مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(3- قیسم)
بُو یِیردَه آتَه – آنَه بالَه لَرگَه نِیمَه یَحشِی وَ نِیمَه یامان اِیکَه نِینِی اوُرگَه تَه دِی، اوُلَردَن سُونگ سپُوتنِیک کَنَللَرِی،اَخبارات واسِیطَه لَرِی، مَکتَبلَر، مَدرَسَه لَر، دوُستلَر، حُکوُمَتلَر وَ جَمِیعیَتگَه حاکِم بوُلگَن قانوُنلَر بوُگوُنگِی کوُندَه باغچَه دَورِیدَن باشلَب تا اوُلگوُنِیچَه نِیمَه یَحشِی وَ نِیمَه یامان اِیکَه نِینِی تَعیِین قِیلَه دِی، شوُندَی قِیلِیب، اَلله تَعالَی بوُ بالَه گَه اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنِینِی وَ هِدایَت تاپِیش اوُچُون بِیرگَن بُو اِیشارَه، آتَه – آنَه لَر وَ سپوُتنِیک کَنَللَرِی وَ باشقَه نَرسَه لَر تامانِیدَن اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنِیگَه خِلاف رَوِیشدَه قَدرِیَتلَرنِی، قانوُنلَرنِی تَنِیشتِیرِیش آرقَه لِی، شَخصنِی اَلله نِی نَظَرِیدَه یَحشِی بوُلمَه گَن یَحشِیلِیکلَرگَه یوُللَیدِی وَ اَلله نِی نَظَرِیدَه یامان بوُلمَه گَن یامانلِیکلَرگَه اوُنِی هِدایَت قِیلَه دِی. مَنَه شوُ شَکلدَه شَخصنِینگ ساغلام فِطرَتِیگَه ضَربَه اوُرِیلَه دِی وَ یازِیلمَه گَن تازَه وَرَققَه بالَه خَطا بوُلگَن نَرسَه لَرنِی یازَه باشلَیدِی. شُو یِیردَه بِیز آتَه – آنَه بالَه نِی بوُزَدِی یاکِی آتَه – آنَه سپُوتنِیک کَنَللَرِی وَ باشقَه نَرسَه لَر بالَه نِی بوُزِیشِی اوُچُون شَرائِط یَرَه تِیب بِیرَدِی، دِییَه آلَه مِیز.
مَنَه بُو فِطرِی اِیشلَر اوُرُوغلَرگَه اوُحشَب اَلله هاحلَه گَن شَکلدَه اوُسِیشِی اوُچُون مُناسِب توُپراقگَه وَ مُناسِب هَواگَه، ،مُهِیطگَه ،هِدایَتگَه،پَروَه رِیشگَه اِیختِیاجِی بار، بوُ اِیشلَر اَوَّل باشِیدَه پَروَه رِیشگَه موُختاج بوُلمَیدِی،اَمّا باسِیب اوُتِیلَه دِیگَن یوُل دَوامِیدَه وَ اوُزِینِی زَمانِیدَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر وَ قَدرِیَتلَر اَساسِیدَه اِعتِبارگَه،پَروَه رِیشگَه موُختاج بوُلَه دِی.
راست گَه پِیرِیشگَه مایِیللِیک وَ یالغاندَن نَفرَتلَه نِیش هَمَّه نِی وُجوُدِیدَه بار، یاکِی آمانَتدار بوُلِیشگَه مایِیللِیک وَ خِیانَتدَن نَفرَتلَه نِیش هَم هَمَّه دَه مَوجُود یاکِی توُرمُوش قوُرِیشگَه مایِیللِیک وَ عائِلَه تَشکِیل قِیلِیش،یالغِیز یَشَشنِی یامان کوُرِیش هَم هَمَّه دَه بار، هَمَّه نِی وُجُودِیدَه فِطرِی صُورَتدَگِی بوُندَن باشقَه جُودَه کوُپ اوُرِینلَر مَوجُود، اَمّا مَنَه بوُ اوُرِینلَرنِی هَر بِیرِی اوُزِینِی مَرحَلَه سِیدَه وَ اوُزِینِی زَمانِیدَه بالَه گَه تَعلِیم بِیرِیلِیشِی لازِم، چوُنکِی اوُ بُو یِیردَه مَنَه بُو یَحشِیلِیکلَرنِی قَندَی قوُلگَه کِیرِیتِیشنِی توُغرِی یوُلِینِی اوُرگَه نَه دِی؟ سوُت اِیمَه دِیگَن بالَه گَه راستگوُیلِیکنِی وَ یالغاندَن پَرهِیز قِیلِیشنِی تَعلِیم بِیرِیلمَیدِی، جوُنکِی بُو مایِیللِیکنِی مَنَه بُو یاشدَه هِدایَت قِیلِیب باشقَه رِیب بوُلمَیدِی، لِیکِن بوُندَن یوُقارِیراقدَگِی یاشدَه بوُنِی اِمکانِی بار، یاکِی باشلَنغِیچ صِینفدَگِی بالَه گَه توُرمُوش قوُرِیش وَ عائِلَه تَشکِیل قِیلِیشنِی تَعلِیم بِیرِیلمَیدِی، چوُنکِی مَنَه بُو نَرسَه لَرگَه مایِیللِیک بوُندَن یوُقارِیراقدَگِی یاشدَه اوُزِینِی کوُرسَه تَه دِی وَ اوُشَه یاشدَه هِدایَت قِیلِینِیشِی وَ تَعلِیم بِیرِیلِیشِی کِیرَک،بوُندَن باشقَه فِطرِی اِیشلَر هَم حوُددِی شوُ تَرتِیبدَه بوُلَه دِی.
تَیّارگَرلِیکلَر شَخص توُشگَن شَرائِطگَه،زَمانگَه مُناسِب صُورَتدَه بوُلِیشِی لازِم وَ شَخصنِینگ اَنَه اوُشَه زَماندَگِی تَیّارگَرلِیکلَرگَه وَ تَعلِیمگَه وَ قانوُنگَه اِیختِیاجِی پَیدا بوُلَه دِی. اِیندِی اَگَر تَعلِیملَر وَ قانوُنلَر اَلله تَعالَی نِیکِی بوُلسَه، شَخص یَحشِیلِیک وَ صَلاحِیَت یوُلِیدَه بوُلَه دِی وَ اَگَر مَنَه بُو تَیّارگَرلِیکلَر وَ تَعلِیملَر وَ قانوُنلَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنگَه خِلاف بوُلَه دِیگَن بوُلسَه، شَخص فَسادلَه نِیش وَ فِطرِی اِیشلَرِینِی هَم فَساد بوُلِیشِی یوُلِیگَه توُشِیب قالَه دِی. اَلله تَعالَی قوُیِیدَگِیچَه مَرحَمَت قِیلَه دِی: فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ (روم/30) بَس، (اِی مُحَمَّد)، اوُزِینگِیزنِی دائِما توُغرِی بوُلگَن دِیندَه (اِسلامدَه) توُتِینگ! اَلله اِنسانلَرنِی یَرَتگَن طَبِیعِی خِلقَتنِی سَقلَنگِیز! اَلله نِینگ یَرَه تِیلِیشِی اوُزگَرتِیرِیلمَس. اِینگ توُغرِی دِین مَنَه شوُدِیر. لِیکِن کوُپ آدَملَر بِیلمَسلَر.
مَنَه بُو یِیردَه آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک فِطرِی اِیشلَرنِی اَلله تَعالَی یَرَتگَن وَ اَلله نِینگ خِلقَتِیدَه هِیچ قَندَی اوُزگَه رِیشگَه یوُل یوُقدِیر. اوُزگَه رِیش یَعنِی بِیر نَرسَه نِی باشقَه بِیر نَرسَه گَه اوُزگَرتِیرِیلِیشِینِی اَنگلَه تَه دِی. مَثَلاً چوُپ یانِیشنِی اَثَرِیدَه کوُمِیرگَه اَیلَه نَه دِی،بوُ نَرسَه اوُزگَه رِیشدَن فَرق قِیلَه دِی. مَثَلاً اَگَر حوُددِی شوُ چوُپنِی بوُلَکلَرگَه بوُلِیب کوُرسِی یا خانتَحتَه یَسَب اوُنِی اوُزگَرتِیرِیلگَن بوُلسَه هَم، اوُنگَه بَرِیبِیر چُوپ دِییِیلَه دِی. اوُنِی ماهِیَتِی اوُزگَرمَه گَن وَ اوُ باشقَه نَرسَه گَه اَیلَه نِیب قالمَه گَن، اِیندِی حوُددِی شوُنگَه اوُحشَش مَنَه بُو فِطرِی اِیشلَر هَم باشقَه بِیر نَرسَه گَه اَیلَه نِیب قالمَیدِی، اَمّا اوُلَر اوُزگَه رِیشِی موُمکِین، حَتَّی اَگَر بُو اِیشلَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی قَرَمَه – قَرشِیسِیگَه توُرِیب قالگَن تَقدِیردَه هَم، اوُلَر اوُزِینِی کوُرسَه تَه دِی وَ شَخصدَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه مایِیللِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرَه دِی. مُسُلمانلَر غَیرِی مُسُلمانلَردَه هَم مَنَه بُو مایِیللِیکلَرنِی تَرغِیب قِیلِیب قوُزغَه تِیشَه دِی. بوُنِی نَتِیجَه سِیدَه کافِرلَرنِی جَمِیعیَتِیدَگِی جوُدَه کوُپ آدَملَر مُسُلمان بوُلِیشَه دِی، اَمّا هَلاک قِیلوُچِی تَکَبُّر کَسَللِیگِیگَه دوُچار بوُلگَن کافِرلَرنِی دَستَه سِی اوُزلَرِینِی قَیصَرلِیکلَرِی،حَسَدگوُیلِیکلَرِی توُفَیلِی اِنکار قِیلِیشَه دِی وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُننِی قَبُول قِیلِیشمَیدِی، لِیکِن اوُلَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُن صَحِیح اِیکَه نِینِی جوُدَه هَم یَحشِی بِیلِیشَه دِی: وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا ۚ فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ(نمل/14) وَ اوُزلَرِی اَنِیق بِیلگَن حاللَرِیدَه ظُلم وَ کِبر قِیلِیب، اوُ (مُؤجِیزَه لَرنِی) اِنکار اِیتدِیلَر. اِیندِی ( اِی مُحَمَّد)، اوُ بوُزغوُنچِی کِیمسَه لَرنِینگ عاقِبَتِی قَندَی بوُلگَه نِینِی کوُرِینگ.
مَنَه بُو حالَتدَه فِطرِی اِیشلَر اِنساننِینگ اِینگ اَفضَل رُوحِی اِیستَکلَرِی بوُلِیب قالَه دِی وَ مَوجُوداتدَگِی ماددِی وَ جِسمِی اِیستَکلَر کَبِی غَرِیضِی اِیشلَرنِی هَرگِیز یوُق قِیلِیب بوُلمَیدِی. اَلبَتَّه غَرِیضِی وَ فِطرِی اِیشلَر بِیر- بِیرِیدَن فَرق قِیلَه دِی، اَگَر بِیر کِیشِی کِیلِیب اِنساننِی فِطرِی اِیشلَرِینِی حِسابگَه آلمَه گَن حالدَه فَقَط غَرِیضِی اِیشلَرِینِی نَظَردَه توُتَه دِیگَن بوُلسَه، اوُ آشکارَه اِنساننِی باشقَه حَیوانات بِیلَن بَرابَر قِیلِیب قوُیگَن بوُلَه دِی. شوُ سَبَبلِی هَم کوُرِیب توُرگَه نِیمِیزدِیک سِکوُلارِیستلَر حَیوانلَرنِی اوُستِیدَه رَفتارِی وَ رُوحِی اِیشلَرنِی اِمتِحان قِیلِیشگَن پَیتِیدَه، بُو اِمتِحاننِی نَتِیجَه سِینِی اِنسانلَرنِی اوُستِیگَه هَم عُمُومِیلَشتِیرِیشَه دِی وَ اِنسان هَم شوُلَر کَبِی بوُلَه دِی دِییدِی، مَنَه بُو نَرسَه آشکار خِیلَه وَ سَرگَردانلِیک بوُلِیب سِکوُلارِیزم دِینِی بوُلَرنِی اِنساننِی حَیوانلَشتِیرِیش وَ اوُنِی فِطرِی اِیختِیاجلَرِینِی غَرِیضِی اِیختِیاجلَر واسِیطَه سِیدَه کانترال قِیلِیش اوُچُون وُجُودگَه کِیلتِیرگَن.
غَرِیضِی اِیشلَر اِنسان اوُچُون هَم وَ باشقَه مَوجُودات اوُچُون هَم بِیر اِیختِیاج بوُلگَه نِی کَبِی،آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک بَرچَه فِطرِی اِیشلَر هَم اِنسان اوُچُون بِیر اِیختِیاج حِسابلَه نَه دِی. شوُنگَه اوُحشَش شادلِیک وَ بَخت هَم شَخصلَرنِینگ حَیاتِیگَه جوُدَه کوُپ تَأثِیرِی بوُلگَه نِی توُفَیلِی، اِنساننِینگ مُهِم رُوحِی اِیختِیاجِی صِیفَتِیدَه، بَرچَه اِنسانلَر اوُچُون بَشَرِیَتنِینگ اَساسِی ضَرُورَتِی وَ اِیختِیاجِی حِسابلَه نَه دِی، شادلِیک دَرد تارتِیش وَ سِیوِیش،تَشوِیش، غَم – اَندوُه ………کَبِی آچِیق- آیدِین نَرسَه وَ اِنسان حَیاتِینِینگ عادَتِی وَ طَبِیعِی حادِیثَه سِیدوُر، بُو دُنیادَه شادلِیککَه اِیختِیاجِی بوُلمَیدِیگَن هِیچ کِیم تاپِیلمَیدِی.
(دوامی بار…….)