مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(15- قیسم)
بُو شَخص اوُزِینِی نَفسِیگه ضَرَر یِیتکَه زَه دِی وَ اوُنِی فاجِرلِیگِی هَم اوُزِیگه یا گوُرُوهِیگه وَ حِزبِیگه یا مَذهَبِیگه یِیتَه دِی، باشقَه مُسُلمانلَرنِی اوُستِیگه یوُکلَنمَیدِی، مَنَه بوُ اِیشلَرنِی ضَرَرِی بِیر فاجِرراق اَمِیر یاکِی تَشقِی آشکار کافِر وَ مُرتَدلَر مُسُلمانلَرگه یِیتکَه زِیشِی موُمکِین بوُلگن ضَرَردَن کوُرَه جوُدَه هَم کَمراق حِسابلَه نَه دِی، مَنَه بُو ضَرُورَت حالَتِیدَه بوُ شَخصنِی یا بُو قَومنِی اوُرنِیگه قوُیسَه بوُلَه دِیگن صالِح اوُرِینباسَر هَم مَوجُود بوُلمَسلِیگِی موُمکِین. مَنَه بوُ فاجِر شَخصگه یا گوُرُوهگه وَ حِزبگه وَ قَومگه وَ فاجِر مَذهَبگه صَبر- طاقَت قِیلِینِیشِینِی دَلِیلِی شوُکِی، اوُنِی فَسادِی اوُنِی اوُزِیدَن کوُرَه فاجِرراق کِیمسَه دَن یا آشکار کافِردَن،مُرتَدلَردَن کوُرَه مُسُلمانلَر اوُچُون کَمراقدوُر،اوُنگه صَبر- طاقَت قِیلِیشنِی نَتِیجَه سِیدَه کَتتَه راق فَسادنِی دَفع قِیلِینَه دِی.
اَیندِی مَنَه بُو فاجِر شَخص یا قَوم یا حِزب یا دَولَت اوُلَرنِینگ هَمزَبانِی بوُلَه دِیمِی یا مَذهَبداشِیمِی یا یوُقمِی، بوُنِی فَرقِی یوُق، بُو یِیردَگِی اِینگ مُهِم نَرسَه، اوُ فاجِر بوُلسَه هَم مُسُلمان، اوُنِی نَجادِینِی یا اوُنِی مَذهَبِینِی بِیزلَرگه فَرقِی یُوق. چُونکِی بَعضِیلَر اِضطِرارِی حالَتدَه اوُزِینِی مَذهَبِیدَگِی فاجِر کِیشِیگه صَبر- طاقَت قِیلِیشَه دِی، اَمّا باشقَه مَذهَبنِیکِیگه طاقَت قِیلِیشمَیدِی.
حَتَّی بَعضِی بِرادَرلَرِیمِیز مَنَه بوُندَی اِضطِرارِی حالَتدَه،اَنَه اوُشَنچَه مُسُلمانلَرنِینگ دِیارلَرِی نَصرانِی وَ تَشقِی سِکوُلار کافِرلَر، یَهُودلَر، مَحَلِّی مُرتَدلَر تامانِیدَن اِیشغال قِیلِینگه نِیگه قَرَمَسدَن، اوُزلَرِی وُجُودگه کِیلتِیرگن بَهانَه لَر بِیلَن، مَثَلاً صَفلَرنِی گوُناهکاردَن،فاجِرلَردَن، فِکرِی وَ رَفتارِی بوُلغَنگن کِیمسَه لَردَن حالِی بوُلِیشلِیگِی، صَفنِی پاک بوُلِیشِی وَ باشقَه لَر سَبَبلِی مُسُلمانلَرنِی حِمایَه قِیلِیشمَیدِی وَ مُتَّحِد دُشمَنگه قَرشِی مُسُلمانلَرنِینگ مُتَّحِد جِبهَه سِیدَه اِیشتِراک اِیتِیشمَیدِی، مَنَه بوُنِی اوُزِی هَم باشقَه بِیر قالِیبدَگِی، شَکلدَگِی فِکرِی بوُلغَه نِیشدوُر.
رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی حَدِیثلَرِیگه کوُرَه رَوشَن بُولگن نَرسَه شوُکِی، مَنَه بُو اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَر هَم کَتتَه صُورَتدَه اِیککِی دَستَه گه «مُلْكًا عَاضًّا» و «مُلْكًا جَبْرِيّاً» گه تَقسِیم بوُلِیشَه دِی. مَنَه بُو اِیککِی نَوعنِی هَر بِیرِی هَم اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی مَقصَدلَرگه وَ هَدَفلَرگه یَقِینراق یا اوُزاقراق بوُلِیشِیگه قَرَب اوُزِینِی اِیچِیدَه توُرلِی- هِیل دَستَه لَرگه وَ هِیلمَه – هِیل کَیفِیَتلَرگه تَقسِیم بوُلَه دِی. بِیرِینِی ظُلمِی کوُپراق وَ باشقَه سِینِیکِی کَمراق، بِیرِی اِصرَافکار وَ باشقَه سِی اِیسَه اوُندَن اِیمَس، بِیرِینِی کَیفِیَتِی یَحشِیراق وَ باشقَه سِینِیکِی اوُندَن بَتتَرراق، بِیرِینِی حالِصلِیگِی کوُپراق وَ باشقَه سِینِیکِی اِیسَه کَمراق، حُلاصَه قِیلِیب اَیتگندَه اوُلَرنِی هَر بِیرِینِی نُقصانِی بار وَ اوُلَر یَنَه قَیتَه دَن نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتگه اَیلَنمَه گوُنلَرِیچَه اوُلَردَگِی نُقصانلَر، عَیبلَر بَرتَرَف بوُلمَیدِی.
شُو سَبَبلِی هَم دوُچ کِیلگن مَنَه بوُندَی اِضطِرارِی حالَتدَه بُو سُلطانلَرنِینگ، شاهلَرنِینگ مُنکَر اِیشلَرِیگه صَبر قِیلِیش کِیرَک بوُلَه دِی: مَنْ كَرِهَ مِنْ أَمِيرِهِ شَيْئًا (و فی روایه : من رَأَي من أَمِيرِهِ شيئا يَكْرَهُهُ) فَلْيَصْبِرْ عَلَيْهِ، فَإِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ خَرَجَ مِنَ السُّلْطَانِ شِبْرًا، فَمَاتَ عَلَيْهِ إِلَّا مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً[1] بِیر کِیشِی اَگر حاکِمِینِی یامان کوُرسَه یا اوُندَه اوُزِی یامان کوُرگن نَرسَه نِی کوُرسَه، اوُنگه صَبر- طاقَت قیلیشی کیرک. هَر قَندَی کِیشِی اوُزِینِی سُلطانِیدَن بِیر قَرِیچ اوُزاقلَشسَه، جاهِیلِیَت اوُلِیمِیدَه دُنیادَن کِیتِیبدِی. شوُ نَرسَه اَنِیقکِی، مَنَه بوُ حاکِم بِیلَن بِیر دَستوُرخاندَه بوُلگنلِیگِی یا اوُنِی حوُنِیک صِیفَتلَرِیگه راضِی بوُلگنلِیگِی اوُچُون اوُنگه صَبر- طاقَت قِیلِینمَیدِی، بَلکِی بوُ بِیزلَرنِینگ اِضطِرارِی حالَتگه توُشِیب قالگنلِیگِیمِیز وَ بوُندَن کوُرَه یَحشِیراق بَدَلگه اِیگه اِیمَسلِیگِیمِیز سَبَبلِی، مَنَه بُو بَدَلدَن یَحشِیراغِینِی قوُلگه کِیرِیتمَگوُنِیمِیزچه صَبر- طاقَت قِیلَه مِیز وَ وَضِیعیَتنِی بوُندَندَه بَتتَرراق وَ فاسِدراق قِیلمَیمِیز.
اَنَه اوُشَه دَورگه یِیتگوُنِیمِیزگه قَدَر بِیزلَر شوُنِی اَیتَه آلَه مِیزکِی، عُمَر اِبنِ عَبدُالعَزِیزنِی حُکوُمَتِی مَنَه بُو طَرَفلَر بوُیِیچَه مَعمُون عَبّاسِینِی حُکوُمَتِیدَن یَحشِیراق وَ عُمَر اِبنِ عَبدُالعَزِیزنِی حُکوُمَتِی مَنَه بُو زَمِینَه بوُیِیچَه یوُقارِیراق دَرَجَه دَه توُرَه دِی وَ مَعمُوننِی حُکوُمَتِی اِیسَه بُو زَمِینَه دَه بَتتَرراق دَرَجَه دَه جایلَشگن.
بِیر مُسُلمان کِیشِینِینگ اَصلِی مَقصَدِی مَنَه بُو اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَر رَوِیشِیدَن اوُتِیب یَنَه قَیتَه دَن نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتگه اَیلَه نِیش وَ بوُ اِضطِرارِی حالَتدَن چِیقِیب کِیتیِشدوُر، اَمّا اَگر اِیککِیتَه اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتدَن بِیرِینِی تَنلَشگه وَ اوُلَردَن بِیرِینِی حِمایَه قِیلِیشگه مَجبُور بوُلِیب قالسَک،حَقگه وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتگه یَقِینراغِینِی حِمایَه قِیلَه مِیز. بِیز کَیفِیَتِی یَحشِیراغِینِی وَ بِیزلَرنِی آلدِینگه آلِیب بارَه دِیگه نِینِی وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتگه یَقِینراغِینِی حِمایَه قِیلَه مِیز، کَیفِیَتِی بَتتَرراغِینِی وَ بِیزلَرنِی آرقَه گه تارتَه دِیگه نِینِی وَ بِیزلَرنِی نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتدَن اوسزاغلَشتِیرَه دِیگه نِیدَن چِیتلَه نَه مِیز.
مَنَه بوُندَی حالَتدَه اَگر اِیککِیتَه اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتنِی اوُرتَه سِیدَه ” حُکوُمَتنِی کَیفِیَتِی” بوُیِیچَه جَنگ صادِر بُولسَه، بِیزلَرنِی آرقَه گه تارتَه دِیگه نِی وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتگه تامان حَرَکَتِیمِیزگه مانِع بوُلَه دِیگه نِی اَهلِی بَغِی حِسابلَه نَه دِی.
وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا ۖ فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ۚ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا ۖ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ(حجرات/9) ( اَی مُؤمِنلَر)، اَگر مُؤمِنلَردَن بوُلگن اِیککِی طائِفَه (بِیر- بِیرلَرِی بِیلَن) اوُرُوشِیب قالسَه لَر دَرحال اوُلَرنِینگ اوُرتَه سِینِی اوُنگلَب قوُیِینگلَر! اِیندِی اَگر اوُلَردَن بِیراوِی اِیککِینچِیسِینِینگ اوُستِیگه تَجاوُز قِیلسَه، بَس تا (تَجاوُزکار طائِفَه) اَلله نِینگ اَمرِیگه قَیتگوُنِیچَه سِیزلَر تَجاوُز قِیلگن (طائِفَه) بِیلَن اوُرُوشِینگلَر! اِیندِی اَگر اوُ (طائِفَه تَجاوُزکارلِیکدَن) قَیتسَه، سِیزلَر دَرحال اوُلَرنِینگ اوُرتَه سِینِی عَدالَت بِیلَن اوُنگلَب قوُیِینگلَر. (مُدام) عَدالَت قِیلِینگلَر! زِیرا اَلله عَدالَت قِیلگوُچِیلَرنِی سوُیوُر.
(دوامی بار…….)
[1] متفق علیه