مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(19- قیسم)
نَصرانِیلَر هَم صَلِیبِی جَنگلَرِینِی دَوام اِیتتِیرِیش بُویِیچَه قاهِیرَه نِی قوُلگه کِیرِیتِیشنِی وَ شِیعَه لَر، فاطِمِیلَر وَ عَبّاسِیلَر مَذهَبِیدَگِی حاکِمِیَتدَن تَشقَه رِیدَگِیلَر وَ باشقَه مُسُلمانلَر تَصَرُّفِیدَگِی مِصرنِی اِیشغال قِیلِیشنِی قَصد قِیلِیشگن اِیدِی، اوُلَرنِینگ بِیز مُسُلمانلَرنِی آرَه مِیزدَگِی مَذهَبِی اِیختِلافلَرِیمِیزدَن جوُدَه هَم یَحشِی خَبَرلَرِی بار، شوُنِینگ اوُچُون هَم هَر قَندَی یوُل بِیلَن بوُلسَه هَم مَنَه بُو تَفَرُّقدَن اوُزلَرِینِی فایدَه سِیگه سُوئِستِفادَه قِیلِیشگه حَرَکَت قِیلِیشَه دِی. شوُ سَبَبلِی اوُشَه زَماندَه قاهِیرَه تامانگه حَملَه قِیلِیشَه دِی وَ یُول – یوُلَه کَی کَتتَه بَلبِیس شَهرِینِی اِیشغال قِیلِیشَه دِی، اوُلَر مُسُلمانلَر شَهرِینِی تَلان – تَراج قِیلگچ هَمَّه نِی قَتلِی عام قِیلِیشَه دِی وَ قاهِیرَه نِی اَطرافِیگه یِیتِیب کِیلِیشگچ، شوُ یِیردَه قاهِیرَه دَگِی حَلقنِی قَرشِیلِیگِیگه دُوچ کِیلِیشَه دِی.
مَنَه بُو صَلِیبِی کافِرلَر اِیشنِی شوُ دَرَجَه گه یِیتکَه زِیشَه دِیکِی، اوُشَه دَوردَگِی فاطِمِی حاکِم عاضِد نوُرِالدِّین مَحمُوددَن اوُزِی بِیلَن عَیاللَرِینِی صَلِیبِی کافِرلَرنِی قوُلِیدَن نَجات بِیرِیشِینِی سُورَیدِی. شُو یِیردَه سُنِّی مَذهَبِیدَگِی نوُرِالدِّین اوُزِینِی رُوبَرُوسِیدَه اِیککِیتَه دُشمَننِی کوُرَه دِی، بِیرِی اِیچکِی توُرتِینچِی دَرَجَه لِی دُشمَننِی حِمایَه سِی آستِیدَگِی اوُچِینچِی دَرَجَه لِی دُشمَن بوُلمِیش آشکار کافِرلَر وَ اِیککِینچِیسِی اوُنِی مَذهَبداشلَرِیگه قَرشِی عَصرلَردَن بوُیان جَنگ آلِیب بارَیاتگن وَ مِینگلَب مُسُلمانلَرنِی اوُلِیمِیگه سَبَب بوُلگن اَهلِی قِبلَه نِی بِیر فِرقَه سِی،لِیکِن هَر قَندَی حالَتدَه هَم اوُلَر اَهلِی قِبلَه وَ بوُ وَضِیعیَتدَه بِیر مُسُلمان اَصلِی کافِرنِی قَرشِیسِیدَه توُرِیبدِی؛ شوُ سَبَبلِی 548 یِیلدَه اَسَدِ الدِّین شِیرکوُه وَ اوُنِی اَکَه سِینِی اوُغلِی صَلاحِ الدِّیننِی قوُماندانلِیگِی آستِیدَگِی لَشکَرنِی مِصردَگِی شِیعَه مَذهَبِیدَگِی فاطِمِی حُکوُمَتِیگه یاردَم بِیرِیش اوُچُون جوُنَه تَه دِی.
صَلِیبِی کافِرلَر اوُچُون کوُتِیلمَه گن حالدَه شافِیعِیلَر بِیلَن حَنَفِیلَرنِی لَشکَرِی مِصردَگِی اِسمائِلِی وَ فاطِمِی شِیعَه لَرِیگه یاردَم بِیرِیش اوُچُون قاهِیرَه گه یَقِینلَشگن پَیتِیدَه، صَلِیبِی کافِرلَر قاهِیرَه نِی اَطرافِیدَن قاچِیب کِیتِیشَه دِی وَ اوُزلَرِینِی نَظارَتِی آستِیدَگِی شَهَرلَرگه قَیتِیشَه دِی.
شِیرکوُه قاهِیرَه گه یِیتِیب کِیلِیشِی بِیلَن مِصردَگِی فاطِمِی اِسمائِلِی وَ شِیعَه مَذهَبِیدَگِی حاکِم “اَلعاضِد لِدِینِ الله” ، مُسُلمانلَرگه نِسبَتاً قِیلِینگن خِیانَتنِی مَسئوُلِی وَ صَلِیبِی کافِرلَرنِی مِصر تامانگه وَ قاهِیرَه نِی اَطرافِیگه هِدایَت قِیلگن “شاوَرنِی” اوُلدِیرِیشگه تَرغِیب قِیلَه دِی. شِیرکوُه هَم اوُنِی اوُلدِیرَه دِی.مِصرنِی شِیعَه وَ اِسمائِلِی حاکِمِی هَم اوُنِی اوُزِینِی وَزِیرِی دِیب تَعیِینلَیدِی، اوُ هَم بُو مَنصَبنِی قَبُول قِیلَه دِی، لِیکِن اِیککِی آیدَن سُونگ شِیرکوُه وَفات تاپَه دِی؛ شِیرکوُهنِی اوُلِیمِیدَن سُونگ اوُنِی یارانلَرِینِی اوُرتَه سِیدَه اوُرِینباسَرلِیک بارَه سِیدَه اِیختِلاف وُجُودگه کِیلَه دِی، اَمّا “العاضِد لِدِینِ الله” صَلاحِ الدِّینگه طَرَفدارلِیک قِیلَه دِی وَ وَزِیرلِیک مَنصَبِینِی صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِیگه بِیرَه دِی، صَلاحِ الدِّین هَم اِسمائِلِی شِیعَه لَرِینِینگ حُکوُمَتِیدَگِی وَزِیرلِیک مَقامِینِی قَبوُل قِیلَه دِی.
صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِینِی وَزِیرلِیگِیدَن 19 یِیل اوُتگچ، اوُشَه دَوردَگِی حاکِم اوُلِیم ساعَتِینِی یَقِینلشگن وَ عُمرِینِی آخِیرگِی کوُنلَرِینِی اوُتکَه زَیاتگن پَیتِیدَه، اوُنِی اوُرِینباسَرلِیگِینِی اوُستِیدَه قُدرَت طَلَبِیدَه جَنگ وُجُودگه کِیلَه دِی،جَنگنِی بِیر تامانِیدَه طَواشِیَه اِسملِی بِیر شَخص بوُلِیب، اوُ یِیورَاپَه دَگِی صَلِیبِی کافِرلَرِی بِیلَن عَلاقَه دَه بوُلَه دِی وَ اوُلَرنِینگ قُدرَتِی یاردَمِیدَه حُکوُمَتنِی قوُلگه کِیرِیتِیشنِی وَ یَنَه مُسُلمانلَرنِی اَصلِی کافِرلَرنِی قوُل آستِیگه قوُیِیشنِی قَصد قِیلَه دِی. باشقَه بِیر تاماندَه اِیسَه بوُندَی حَقارَتگه راضِی بوُلمَیدِیگن شِیعَه وَ اَهلِی سُنَّت مُسُلمانلَرِی توُرِیشَه دِی.
حَه، مَنَه بوُ اوُزگه رِیشلَرنِی بِیر تامانِیدَه شافِیعِی مَذهَبِینِی عَقِیدَه سِیگه اِیگه بوُلگن صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِی وَ عَبّاسِیلَرنِی یَحلِیط حُکوُمَتِی بوُلسَه، اِیککِینچِی تاماندَه یِیورَاپَه دَگِی صَلِیبِیلَرگه نامَه یازِیب اوُلَردَن مُسُلمانلَرنِی قوُوِیب چِیقَه رِیش بُویِیچَه یاردَم سُورَه گن “فاطِمِیلَر خِلافَتِینِی مُتَوَلِّیسِی” طَواشِی اِسملِی شَخص توُرَه دِی. عاقِبَتدَه اِیسَه نامَه نِی آلِیب کِیتَه یاتگن کِیشِی قوُلگه توُشَه دِی وَ طَواشِی هَم اوُلدِیرِیلَه دِی. [1] سوُدَنلِیک قوُللَردَن تَشقَه رِی قَصردَگِی شِیعَه مَذهَبِیدَگِی وَ مِصرلِیک اِسمائِلِی بوُلگن آدَملَر خائِن طَواشِینِی وَ صَلِیبِی کافِرلَرنِی وَ مُسُلمانلَرنِی اوُچِینچِی دَرَجَه لِی دُشمَنِینِی عَبّاسِیلَرنِینگ یَحلِیط حُکوُمَتِینِی طَرَفدارِی بوُلگن اَهلِی سُنَّت مَذهَبِیدَگِی مُسُلمانلَرگه قَرشِی حِمایَه قِیلمَسدِی.
وَ نِهایَت قَمَرِی 567 یِیلدَه مُحَرَّم آیِیدَه صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِی قاهِیرَه دَه عَبّاسِیلَرنِینگ اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل یَحلِیط حُکوُمَتِینِی نامِیگه خُطبَه اوُقِیدِی.
شُو طَرزدَه نِیچَنچِی دَرَجَه دَگِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَت 271 یِیلدَن سُونگ یَنَه قَیتَه دَن کَتتَه راق وَ قُدرَتلِیراق اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتگه اَیلَندِی. بُو یِیردَه بِیر نِیچَه دَرَجَه پَستدَگِی اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَت، یوُقارِیراقدَگِی اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتگه اَیلَه نَه دِی، اوُ بِیزلَرنِی “نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَت” گه عَمَل وَحدَتِیگه، بوُیرُوق وَحدَتِیگه، بوُیرُوق بِیرِیش وَحدَتِیگه یَقِینلَشتِیرَه دِی.
بُو یِیردَه شوُ نَرسَه مُشَخَّصکِی، مِصرنِی اِسمائِلِی حاکِمِیَنِی طَلَبِی سَبَبلِی سُنِّی مَذهَبِیدَگِی شِیرکوُه وَ صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِی مِصرگه کِیرِیب کِیلِیشَه دِی وَ صَلاحِ الدِّین اَصلِی کافِرلَرنِی دَفع قِیلِیش نِیَتِی بِیلَن مِصردَگِی اِسمائِلِی شِیعَه لَرگه یاردَم بِیرَه دِی، مَنَه بوُ حُکوُمَتنِی اوُزِینِی اوُرِینباسَرِی مَوجُود بوُلِیب، اوُ اوُشَه دَوردَگِی حاکِمنِی آخِیرگِی کوُنلَرِیگه چَه تِیرِیک بوُلگن، لِیکِن خِیانَتِی وَ صَلِیبِی کافِرلَرگه نامَه یازگنلِیگِی سَبَبلِی مَنصَبِینِی قوُلدَن بای بِیرَه دِی وَ اوُلدِیرِیلَه دِی، نَتِیجَه دَه اوُلِیمِی یَقِینلَه شِیب قالگن حاکِمگه اوُرِینباسَر بوُلَه آلمَیدِی.
(دوامی بار……)
[1]البدایة والنهایة (۱۲/۲۵٧، ۲۵۸ )