَه اِیمَس، نَه اَهلِی جَماعَتلَر مَوجُود وَ نَه اَهلِی جَماعَت.

واحِد شوُرا اِیسَه توُرلِی- هِیل تَعوِیلات وَ تَفسِیرلَرنِی،هِیلمَه – هِیل تَرقاق اَحزابلَرنِی وَ گوُرُوهلَرنِی اوُرنِیدَه نَقش اوُینَیدِی وَ بَرچَه مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَه واحِد رَعینِی اِرایَه بِیرِیشنِی َو قَرار قَبُول قِیلِیش قُدرَتِینِی زِمَّه سِیگه آلَه دِی.

شُورا قَندَی سَطحدَه تَشکِیل بوُلِیشِیدَن قَطعِی نَظَر بَرچَه مُسُلمانلَرنِینگ اِرادَه سِینِی کوُرسَه تِیب  بَیان قِیلَه دِی وَ اوُلَرنِی اوُزِینِی حِمایَه سِی آستِیگه آلَه دِی، بوُندَن سُونگ اَحزابلَر وَ تَفسِیرلَر وَ توُرلِی- هِیل تَعوِیلاتلَرنِی سُوزِی بِیرِینچِی اوُرِیندَه توُرمَیدِی، اوُلَر اَستَه – سِیکِین اوُزلَرِینِی جایگاهلَرِینِی شُوراگه بِیرِیشَه دِی وَ اوُلِی الاَمر شوُراسِی اِجتِهاد قِیلسَه بوُلَه دِیگن مَسَلَه لَرنِی بارَه سِیدَه اوُزِینِی واحِد اِجتِهادِینِی اِرایَه بِیرَه دِی وَ اوُنِی واحِد اِجماعسِی وَ واحِد رَعیِ قُرآن وَ صَحِیح سُنَّتنِی قَطارِیدَن جای آلَه دِی:  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا‏ (نساء/59).  اِی مُؤمِنلَر، اَلله گه اِطاعَت قِیلِینگِیز وَ پَیغَمبَرگه هَمدَه اوُزلَرِینگِیزدَن بوُلگن ( یَعنِی مُسُلمان) حاکِملَرگه بوُیِینسِینِینگِیز! باردِییُو بِیران نَرسَه حَقِیدَه تَلَه شِیب قالسَنگِیز، – اَگر حَقِیقَتاً اَلله گه وَ آخِیرَت کوُنِیگه اِیشانسَنگِیز – اوُ نَرسَه نِی اَلله گه وَ پَیغَمبَرِیگه قَیتَه رِینگِیز! مَنَه شُو یَحشِیراق وَ چِیرایلِیراق یِیچِیمدِیر.

اَلله گه اِطاعَت قِیلِیشلِیک، یَعنِی حُکمنِی قُرآندَن آلِیشلِیک وَ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگه اِطاعَت قِیلِیشلِیک، یَعنِی حُکمنِی صَحِیح سُنَّتدَن آلِیشلِیک وَ اوُلِی الاَمرگه اِطاعَت قِیلِیشلِیک، یَعنِی حُکمنِی اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی واحِد اِجماعسِیدَن آلِیشلِیک دِیمَکدِیر. مَنَه شوُ شَکلدَه اوُلِی الاَمر شوُراسِینِینگ واحِد اِجماعسِیگه اِطاعَت قِیلِیشلِیک هَم، اَلله وَ رَسُولِیگه اِطاعَت قِیلِیشنِی قَطارِیدَن جای آلَه دِی وَ واجِب بوُلَه دِی. چوُنکِی اَلله نِی وَ رَسُولِینِی حُکمِینِی اِجرا قِیلِیش وَ تَطبِیق قِیلِیش کَیفِیَتِی، بوُتوُن جَهاندَگِی وَ مِنطَقَه دَگِی اِیچکِی مَوجُود وَضِیعیَتگه مُناسِب رَوِیشدَه مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه کوُرَه، مَنَه شُو واحِد شوُرانِی کَنَلِی وَ اوُنِی واحِد اِجماعسِینِی یوُلِی آرقَه لِی، مُناسِب وَ مُوافِق شِیوَه، خاص شَرائِط بِیلَن بَیان قِیلِینَه دِی.

حوُددِی شوُ یِیردَه واحِد اِجماعدَن کِیلِیب چِیققَن مَنَه بُو واحِد حُکم بَرچَه مُسُلمانلَر اوُچُون آخِیرگِی حُجَّت بوُلَه دِی وَ هَمَّه مُسُلمانلَر واحِد رَعیدَن فایدَه لَنگن وَ بَهرَه آلگن حالدَه تَفَرُّقدَن وَ بِیر نِیچَه دَستَه بوُلِیشدَن نَجات تاپِیشَه دِی وَ یَنَه یَنگِیدَن واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَت شَکللَنَه دِی، اَلله تَعالَی اوُ حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی:    کُنتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ (ال عمران /110) شُو پَیتدَه  مَنَه بُو واحِد اوُمَّت باشقَه  آدَملَر اوُچُون نَمُونَه بوُلَه دِی:   وَکَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِّتَکُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَیَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً(بقره /143) بُو واحِد اوُمَّت اَلله نِی وَعدَه لَرِینِی اوُزِیگه شامِل قِیلِیب آلَه دِی:     وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُم فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَى لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً ‏(نور/55)  اَلله سِیزلَردَن اِیمان کِیلتِیرگن وَ یَحشِی عَمَللَر قِیلگن ذاتلَرگه حوُددِی اِیلگه رِی اوُتگن ( اِیمان – اِعتِقادلِی) ذاتلَرنِی ( یِیر یوُزِیگه) خَلِیفَه – حُکمران قِیلگه نِیدِیک، اوُلَرنِی هَم یِیر یوُزِیدَه خَلِیفَه قِیلِیشنِی وَ اوُلَر اوُچُون اوُزِی راضِی بوُلگن ( اِسلام) دِینِینِی غالِب- مُستَحکَم قِیلِیشنِی هَمدَه اوُلَرنِینگ (اَحوالِینِی مَککَه دَه کوُرگن) حَوفوُ خَطَرلَردَن سوُنگ (مَدِینَه دَه) تِینچلِیک – خاطِرجَملِیککَه اَیلَنتِیرِیب قوُیِیشنِی وَعدَه قِیلدِی.

حَه، اوُلِی الاَمر شوُراسِی هَر قَندَی زَماندَه خاص شَرائِطلَردَه مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه کوُرَه، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی قَندَی تَطبِیق قِیلِیشنِی وَ اوُنِی کَیفِیَتِینِی واحِد رَعی بِیلَن بَیان قِیلَه دِی. مِثال طَرِیقَه سِیدَه کِیلتِیرَه دِیگن بوُلسَک، جَمِیعیَتنِی اِدارَه قِیلِیش شِیوَه سِی شوُرا اَساسِیدَه بوُلِیشِی کِیرَکلِیگِینِی یَحشِی بِیلَه مِیز،اِیندِی مَنَه بُو شُورالَر سَقِیفَه دَن تارتِیب حاضِرگِی کوُنگه چَه مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه کوُرَه مُرَکَّبلَه شِیب کِیلگن وَ اوُشَه زَمانگه باغلِیق اوُزِیگه خاص تَشکِیللَشتِیرِیشلَرگه، تُوزَه تِیشلَرگه اِیختِیاج پَیدا بوُلَه دِی، بوُلمَسَم مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرَه آلمَی قالَه دِی. 

(دوامی بار…….)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(34- قیسم)

بُو یِیردَگِی عُمُومِی قائِدَه شوُکِی، اَهلِی قِبلَه گه نِسبَتاً یَحشِی گوُماندَه بوُلِیشِیمِیز وَ قوُلِیمِیزدَن کِیلگنچَه مُسُلمانلَر اوُچُون عُذر کِیلتِیرِیشِیمِیز کِیرَک، مَنَه بوُ حالَتدَه مُسُلمانلَر بِیر- بِیرلَرِیگه یَحشِی گوُمان قِیلِیشلَرِی وَ یَحشِی گوُمان قِیلِیشنِی اوُصُوللَرِینِی تَعلِیم آلِیشلِیککَه مَجبُوردوُرلَر. شوُنِینگدِیک بِیر- بِیرِیمِیزنِی رَوشَن فِکر آرقَه لِی خَطالَرِیمِیز بِیلَن قَبوُل قِیلِیشِیمِیز کِیرَک، چوُنکِی بِیزلَرنِی هَمَّه مِیز خَطا قِیلَه مِیز. شوُندَی بوُلگچ بِیر- بِیرِیمِیزگه صَبر- طاقَت قِیلِیشِیمِیز وَ بِیر- بِیرِیمِیزنِی مَنفَعَتلَرِیمِیزنِی حِمایَه رِعایَت قِیلِیشِیمِیز کِیرَک بوُلَه دِی. اَمّا مُسُلمانلَر مَنفَعَتدَه کوُچلِی اِیختِلافگه یاکِی چوُقوُر نَظَرِی اِیختِلافگه یا هَدَفدَگِی آچِیق اِیختِلافگه اِیگه بوُلگن کِیشِیلَرگه وَحدَتنِی بَهانَه سِی بِیلَن شوُرالَرِیدَه جای بِیرِیشگه مَجبُور اِیمَسلَر. بَلکِی شوُرا اوُلَر بِیلَن وَقتِینچَه لِیک یا مَعلوُم مُددَتگه چَه بوُلگن پَیمانلَرنِی توُزَه آلَه دِی. مُسُلمانلَرنِینگ شوُارسِی وَ بُو شُورانِینگ وَحدَت اِجماعسِیگه تابِع بوُلِیش وَ مُسُلمانلَرنِینگ آگاهانَه،مَقصَدلِی وَحدَت مَسَلَه سِی باشقَه بِیر نَرسَه وَ بِیرلَه شِیش مَسَلَه سِی باشقَه بِیر نَرسَه حِسابلَه نَه دِی، اوُلَرنِی هَر بِیرِی اوُزِیگه خاص شَرائِطلَرگه اِیگه دوُر.

مَقصَدلِی وَحدَت اِیککِی اَصلگه عَقِیدَه وِی آنگگه، پاکلَه نِیش، تَزکِیَه گه سُویَنگن بوُلسَه، سوُنگرَه تَشکِلاتِی وَ تَرتِیبلِی تَربِیَتگه اَساسلَنگن بوُلسَه گِینَه کِینگ – قَمراولِی، دائِمِی قُدرَتنِی مَنبَع سِی بوُلِیشگه قادِر. مَقصَدلِی وَحدَت مَنَه شوُ یوُلدَه حَرَکَت قِیلَر اِیکَن، اوُزِینِینگ رِواجلَه نِیش، گوُللَب- یَشنَه شِی بُویِیچَه طَبِیعِی حَیاتِینِی یَنَدَه کوُپراق دَوام اِیتتِیرَه دِی. “وَحدَت” مَنَه بوُندَی حَرَکَتلَرنِی وَ جَرَیانلَرنِی اوُزِینِی حِفظ قِیلِیش وَ کوُچلِیراق قِیلِیش اوُچُون خَطَرِی کَمراق بوُلگن یوُللَردَن یَنَدَه کوُپراق فایدَه لَه نِیشنِی هاحلَه سَه، دِیننِی اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن تَشکِیللَشگن صُورَتدَه اوُرگه نِیشِی کِیرَک وَ قُرآن،سُنَّتدَگِی “وَحدَت”نِینگ حَیاتِی تَرِیخِیدَن وَ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی وَفاتلَرِیدَن کِییِینگِی “وَحدَت”نِینگ حَیاتِی تَرِیخِیدَن وَ غَیرِی مُسُلمان بُولگن باشقَه مِللَتلَردَگِی “وَحدَت”نِینگ حَیاتِی تَرِیخِیدَن کِیرَکلِی اِیشلَرنِی تَعلِیم آلِیب اوُرگه نِیشِی، قَیتَه دَن اوُقِیب چِیقِیشِی،عِبرَت آلِیشِی لازِم. حَه، وَحدَتگه نِسبَتاً حوُددِی بِیر تِیرِیک، نِهایَتدَه تَأثِیر قِیلوُچِی مَوجُودات سِینگه رِی قَرَلِیشِی کِیرَک وَ توُرلِی- هِیل شَرائِطلَردَه هَم هِیلمَه – هِیل جَمِیعیَتلَردَگِی وَحدَتنِی حَیاتِینِی تِیکشِیرِیب چِیقِیلِیشِی لازِم، حوُددِی بِیر نُطفَه وَ چَقَلاقنِی تِیرِیک اوُشلَب توُرِیش اوُچُون قِیلِینگه نِیدِیک، اوُنِی پَروَه رِیشِی وَ قُوَّتلَه نِیشِی اوُچُون تَکاموُللَشِیش یوُلِیدَه مَوجُود تَجرِیبَه لَردَن فایدَه لَه نِیش کِیرَک.

اَیتِیب اوُتکَه نِیمِیزدِیک، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتنِی کوُزگه کوُرِینگن نِشانَه لَرِیدَن بِیرِی حاکِمنِی وَ حُکوُمَت تَشکِیلاتلَرِینِی اوُستِیدَگِی آدَملَرنِینگ بِیرگه لِیکدَگِی نَظارَتِی بوُلسَه، یَنَه بِیرِی شوُرا ناملِی رُوکن وَ قُوَّتدوُر.

نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَت اوُرتَه دَن کوُتَه رِیلگچ، بِیرِینچِی بوُلِیب یوُقالگن نَرسَه آدَملَرنِینگ نَظارَتِی بوُلدِی، اَلبَتَّه بُو نَرسَه طَبِیعِیدوُر. چوُنکِی زُورَوان شاهِیگرلِیک –  مُلْكًا عَاضًّا- وَ مُستَبِد – مُلْكًا جَبْرِيّاً –  حاکِم بوُلگچ، آدَملَردَه تَنقِید قِیلِیش وَ مُخالِف رَعی بِیلدِیرِیش جُرعَتِی قالمَیدِی، مَگر بَعضِی بِیر مُستَثنا حالَتلَردَه بوُلگن بوُلِیشِی موُمکِین، اَمّا شُو حالَتلَردَه هَم اَکثَراً اوُلَر چِیگه رَلَب قوُیِیلگن، اوُلَرگه قَرشِی رُوحِی جَنگلَر آلِیب بارِیلگن، حَتَّی زِندانگه تَشلَه نِیب باستِیرِیلگن وَ بَعضِی اوُرِینلَردَه اوُلَرنِی قوُراللِی جَنگ بِیلَن باستِیرِیلگن. بوُنِی کِیتِیدَن اوُز- اوُزِیدَن اوُلِی الاَمر شوُراسِی هَم یاکِی عُمُوم آدَملَرنِی اِسطِلاحِی بِیلَن اَیتگندَه بوُتوُن مُسُلمانلَرنِینگ اَهلِی حَل وَ عَقد مُوَحِّد شوُراسِی هَم نابوُد بوُلدِی. واحِد اوُمَّتنِی تَشکِیل قِیلگن مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِی هَم نابوُد بوُلگچ، نابوُد بوُلگن اوُچِینچِی نَرسَه واحِد اوُمَّت بوُلدِی وَ اوُندَن اوُنلَب بَلکِی یوُزلَب مَیدَه وَ کَتتَه اوُمَّتلَر وُجُودگه کِیلدِی وَ هَلِی- هَنوُز هَم اوُلَر کوُپَه یِیب باریَپتِی.

اِجماعِی واحِد اوُندَن کِیلِیب چِیقَه دِیگن واحِد اوُمَّت آرَه دَن یوُقالگچ، توُرتِینچِی اوُرِیندَه مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اِجماعسِی هَم یوُقالدِی وَ واحِد اِجماع یوُقالگچ گوُروُهلَرنِی آرَه سِیدَگِی وَ مَذهَبلَرنِی اِیچِیدَگِی، مَحَلِّی توُرلِی- هِیل یوُزلَب بَلکِی مِینگلَب اِجماعلَر مُسُلمانلَرنِینگ عُمُومِی واحِد اِجماعسِینِی اوُرنِینِی اِیگللَب آلدِی.  

 واحِد اِجماع مُسُلمانلَرنِینگ واحِد جَماعَتِینِی وُجُودگه کِیلِیشِی وَ حِفظ قِیلِینِیشِینِی زَمانَتچِیسِی حِسابلَه نَه دِی. شوُنِینگ اوُچُون رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مُسُلمانلَرنِی جَماعَتگه قوُشِیلِیشگه بُویُورگنلَر وَهَر قَندَی جَماعَتدَن اوُزاقلَه شِیشنِی وَ تَفَرُّق اِیجاد قِیلِیشنِی مَنع قِیلگنلَر.  عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنْ الِاثْنَيْنِ أَبْعَدُ، مَنْ أَرَادَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمْ الْجَمَاعَةَ.[1]  سِیزلَر اوُچُون جَماعَتگه قوُشِیلِیش لازِم وَ ضَرُورِیدوُر، وَ اوُندَن جُدا بوُلِیشدَن اِیختِیاط  بوُلِینگلَرکِی، شَیطان تَنها بِیر نَفَرگه هَمراه بوُلَه دِی وَ اِیککِی نَفَردَن اوُزاقراقدَه دوُر، جَنَّتنِی اوُرتَه سِینِی هاحلَه گن هَر بِیر کِیشِی، اَلبَتَّه جَماعَتگه پایبَند بوُلسِین.

باشقَه بِیر جایدَه آچِیق- آیدِین بَیان قِیلَه دِیکِی: الْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ، وَالْفُرْقَةُعَذَابٌ “[2] جَماعَت رَحمَت وَ تَفرَقَه عَذابدوُر. قوُیِیدَگِیلَر اِیسَه وَحدَتگه دَستوُر بِیرَه دِیگن آیَتلَر حَقِیدَگِی تَفسِیر وَ رَوشَنلَشتِیرِیش بوُلِیب، مَخصُوصاً اَلله تَعالَی تَفَرُّقنِی آسمانِی عَذابلَر،زِیلزِیلَه حَددِیدَگِی عَذابلَر جُملَه سِیدَن دِیب تَنِیشتِیرگن پَیتِیدَه:   قُلْ هُوَ الْقَادِرُعَلَى أَن یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذَاباً مِّن فَوْقِکُمْ أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَیُذِیقَ بَعْضَکُم بَأْسَ بَعْضٍ انظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الآیَاتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ ‏(انعام/65) اَیتِینگ: ” اوُ سِیزلَرگه اوُستِینگِیزدَن یا آیاقلَرِینگِیز آستِیدَن عَذاب یوُبارِیشگه یاکِی سِیزلَرنِی گوُرُوه – گوُرُوه قِیلِیب اَرَه لَشتِیرِیب یوُبارِیب ( جَنگوُ- جَدَللَردَه) اَیرِیملَرِینگِیزگه اَیرِیملَرِینگِیزنِینگ ضَرَرِینِی تاتتِیرِیب قوُیِیشگه قادِر بوُلگن ذاتدِیر.” قَرَنگ، اَنگلَب یِیتَرمِیکِینلَر، دِیب آیَتلَرِیمِیزنِی قَندَی بَیان قِیلماقدَه مِیز.

دَرحَقِیقَت اَهلِی فَهم بوُلگن کِیشِیلَر شوُنِی یَحشِی بِیلِیشَه دِیکِی، شُبهَه سِیز تَفَرُّق عَذابِی تِیپَه دَن وَ آیاقلَر آستِیدَن نازِل بوُلَه دِیگن عَذابلَردَن کوُرَه خَطَرلِیراقدوُر، اوُلَر مِقیاسِی کِینگراق، شِددَتلِیراق، بوُزغوُنچِیراق وَ وَحشَتلِیراق بوُلَه دِی، حاضِرگِی کوُندَه هَم تِیپَه دَن یاغدِیرِیلَه دِیگن اَتام،حِیمِیَه وِی، اوُرانِییُوملِی، بِیر نِیچَه تاننَه لِی بامبَه لَر هَم چَقماق،زِلزِلَه گه اوُحشَش آسمانِی عَذابلَردِیک عَمَل قِیلَه دِی. بوُندَن تَشقَرِی تَفَرُّق عَذابِی مُسُلمانلَرنِی بوُنچَه لِیک زَلِیل، بِی اُبُهَت قِیلگنکِی، هَر قَندَی کافِر اوُزِی هاحلَه گن جِنایَتنِی قِیلِیشگه قوُل اوُرَه دِی، شوُ شَکلدَه آسمانِی وَ یِیردَگِی عَذابلَرنِی اوُزِیگه جَملَب آلگن، اوُ یِیللَر حَتَّی عَصرلَر دَوامِیدَه چوُزِیلِیشِی وَ بِیر نِیچَه نَسلنِی نابوُد قِیلِیب اوُزِی بِیلَن آلِیب کِیتِیشِی موُمکِین؛ بوُلِیب هَم بِیر چَقماق یا شِددَتلِی یامغِیر یا بِیر زِلزِیلَه بِیر وَقتنِی اوُزِیدَه خاص شَخصلَرنِی یا خاص بِیر نَسلنِی نابوُد قِیلَه دِی وَ کِییِینگِی نَسلگه تَأثِیر قِیلمَیدِی.

(دوامی بار…….)

---

[1] الترمذي، ابن ماجه، أحمد

[2] أخرجه أحمد ( 4 / 278 ) و هو و ابنه عبد الله في ” الزوائد ” ( 4 / 375 (و القضاعي ( 3 / 1) الألباني في “السلسلة الصحيحة” 2 / 276 :

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(33- قیسم)

اِیندِی واحِد اوُمَّتدَگِی اِسلام فُقَهالَرِینِینگ اوُلِی الاَمر شوُراسِی واحِد اِجماعسِی بِیلَن واحِد رَعینِی دَعوَت وَ تَبلِیغ قِیلِیش اوُچُون تَشکِیل قِیلَه دِی:     

وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ   (آل عمران/ 104 ) یَعنِی اوُمَّتنِی هَمَّه سِی آدَملَرگه بِیر رَعینِی یِیتکَه زِیشَه دِی، بِیر مُبَلِّغنِی رَعیِی باشقَه سِینِیکِیدَن فَرقِی بوُلمَیدِی، مَنَه بُو مَسجِددَه یا مَحَلَّه دَه یا بُو شَهَردَه یا وِلایَتدَه یا دَولَتدَه بِیر نَرسَه نِی یِیتکَه زِیب، باشقَه بِیر مَسجِددَه یا مَحَلَّه دَه، شَهَردَه، قِیشلاقدَه،مِنطَقَه دَه باشقَه بِیر نَرسَه نِی یِیتکَه زِیلمَیدِی. هَمَّه بِیر هِیل نَرسَه نِی یِیتکَه زَه دِی وَ آدَملَر هَم توُرلِی- هِیل رَعیلَر سَبَبلِی سَرگردان، تَرقاق بوُلِیب کِیتِیشمَیدِی.

اَلبَتَّه بُو وَحدَت وَ شوُرا شوُندَی بِیر واسِیطَه کِی، هَمَّه اوُندَن فایدَه لَه نَه آلَه دِی. مَثَلاً مَشِینَه، تَیّارَه لَر، تَنکلَر وَ باشقَه نَرسَه لَرگه اوُحشَیدِی. هَر قَندَی کِیشِی وَحدَتگه یِیتِیش وَ قُدرَتنِی کوُچَیتِیرِیش وَ قُدرَتنِی سَقلَب توُرِیش وَ بوُ شوُرادَن فایدَه لَه نِیشگه وَ اوُنِی اوُزِینِی مَقصَدلَرِی یوُلِیدَه اِیشلَه تِیشگه قادِر. فَقَط مُسُلمانلَر وَ مُستَضعَفِین کِیشِیلَرگِینَه بُو مَشِینَه دَن فایدَه لَه نَه آلَه دِی،طاغوُتلَر وَ ظالِملَر بُو حَقدَن مَحرُومدوُرلَر وَ اوُلَر اِیشَکنِی مِینِیشلَرِی کِیرَک، دِیگن نَرسَه باطِل تَصَوُّر وَ ناتوُغرِی اِیشدوُر. اَلله تَعالَی مَشِینَه حَیدَشلِیکنِی مُسُلمانلَرنِی، مَظلوُملَرنِی حَققِی قِیلِیب بِیرِیب، باشقَه لَرنِی اوُندَن مَحرُوم قِیلگن اِیمَس. شوُرا وَ وَحدَت هَم اَنعَنَه وِی طَرزدَه اوُزگرمَس اِلاهِی سُنَّتلَردَن وَ قِممَتلِی، حَل قِیلوُچِی اَبزارلَردَن بوُلِیب، مَظلوُملَر مَخصُوصاً اَهلِی قِبلَه نِینگ مُستَضعَفِینلَرِی هَمَّه دَن کوُرَه حَقلِیراقدوُرلَر، اَسبابلَرِینِی مُهَیَّا قِیلِیش وَ وَحدَتنِی کَسب قِیلِیش هَم مُسُلمانلَر اوُچُون واجِبراق دِیب سَنَلَه دِی.

 مَنَه بُو حالَتدَه وَحدَت وَ مُتَّحِد بوُلِیشلِیک، کوُچلِی وَ بوُیُوک وَ فَعال قُدرَتنِی وُجُودگه کِیلِیشِیگه بائِث بوُلَه دِی، هَر قَندَی زَمان وَ مَکاندَه اَگر اوُشَه زَمان وَ مَکاننِی رِواجلَه نِیشِیگه مُناسِب حالدَه مَنَه بُو وَحدَتدَن فایدَه لَه نِیلَه دِیگن بوُلسَه، مُثبَت یا مَنفِی بوُلگن بُویُوک اوُزگه رِیشلَرنِی وُجُودگه کِیلتِیرِیشگه قادِر.

– رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی لَشکَرِی یا اَبُو بَکر صِدِّیقنِی لَشکَرِی یا عُمَر اِبنِ خَطّابنِی لَشکَرِی یا صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِینِی لَشکَرِی یا یوُسُف اِبنِ تاشفِیننِی یا سَیفُ الدِّین قُطوُزنِی لَشکَرِیگه اوُحشَش اِجابِی اوُزگه رِیشلَر بوُنگه مِثال بوُلَه دِی.

– مَنفِی اوُزگه رِیشلَرگه هَم چِینگِیزخان مُغوُلنِی لَشکَرِی یا بوُگوُنگِی کوُندَگِی اَمِیرِکَه رَهبَرلِیگِیدَگِی بوُتوُن جَهان سِکوُلارِیستلَرِینِی اِتِّفاقِی، راسِّیَه وَ حِیتای، نَتا وَ باشقَه لَر مِثال بوُلَه دِی.

 هَر قَندَی حالَتدَه هَم، اَگر وَحدَت فِکرِی، عَقِیدَه وِی، تَشکِیلاتِی، رَهبَرِی اِتِّحاد اوُچوُن شَرائِطنِی مُهَیّا قِیلسَه، اوُ هَمِیشَه اوُزگه رِیشنِی مَنبَعسِی بوُلِیب قالَه دِی؛ چوُنکِی اوُ قُدرَتنِی مَنبَعسِیدوُر. اوُ قُدرَت وَ اِمکانِیَت قوُلِی بوُلِیب، اوُندَن آشکار وَ پِینهان کافِر هَم وَ مُسُلمان هَم فایدَه لَنَه آلَه دِی.

حوُپ اِیندِی اَگر اَهلِی قِبلَه بوُلگن شَخص یا گوُرُوه وَ جَماعَت، وَحدَتنِی اَهَمِیَتِی وَ جایگاهِی حَقِیدَه شوُ دَرَجَه دَگِی شَرعِی دَرکنِی، بِیلِیمنِی قوُلگه کِیرِیتگن بوُلسَه وَ  تَعْرِفُ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُ و از دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ گه اوُحشَه گن بوُلغَه نِیشلَردَن اوُزاقلَشگن بوُلسَه، وَحدَتنِی مَفهُومِی، ماهِیَتِی وَ وَظِیفَه سِیدَه تَدَبُّر وَ چوُقوُر فِکرلَش بِیلَن شوُنچَه لِیک توُشوُنِیب یِیتِیشِی، دَرک قِیلِیشِی لازِمکِی، بَدَنگه وَحدَتنِی ماهِیَتِینِی کِیرگِیزِیش آرقَه لِی مُؤمِن، مُوَحِّد شَخصنِی قانِیدَه، حُوجَیرَه لَرِیدَه اوُ جارِی بوُلِیشِی وَ اوُزِینِی تَأثِیرِینِی اوُنِینگ شَخصِیَت وَ رَفتارِیدَه کوُرسَه تِیشِی کِیرَک. اوُزِینِینگ جِهادِی حَیاتِیدَه وَ مُبارَزَه سِیدَه وَحدَتنِی نَمایِیش قِیلِیب اوُنِی عَمَلدَه کوُرسَه تِیب بِیرگن کِیشِیگِینَه وَحدَتنِی اِدَّعا قِیلَه آلَه دِی.

شَخصلَرنِی وَ جَماعَتلَرنِی وَ گوُرُوهلَرنِی،اَحزابلَرنِی وَ کِیچِیک شوُرالَرنِی اِسلامِی وَحدَتنِی قَرشِیسِیدَگِی مُناسَبَتِی وَ مَنَه بُو مُبارَک وَحدَتنِی یوُرَکدَن، کَلام بِیلَن عَمَلِی حِمایَه قِیلِیش مِعزانِی، شَخص بُو بِیلَن اوُزِینِی جَناهلَرنِی وَ جِبهَه لَرنِی بِیرِیگه یَقِینلَشتِیرَه دِیگن مِعیار حِسابلَه نَه دِی. یا اَلله نِی یوُلِیدَگِی مُجاهِدلَر جَناهِی وَ جِبهَه سِی یاکِی بوُلمَه سَم طاغوُتنِی یوُلِیدَگِی جَنگچِیلَرنِی جِبهَه سِی وَ جَناهِی بوُلَه دِی، مَنَه بُو اِیککاوِیدَن باشقَه اوُچِینچِی جَناه مَوجُود اِیمَس:  الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ (نساء/76) شَخصنِینگ وَحدَتنِی بَرابَرِیدَگِی عَمَلِی، زَبانِی وَ قَلبِی اوُچتَه لِیک مُناسَبَتِی، بُو شَخصدَه شوُندَی بِیر صِیفَتنِی وُجُودگه کِیلتِیرَه آلَه دِیکِی، اوُنِی جَناهلَردَن بِیرِیگه تِیگِیشلِی اِیکَه نِینِی یاکِی اَعمالِی بِیلَن جَناه وَ جِبهَه لَرنِی بِیرِیگه حِذمَت قِیلِیشِینِی کوُرسَه تِیب بِیرَه دِی.

اَلبَتَّه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قُدرَتنِی وَ غَلَبَه نِی حِفظ قِیلِیش زَمانَتِینِی بِیرَه آلَه دِیگن وَحدَت، اِیمانِی وَ آگاهانَه، مَقصَدلِی وَحدَتدوُر. اِسلامِی حُکوُمَت قُدرَتِینِی کَسب قِیلِیش وَ واحِد اوُلِی الاَمر شُوراسِینِی، واحِد اِجماعنِی، واحِد اوُمَّتنِی، واحِد جَماعَتنِی کَسب قِیلِیشگه اوُحشَه گن مَنَه بُو وَحدَتنِی تَشکِیل قِیلِیش مَقصَدلَرِی یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلِیشنِی هاحلَه مَیدِیگن وَ حَرَکَت قِیلَه آلمَیدِیگن مَنفَعَتلَرِی توُرلِی- هِیل بوُلگن شَخصلَر وَ گوُرُوهلَرنِینگ بِیر جایدَه جَملَه نِیشِی خَطا حِسابلَه نَه دِی.

چوُنکِی اوُلَر مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَر بوُلِیب، اَگر سِیاسِی وَضِیعیَت اوُلَرنِی مُرادلَرِیگه کوُرَه دَوام اِیتسَه، اوُلَر مُجاهِدلَرنِی یانِیدَه قالِیشَه دِی وَ سِیاسِی آب- هَوا، هَمدَه طاغوُتِی حاکِمنِی هَواسِی اوُزگرگچ یاکِی باشقَه بِیر جایدَه اوُلَرگه یَحشِیراق اِمتِیاز بِیرَه دِیگنلَر پَیدا بوُلسَه، تِیزلِیک بِیلَن مُجاهِدلَرنِی صَفِیدَن چِیقِیب کِیتِیشَه دِی وَ حَتَّی اوُلَرنِی بِیر دَستَه سِی اِصلاح طَلَب کِیشِیلَرنِی قالِیبِیدَه اَنَه اوُشَه طاغوُتِی توُزوُمگه کِیرِیشَه دِی، یَحشِیراق اِمتِیازگه اِیگه بوُلگن باشقَه بِیر دَستَه اِیسَه مُجاهِدلَرگه قَرشِی طاغوُتلَرنِی فایدَه سِیگه اِیشلَیدِیگن جِبهَه لَرگه جایلَه شِیب آلِیشَه دِی. اوُلَر تامانِیدَن اَلدَه نِیب قالگن، سوُنگرَه اِیسَه بوُنِی توُشوُنِیب یِیتگن صادِق مُسُلمانلَر دَستَه سِی یا یَنَه قَیتَه دَن مُجاهِدلَرنِی صَفِیگه قَیتِیشَه دِی یا اَکثَر حالَتدَه باشقَه لَردَن اوُزِیلگن، نااوُمِید شَخصلَرگه اَیلَه نِیشَه دِی.

(دوامی بار…….)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(32- قیسم)

مَنَه بُو حالَتدَه بَرچَه سابِقوُنَ الاَوَّلوُن کِیشِیلَر وَ بَرچَه مُبارِزلَر اوُچُون تَفَرُّق، چِیگه رَه لَه نِیب قالِیش،جاهِلانَه خَیالپَرَستلِیک اِیشِیکلَرِی یاپِیلگن، اوُلَرنِینگ بِیر- بِیرلَرِینِی کوُچلَرِیدَن، قُدرَتلَرِیدَن فایدَه لَه نِیشدَن باشقَه چارَه لَرِی یوُق، هَر بِیر دِیاردَگِی سابِقوُنَ الاَوَّلوُن بوُلگن کِیشِیلَرنِینگ یالغِیز حَرَکَت قِیلِیشلَرِی، بوُلغَنگن کِیمسَه لَرنِی صَفلَرِیگه توُشِیب قالِیشلَرِیگه بائِث بُولَه دِی، ( قَوْمٌ يَهْدُونَ بِغَيْرِ هَدْيِي، تَعْرِفُ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُ) وَ نَتِیجَه دَه جاهِلِی تَشکِیلاتلَر وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی دُشمَنلَرِی اوُلَرنِی جوُدَه هَم ضَرَرلِی طَرزدَه رَحمسِیزلِیک بِیلَن آرَه لَرِیدَه هَضم قِیلِیب تَشلَه شَه دِی.

یالغِیز حَرَکَت قِیلِیش بِیزلَر اوُچُون زَهَرلِی بوُلِیب، تَفَرُّق اِیسَه مُشرِکلَرنِی، سِکوُلارزَدَه لَرنِی صِیفَتلَرِیدَن حِسابلَه نَه دِی.   وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ* مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ، بوُنِی بَرابَرِیدَه اِیسَه آگاهانَه وَ مَقصَدلِی وَحدَت، بِیزلَر اوُچُون ستراتِیگِیَه وَ تَکتِیکَه حِسالَه نَه دِی. اوُ شوُ جِهَتدَن تَکتِیکَه حِسابلَه نَه دِیکِی،  وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا (آل عمران/103)  قائِدَه سِیگه کُورَه مُسُلمانلَرنِینگ بَرچَه یَشِیرِین قُدرَتِینِی،کوُچِینِی سَفَربَر قِیلِیش وَ تَشکِیللَشتِیرِیش اوُچُون بِیر واسِیطَه دوُر، بُو بِیزلَر اوُچُون آگاهانَه، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلِی وَحدَت ستراتِیگِیَه سِی هَم حِسابلَه نَه دِی، چوُنکِی اوُ اَلله نِی وَ مُسُلمانلَرنِی دُشمَنلَرِینِی مُسُلمانلَرنِینگ عُمُومِی سَفَربَرلِیگِی وَ بَرچَه نِی قَمرَب آلوُچِی جِهاد آرقَه لِی اوُزِینِی نَظَرِینِی اِرایَه بِیرَه دِی.         .یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ مَا لَکُمْ إِذَا قِیلَ لَکُمُ انفِرُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الأَرْضِ أَرَضِیتُم بِالْحَیَاةِ الدُّنْیَا مِنَ الآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا فِی الآخِرَةِ إِلاَّ قَلِیلٌ ‏ (توبه/38)

آگاهانَه، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلِی وَحدَت تامان قِیلِینگن بِیزلَرنِینگ بَرچَه تَکتِیکَه لَرِیمِیز وَ ستراتِیگِیَه مِیز، قُدرَتنِی کَسب قِیلِیش اوُچوُندِیر، چوُنکِی هُجُومچِی وَ باسقِینچِی سِکوُلار جاهِلِیَت،مُرتَدلَر وَ اوُلَرنِینگ مَحَلِّی نَوکَرلَرِی هَرگِیز “آداب” وَ “اِلتِماس” بِیلَن قِیرغِین وَ قوُراللِی جَنگدَن قوُللَرِینِی تارتِیشمَیدِی، اوُلَر بِیز قوُلِیمِیزنِی دِینِیمِیزنِینگ توُرت مَفهُومِیدَن قوُلِیمِیزنِی تِییمَه گوُنِیمِیزچَه بُو اِیشلَرِینِی دَوام اِیتتِیرِیشَه دِی:    وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا ۚ  شُو سَبَبلِی هَم فَقَط “مُسُلمانلَرنِینگ عُمُومِی قُدرَتِی” بِیلَن “هُجُومچِی دُشمَننِینگ عُمُومِی قُدرَتِی” توُحتَه تِیلِیب نابوُد قِیلِینَه دِی.

قُرآن تَرِیخِی هَم بَشَر تامانِیدَن یازِیلگن تَرِیخ هَم، بوُندَن باشقَه رَوِیشنِی تَجرِیبَه وَ اِثبات قِیلگن اِیمَس، یَعنِی اِلتِماس،دُعا، یِیغِی وَ زارلَه نِیش، مَدَنِیَتلِی بوُلِیش، آداب بِیلَن صُحبَتلَه شِیش،یَحشِی کِییِینِیش بِیلَن اَلله نِینگ حُکمِینِی جاهِلِیَتنِی، طاغوُتنِی حُکمِینِی اوُرنِیگه قوُیَه آلمَیدِی وَ جاهِلِیَت، طاغوُتلَر اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن بِیر چِیتگه چِیقِیب مَنفَعَتلَرِیدَن وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه قَرشِی جَنگ قِیلِیشدَن قوُللَرِینِی تِییِیشمَیدِی. آچِیق کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک آگاهانَه وَ مَقصَدلِی وَحدَت آرقشه لِی قُدرَتنِی کَسب قِیلِیشلِیک یَگانَه چارَه بوُلِیب قالَه دِی، تَفرَقَه اِیسَه وَحدَتنِینگ اَساسِی،نابوسد قِیلوُچِی اوُلدِیرُوچِی زَهَرِی حِسابلَه نَه دِی، مَنَه بُو وَحدَت قُدرَتنِینگ اَساسِی بوُلاغِیدوُر.    وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ۖ وَاصْبِرُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (انفال/46)  حَه، مَقصَدلِی وَ آگاهانَه، حَرَکَتلِی وَحدَت «أَطعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ» بوُلاغِیدَن کِیلِیب چِیققَن بوُلِیب، قُدرَتنِی رُوحِی بوُلَه دِی، تَفرَقَه اِیسَه زِللَت،حارلِیک،مَستلِیک، اُبُوهَتسِیزلِیکدوُر.

مَنَه بُو حالَتدَه، آگاهانَه وَ مَقصَدلِی، حَرَکَتلِی وَحدَت بِیر لایِیحَه وَ طَرح بوُلَه دِی، مَنَه بُو لایِیحَه کِتابخانَه لَردَه یا  کِتابلَرنِی اِیچِیدَه اِیمَس، بَلکِی مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک، حَقِیقِی حَیاتلَرِیدَه عَمَلگه آشِیرِیلَه دِی. اَگر تَفرَقَه سالگوُچِیلَر وَ بِیر جایگه اوُتِیرِیب آلگن  کِتابخانَه لَردَگِی وَیسَه قِیلَر اوُزلَرِینِینگ کَلتَه فِکرلَرِی وَ اوُزلَرِینِینگ خَیالپَرَستلِیکلَرِی بِیلَن تَفَرُّقنِی اَسبابلَرِینِی مُهَیّا قِیلَه دِیگن بوُلسَه لَر، اَلبَتَّه تَنبِیه بوُلِیشلَرِی لازِم وَ اَگر مَنَه بُو یاللَنمَه، قاتِیب قالگن کِیمسَه لَرگه وَ گاهِیدَه اِیسَه اوُزِیمِیزنِینگ جاهِل، مُواظَنَتسِیز، مِعزانسِیز بِرادَرلَرِیمِیزگه قَرشِی تَنقِید وَ یوُمشاق جَنگگه کِیرَه مِیز، دِییِیلَه دِیگن بوُلسَه، مَنَه بُو اِیشلَرنِی هَمَّه سِی مُسُلمانلَرنِینگ شُوراسِینِی مُخافِظَت قِیلِیش وَ مُسُلمانلَرنِی مَقصَدلِی،آگاهانَه وَحدَتلَرِینِی مُحافِظَت قِیلِیش وَ اِینگ کَتتَه دُشمَنگه قَرشِی بوُیُوک قُدرَتنِی کَسب قِیلِیش اوُچُوندُور؛ اَمّا مَنَه بُو اِیککِی طائِفَه بِیزلَرنِی اِضطِرارِی وَ دِفاع حالَتِیگَه سالِیب قوُیِیشگن وَ یُومشاق جَنگنِی، گاهِیدَه اِیسَه اِیسسِیق جَنگنِی هَم مُسُلمانلَرگه مَجبُورلَب یوُکلَشگن، نَتِیجَدَه اِیسَه اوُلَرنِی دَفع قِیلِیشدَن باشقَه چارَه قالگن اِیمَس.

بُو یِیردَه بِیزلَرنِینگ آگاهانَه، مَقصَدلِی وَحدَتِیمِیزنِی مَعناسِی شوُرادَگِی توُرلِی- هِیل رَعیلَرنِی یوُقاتِیش وَ هِیلمَه – هِیل اِجتِهادلَرنِی اِرایَه بِیرِیشنِی آلدِینِی آلِیش اِیمَس، بَلکِی مَقصَدلِی، آگاهانَه وَحدَتدَن بوُلگن مَنظوُر شوُندَی بِیر حَرَکَتلِی وَحدَتکِی، مَنَه بوُ مَقصَدلِی، حَرَکَتلِی وَحدَت شوُرانِینگ رَوِیشِی سِیاسَتِینِی واحِد وَ بِیر هِیل اِجماع بِیلَن، حاضِرگِی وَ کِیلَه جَک بارَه سِیدَگِی مُبهَم بوُلمَه گن رَوشَن اِعتِقادلَر مَجمُوعَه سِینِی وَ مُبهَم بوُلمَه گن رَوشَن ستراگِیَه لَر مَجمُوعَه سِینِی جَمِیعیَتدَگِی یَققال واقِیعِیَتلَرگه نِسبَتاً مُناسَبَت بِیلدِیرِیش رَوِیشِینِی آچِیق، رَوشَن حالَتدَه کوُرسَه تِیب اِرایَه بِیرَه دِی.

مُسُلمانلَرنِینگ واحِد شوُارِسِینِی کَنَلِی آرقَه لِی واحِد اوُمَّتنِی تَشکِیل قِیلِیش سَرِی حَرَکَتلَه نِیشگه آشکارَه اوُرِینِیش وَ توُرلِی- هِیل جَماعَتلَرنِی اوُرنِیگه واحِد جَماعَتنِی تَشکِیل قِیلِیش، هَمدَه بِیر قَنچَه اوُمَّتلَرنِی اوُرنِیگه واحِد اوُمَّتنِی تَشکِیل قِیلِیشنِی واسِیطَه سِیدَه اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلگن آیَتگه شامِل بوُلَه مِیز:    كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ…  (ال عمران / 110)

(دوامی بار…….)