مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(120- قیسم)
- اوُرِینسِیز غَضَب:
اِنسانلَر توُرلِی – هِیل قانوُنلَرگه اِیرگه شِیشلَرِینِی یَحشِی بِیلَه مِیز، اوُلَر مَنَه بُو قانوُنلَردَه مُشَخَّص حُقوُقلَر وَ تَکلِیفلَرگه اِیگه دوُرلَر وَ شوُ نَرسَه هَم اَنِیقکِی، اَگر فوُقَرالَر بُو قانوُنگه خِلاف اِیش قِیلَه دِیگن بوُلسَه لَر، جَرِیمَه گه تارتِیلَه دِیلَر وَ بُو اِیشنِی عاقِبَتِینِی هَم تاتِیشَه دِی. هَر قَندَی جَمِیعیَتدَه قانوُن بوُزوُچِی وَ باشقَه لَرنِینگ حَققِی وَ حُقوُقِینِی اوُیلَه مَیدِیگن آدَملَرنِی مَوجُود بوُلِیشِی طَبِیعِی بِیر حالَت، شُو سَبَبلِی هَم هَر مِللَتنِینگ اوُزِیگه خاص سُودِی،پالِیسِیَه سِی، زِندانِی، سوُرگوُنِی وَ اوُزِیگه خاص جَزالَرِی مَوجُود، اوُلَر اوُزلَرِینِینگ جَمِیعیَتِیدَگِی جِنایَتچِیلَرنِی جَزالَشنِی اوُزلَرِینِینگ اِیختِیاجلَرِی دِیب حِسابلَه شَه دِی، بوُندَن تَشقَه رِی تَشقِی دُشمَنگه قَرشِی کوُرَه شِیش، قُدرَتلِی لَشکَرگه اِیگه بوُلِیش وَ تَشقِی دُشمَنگه قَرشِی جَنگ قِیلِیش، قَتتِیق قوُللِیک عَمَللَرِینِی هَم اوُزِینِی حَققِی دِیب بِیلَه دِی. مَنَه بُو حالَتدَه مَنَه بُو دَولَتنِی قانوُنلَرِی تامانِیدَن تَصدِیقلَنگن قَتتِیق قوُللِیک عَمَللَرِی بُو حُکوُمَت بِیلَن عَقِیدَه داش بوُلگن آدَملَر تامانِیدَن هَم تَصدِیقلَه نَه دِی، دُنیادَگِی هَر بِیر دَولَت اوُزِینِی قانوُنِی اَساسِیدَگِی مَنَه بوُندَی قَتتِیق قوُللِیک عَمَللَرِینِی جَمِیعیَتدَگِی شَخصلَرنِی ماددِی وَ مَعنَه وِی اَمنِیَتِینِی سَقلَش اوُچُون اوُزِینِی حَققِی دِیب حِسابلَیدِی.
دِیمَک غَضَب اوُزِیدَگِی مَنَه بُو بِیلگِیلَر بِیلَن بِیرگه اِنساندَگِی باشقَه کوُچلَر کَبِی مَوجُود بوُلِیب، اوُنِی باشقَه رِیش وَ هِدایَت قِیلِیش کِیرَک بوُلَه دِی وَ اِنسان قانوُنلَرِی، اوُزِی قَبوُل قِیلگن قَدر- قِیمَتلَر یوُلِیگه کوُرَه مَنَه بُو غَضَبنِی نَظارَت وَ هِدایَت قِیلِیشِی کِیرَک یاکِی باشقَه چَراق اِصطِلاح بِیلَن اَیتگندَه اوُنِی مُدِیرِیَت قِیلِیشِی لازِم.
اِیندِی مَنَه بُو غَضَبنِی مُدِیرِیَت قِیلِیش وَ باشقَه رِیش اوُچُون قَیسِی قانوُن وَ قَتتِیق قوُللِیکنِی قَیسِی شِیوَه سِی توُغرِی بوُلَه دِی وَ قَیسِی بِیر ناتوُغرِی؟ یاکِی مَنَه بُو غَضَبنِی جِنایَتچِی یا مُخالِف اِنسانلَرنِی بَرابَرِیدَه صَرفلَشنِی مِعزانِی قَنچَه؟ بُو نَرسَه شَخصلَرنِی عَقِیدَه سِیگه بارِیب تَقَه لَه دِی. بُو یِیردَه اِیشانچلَر، عَقِیدَه لَر وَ قانوُنلَر، رُوحِی وَ جِسمِی قَتتِیق قوُللِیکلَر بِیر- بِیرِیدَن فَرق قِیلَه دِی، مَثَلاً:
- بِیزنِی نَزدِیمِیزدَه جَنازَه نِی یاندِیرِیش، مَنَه بُو مَیِّیتنِی خانَدانِیدَگِیلَر اوُچُون حَقارَت وَ رُوحِی قَتتِیق قوُللِیک حِسابلَه نَه دِی، اَمّا بُودائِیلَرنِی نَزدِیدَه اِیسَه بُو حوُرمَت قِیلِیشنِی بِیر نَوِی سَنَلَه دِی.
- مَیِّیتنِی دَفن قِیلِیش پَیتِیدَه رَقصگه توُشِیش وَ شادلِیک قِیلِیش بَعضِی اَفرِیکَه لِیک قَبِیلَه لَرنِی نَزدِیدَه حُورمَت قِیلِیش سَنَلسَه، بِیزلَرنِی نَزدِیمِیزدَه اِیسَه بُو رُوحِی قَتتِیق قوُللِیک وَ حَقارَت حِسابلَه نَه دِی.
- یاکِی بِیر مَیِّیتنِی جَسَدِینِی قَبردَن چِیقَه رِیب آلِیش، بِیزلَر اوُچُون حَقارَت وَ رُوحِی قَتتِیق قوُللِیک دِیب سَنَلسَه، اِیندانِیزِیَه دَگِی بَعضِی قَبِیلَه لَرنِی نَزدِیدَه اِیسَه هَر اوُچ یِیلدَه بِیر مَرتَه مَیِّیتنِی چِیقَه رِیش وَ اوُنگه لِباس کِییدِیرِیش، اوُنگه نِسبَتاً بِیر قَدر- قِیمَت دِیب حِسابلَه نَه دِی.
- یاکِی مَثَلاً اِسلام مُرتَدنِی حُکمِی اوُنِی اوُلدِیرِیشدوُر وَ بُو اوُرِینلِی قَتتِیق قوُللِیک حِسابلَه نَه دِی، دِیسَه ؛ اَمّا سِکوُلارِیزم دِینِی اَیتَه دِیکِی: یوُق، بُو اوُرِینسِیز قَتتِیق قوُللِیکدوُر.
- اِسلامدَه اوُغرِینِی حُکمِی اوُنِی قوُلِینِی کِیسِیشدوُر وَ بُو اوُرِینلِی قَتتِیق قوُللِیک، دِییدِی؛ اَمّا سِکوُلارِیزم دِینِی یوُق، بُو اوُرِینسِیز قَتتِیق قوُللِیکدوُر، دِیب حِسابلَیدِی.
- اِسلام شَرابخُورلِیکنِی،زِناکارلِیکنِی، هَمجِنسبازلِیکنِی حُکمِی مَنَه بوُلَر……..وَ بُو اوُرِینلِی قَتتِیق قوُللِیکدوُر، دِیسَه، سِکوُلارِیزم دِینِی اَیتَه دِیکِی: یوُق بوُ اوُرِینسِیز قَتتِیق قوُللِیک.
- اِسلام اوُرِینلِی یا اوُرِینسِیز قَتتِیق قوُللِیک قَیسِی اِیکَه نِینِی اَلله نِی قانوُنِی تَعیِین قِیلِیشِی کِیرَک، دِیسَه، سِکوُلارِیزم دِینِی یوُق، بُو حَق مِینِیکِی بوُلِیشِی کِیرَک، دِییدِی.
- سِکوُلارِیزم دِینِینِی اَیتِیشِیچَه، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه اِیرگشگن کِیمسَه نِی هَر بِیرِینِی قَتتِیق قوُللِیگِی یامان وَ اوُرِینسِیزدوُر، دِیسَه اَلله اَیتَه دِیکِی: بُو یَحشِی وَ اوُرِینلِی اِیختِیاجدوُر.
بُو یِیردَه مُسُلمان شَخص لا اِلَهَ اِلّا الله وَ مُحَمَّد الرَّسُول الله دِییِیشِی بِیلَن اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه مُخالِف بوُلگن بَرچَه قانوُنلَرنِی رَد قِیلِیب آیاق- آستِی قِیلگن بوُلَه دِی. اَلله تَعالَی هَم غَضَب اوُچُون شَرط وَ قانوُنلَرنِی اوُزِینِی شَرِیعَتِی آرقَه لِی اِنسانلَرنِی اِیختِیارِیگه بِیرِیب قوُیگن، اوُلَر بُو قانوُنلَرنِی واسِیطَه سِیدَه مَنَه بُو غَضَبنِی، قَتتِیق قوُللِیکنِی باشقَه رِیشَه دِی وَ اوُنِی اوُزِینِی صَحِیح یوُلِیگه هِدایَت قِیلِیشَه دِی.
اَلله تَعالَی مُشَخَّص قِیلگه نِیدِیک، قوُپاللِیک وَ غَضَب، قَتتِیق قوُللِیک باطِلنِی، کافِرلَرنِی، اَلله نِی وَ آدَملَرنِی دُشمَنلَرِینِی، جِنایَتچِیلَرنِی بَرابَرِیدَه اِیشلَه تِیلَه دِی وَ حَقگه، مُؤمِنلَرگه نِسبَتاً غَضَبلَه نِیش خَطا اِیش حِسابلَه نَه دِی. دِیمَک بِیر مُؤمِن کِیشِینِی غَضَبِینِی اَصلِی اِیلدِیزِی اوُنِینگ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرِیگه بوُلگن اِیمانِیگه وَ اوُنِی قانوُنلَرِگه، دِیندَگِی قَدر- قِیمَتلَرگه نِسبَتاً قَنچَه لِیک پایبَند اِیکَه نِیگه بارِیب تَقَه لَه دِی.
مُسُلمان اِنساننِینگ باطِلنِی، جِنایَتلَرنِی وَ اوُنِی دِینِیدَگِی قَدرِیَتلَرنِی آیاق- آستِی قِیلَه دِیگن کِیمسَه لَرنِی بَرابَرِیدَگِی غَضَبِینِی، قَتتِیق قوُللِیگِینِینگ اَندازَه سِینِی هَم اَلله تَعیِین قِیلَه دِی، مَثَلاً اَگر بِیر کِیشِی توُحمَت قِیلگن یا اوُغِیرلِیک قِیلگن یا بِیگوُناه اِنساننِی اوُلدِیرگن یا قَراقچِیلِیک قِیلگن یا مُرتَد بوُلگن وَ …….بوُلسَه، مَنَه بُو جِنایَتلَر اوُچُون حُدوُدلَرنِی اَلله تَعیِین قِیلَه دِی؛ شوُ سَبَبلِی هَم غَضَبنِی، قَتتِیق قوُللِیکنِی اَلله تَعالَی تَعیِین قِیلگن اَندازَه بوُیِیچَه جِنایَتچِی شَخصنِی اوُستِیدَه اِیشلَه تِیلِیشِی کِیرَک، بُو یَعنِی جَمِیعیَتدَگِی توُرلِی- هِیل جِنایَتلَرنِی نَوِیگه نِسبَتاً غَضَبنِی، قَتتِیق قوُللِیکنِی صَرفلَه نِیشِی اَلله تَعالَی تامانِیدَن کوُرسَه تِیلَه دِی دِیگه نِیدوُر.
دِیمَک اَلله تَعالَی اوُرِینلِی وَ صَحِیح غَضَبنِی اِنسان وَ حَیوانلَرنِی اوُرتَه سِیدَه مُخافِظَت قِیلِیش اوُچُون بِیر غَرِیزِی کوُچ صِیفَتِیدَه بِیرگن، اِنسان بُو کوُچسِیز نابوُد بوُلِیش خَطَرِیگه دُوچار بوُلَه دِی. بوُندَن تَشقَه رِی غَضَبنِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر واسِیطَه سِیدَه باشقَه رِیش وَ هِدایَت قِیلِیش آرقَه لِی، بُو غَضَب وَ قَتتِیق قوُللِیک اِنساننِینگ دِین،جان، ناموُس، عَقل، مال، آبرُو کَبِی حَیاتِی اِیختِیاجلَرِینِی مُخافِظَت قِیلَه دِی. اَگر بوُندَی غَضَب اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر تامانِیدَن هِدایَت قِیلِینمَیدِیگن بوُلسَه، دُنیا نابوُد بوُلِیب کِیتَه دِی. لَوْلاَ دَفْعُ اللّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الأَرْضُ وَلَکِنَّ اللّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِینَ (بقره/251) اَگر اَلله آدَملَرنِینگ اَیرِیملَرِینِی اَیرِیملَرِی بِیلَن دَفع قِیلِیب توُرمَس اِیکَن، شُبهَه سِیز، یِیر فَسادگه دوُچار بوُلَه دِی. لِیکِن اَلله بَرچَه عالَملَر اوُستِیدَه فَضلوُ کَرَم صاحِبِیدِیر. دِیمَک اوُرِینلِی غَضَب یِیر یوُزِینِی فَساد قاپلَه شِینِی آلدِینِی آلِیش وَ جِنایَتچِی اِنسانلَرنِی صالِح اِنسانلَر تامانِیدَن دَفع قِیلِینِیشِی اوُچُون عامِل حِسابلَه نَه دِی|، بُو غَضَبنِی وَ قَتتِیق قوُللِیکنِی بَندَه لَرگه بِیرِیلِیشِی هَم اَلله نِینگ لُطفِی وَ اِحسانِیدوُر.
(دوامی بار…….)