مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(8- قیسم)
اَگَر اِنسان اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی صَحِیح یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلَه دِیگَن بوُلسَه – بُو مُؤمِننِی زِندانِی وَ قَماقخانَه سِی بوُلمِیش مَنَه بُو دُنیا بوُلَه دِیمِی یائِنکِی آخِیرگِی مَقصَد بوُلمِیش قِیامَت وَ جَنَّت بوُلَه دِیمِی – بُو مَرحَلَه لَرنِی هَمَّه سِیدَه مُسُلمان کِیشِی اِینگ آغِیر اِمتِحانلَرنِی هَم شادلِیک وَ حوُرسَندچِیلِیک بِیلَن کوُتِیب آلَه دِی وَ سوُنگرَه آخِیرگِی شادلِیکنِی قوُلگَه کِیرِیتَه دِی. حَبّاب اِبنِ اَرَت وَ بِلال، سُمَیَّه، حُبَیب رَضِیَ الله عَنهُ لَرگَه وَ سَیِّد قُطب، عُمَر مُختار وَ باشقَه لَرگَه اوُحشَب قِییناقلَر، عَذابلَر وَ اوُلِیمنِی شادلِیک وَ حوُرسَندچِیلِیک بِیلَن قَبوُل قِیلِیشَه دِی، یاکِی بوُلمَسَم اِستِشهادِیَه عَمَلِیاتلَرِینِی هَم شادلِیک وَ حوُرسَندچِیلِیک بِیلَن عَمَلگَه آشِیرِیشَه دِی وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی سوُزلَرِیگَه کوُرَه مَنَه بُو یوُلدَه شادلِیک وَ حُورسَندچِیلِیک بِیلَن بِیر نِیچَه مَرتَه اوُلِیشگَه وَ شَهِید بوُلِیشگَه راضِی بوُلَه دِی: وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ وَدِدْتُ أَنِّي لأُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ، ثُمَّ أُحْيَا، ثُمَّ أُقْتَلُ، ثُمَّ أُحْيَا، ثُمَّ أُقْتَلُ، ثُمَّ أُحْيَا ”[1] جانِیم اوُنِی قوُلِیدَه بُولگَن ذاتگَه قَسَمکِی، اَلله نِی یوُلِیدَه جَنگ قِیلِیشنِی وَ اوُلدِیرِیلِیشنِی یَحشِی کوُرَردِیم، سوُنگرَه تِیرِیلسَم وَ یَنَه قَیتَه دَن اوُلدِیرِیلسَم، سوُنگرَه یَنَه بِیر بار تِیرِیلسَم وَ یَنَه قَیتَه دَن اوُلدِیرِیلسَم. یَعنِی قَیتَه – قَیتَه تِیرِیلسَم وَ قَیتَه – قَیتَه اَلله نِی یوُلِیدَگِی قوُراللِی جَنگدَه اوُلدِیرِیلسَم.
اوُ کِیشِینِینگ مُؤمِن شاگِردلَرِی هَم حوُددِی شوُندَی بوُلِیشگَن اِیدِی، اَگَر رُحصَت بِیرسَنگِیزلَر سِیزلَرگَه بِیر تَرِیخِی بِیر داستاننِی اَیتِیب بِیرماقچِیمَن، اوُندَه اِسلامِی صَحِیح تَعلِیمنِی، اِسلام دِینِینِی قَدرِیَتلَرِینِی، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنگَه اِیرگَه شِیشنِی، اَلله تَعالَی مُؤمِنلَرگَه وَعدَه بِیرگَن دائِمِی، بِی پایان جَنَّت وَ شادلِیکنِی کوُرَه سِیزلَر، اوُندَه مُؤمِنلَر اَگَر مِینگتَه جانگَه اِیگَه بوُلگَن تَقدِیرلَرِیدَه هَم اَلله بِیلَن سَودالَشگَن پَیتلَرِیدَه اوُز اِیختِیارلَرِی بِبلَن اوُنِی فِدا قِیلَه دِیلَر:
بَدر وَ باشقَه غَزاتلَردَه قَتنَشگَن صَحابَه عَبدُالله اِبنِ حُذافَه رَضِیَ الله عَنهُ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی اِیراننِینگ شاهِی حِسرَونِی سَلطَنَتِیگَه یوُبارِیلگَن اِیلچِیسِی هَم بوُلگَن اِیدِی، بُو قَدرلِی صَحابَه شوُح طَبِیعَتلِی اِنسان بوُلگَنلَر، اوُ کِیشِینِینگ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم بِیلَن قِیلگَن هَزِیللَرِی فِقه اَهلِینِی آلدِیدَه هَم مَشهُور، اِیندِی مَنَه بُو شَخص عُمَر اِبنِ خَطَّاب رَضِیَ الله عَنهُ نِی دَورِیدَه هِجرِی 19 یِیلدَه رُوملِیکلَرگَه قَرشِی آلِیب بارِیلگَن جِهاد پَیتِیدَه بِیر گوُرُوه مُسُلمانلَر بِیلَن اَسِیرگَه توُشِیب قالَه دِی: رُومنِی شاهِی صَحابَه لَرنِینگ مُستَحکَم اِیمانِی، سوُزگَه قوُلاق سالِیشلَرِینِی،اِطاعَتلَرِینِی مِعزانِیدَن وَ اوُلَرنِینگ اِسلامگَه،رَهبَرِیَتگَه نِسبَتاً فِداکارلِیکلَرِیدَن خَبَردار اِیدِی، اَمّا بوُنِی اِمتِحان قِیلِیب سِینَب کوُرماقچِی بوُلَه دِی وَ کوُزِی بِیلَن کوُرِیشنِی هاحلَیدِی، شوُ سَبَبلِی هَم اَگَر مُسُلمانلَر اَسِیر آلِینسَه، اوُلَرنِی اوُلدِیرمَسدَن اوُنِی حُوضُورِیگَه کِیلتِیرِیشنِی بوُیُورگَن اِیدِی.
اِیندِی عَبدُالله اِبنِ حُذافَه بِیر گوُرُوه مُسُلمانلَر بِیلَن اَسِیرگَه توُشَه دِی، سوُنگرَه نَصرانِیلَرنِی شاهِیگَه بِیر گوُرُوه مُسُلمانلَرنِینگ اَسِیرگَه توُشگَنلِیگِینِی وَ اوُلَردَن بِیرِی پَیغَمبَرنِینگ قَدِیمگِی یارانلَرِیدَن اِیکَه نِینِی خَبَر بِیرِیشَه دِی، اوُ کِیشِینِی شاهنِی حُضوُرِیگَه کِیلتِیرِیشگَن پَیتِیدَه رُومنِی شاهِی اَوَّلا عَبدُالله اِبنِ خُذافَه رَضِیَ الله عَنهُ گَه اوُزاق وَقت دِققَت بِیلَن قَرَب توُرَه دِی، شوُندَن کِییِین اوُ کِیشِی بِیلَن صُحبَتلَه شَه دِی، اَگَر اوُ کِیشِی دِینِینِی اوُزگَرتِیرسَه اوُنِی آزاد قِیلِیشنِی وَ اوُ کِیشِیگَه مال- دَولَت، یِیر، چِیرایلِی عَیاللَرنِی، حَتَّی وَزِیرلِیکنِی وَ پادشاهلِیککَه شِیرِیک بوُلِیشنِی هَم وَعدَه بِیرَه دِی، اَمّا عَبدُالله رَضِیَ الله عَنهُ قَطعِیَت بِیلَن شاهگَه جَواب بِیرَه دِیکِی: دِیننِی اوُزگَرتِیرِیشنِی اَصلاً اِمکانِی یوُق نَرسَه، اوُلِیم بُوندَن کوُرَه مِینگ مَرتَه یَحشِیراق، اوُ کِیشِی کوُلگَن حالدَه سوُزِیدَه دَوام اِیتَه دِیکِی، اَلله گَه قَسَمکِی اَگَر سِین اوُزِینگدَگِی وَ عَرَبلَرنِی بَرچَه سِیدَگِی مال- موُلکنِی مِینگَه بِیرگَن تَقدِیرِینگدَه هَم مُحَمَّد صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی دِینِیدَن کوُزنِی آچِیب یوُمگوُنچَه لِیک مِقداردَه هَم آرتگَه قَیتمَیمَن، بُو اِیشگَه راضِی بوُلمَیمَن.
رُومنِی شاهِی مَنَه بُو مَرحَلَه دَه اوُ کِیشِینِی بِیر نِیچَه مَرتَه اوُلِیم بِیلَن تَحدِید قِیلَه دِی، بِیرِینچِی اوُ کِیشِینِی آسِیب قوُیَه دِی وَ کَمان بِیلَن آتماقچِی بوُلَه یاتگَندِیک قِیلِیب کوُرسَه تَه دِی، یَعنِی عَسکَرلَرگَه اوُ کِیشِینِی اوُزِیگَه قَرَتَه اِیمَس، بَلکِی اَطرافِیگَه آتِیشنِی بوُیوُرَه دِی، کَمان آتِیلَه یاتگَن پَیتِیدَه هَم عَبدُالله نِی دِینِینِی تَرک قِیلِیشگَه دَعوَت قِیلَه دِی، لِیکِن اوُ کِیشِیگَه بُو هَم تَأثِیر قِیلمَیدِی، عَبدُالله نِی یَنَدَه کوُپراق تَحدِید قِیلِیش اوُچُون، اوُ کِیشِینِی کوُز آلدِیدَه بِیر قاذان یاغنِی قِیزدِیرِیشَه دِی وَ اَسِیرلَردَن اِیککِی کِیشِینِی نَصرانِی بوُلِیشگَه دَعوَت قِیلِیشَه دِی، اَمّا اوُلَر بُو تَکلِیفنِی قَبوُل قِیلِیشمَه گَچ هَر اِیککاوِینِی قِیزِیب توُرگَن یاغگَه تَشلَه شَه دِی، اوُلَرنِی فَقَط سوُیَکلَرِی قالَه دِی خالاص.
رُومنِی نَصرانِی شاهِی شوُندَن سُونگ هَم عَبدُالله نِی یَنَه قَیتَه دَن نَصرانِیَتنِی قَبوُل قِیلِیشگَه دَعوَت قِیلَه دِی، اَمّا اوُ کِیشِی بُو تَکلِیفنِی یَنَدَه شِددَت بِیلَن اِنکار قِیلَه دِی، قَیصَر نااوُمِید بوُلِیب اوُ کِیشِینِی قاذانگَه تَشلَشنِی بوُیُورَه دِی. عَبدُالله نِی قاذاننِی آلدِیگَه آلِیب کِیلِیشگَن پَیتِیدَه اوُ کِیشِینِی کوُزِی یاشگَه توُلگَن اِیدِی. پادشاهگَه عَبدُالله نِی کوُز یاشِی توُکَه یاتگَه نِینِی خَبَر بِیرِیشَه دِی، پادشاه اوُ اوُلِیمدَن قوُرقِیب یِیغلَه یَپتِی دِیب اوُیلَیدِی، شُو سَبَبلِی اوُنِی حوُضوُرِیگَه قَیتَه رِیب آلِیب کِیلِیشگَه بوُیوُرَه دِی، اوُ کِیشِینِی آلِیب کِیلِیشگَن پَیتدَه یَنَه بِیر بار نَصرانِیَت عَقِیدَه سِینِی قَبوُل قِیلِیشنِی تَکلِیف قِیلَه دِی، لِیکِن عَبدُالله یَنَدَه قَتتِیقراق شِددَت بِیلَن رَد قِیلَه دِی. قَیصَر غَضَبلَه نَه دِی وَ اوُنِی حَقارَت قِیلِیب باشلَیدِی وَ اَیتَه دِیکِی: اِی فَلان بوُلِیب کِیتگوُر! بوُلمَسَم نِیمَه اوُچُون یِیغلَه یاتگَن اِیدِینگ؟
عَبدُالله رَضِیَ الله عَنهُ اوُنگَه جَواب بِیرِیب اَیتَه دِیکِی: کوُز یاشِیمگَه سَبَب حاضِر قاذانگَه تَشلَنسَم جان بَدَنِیمدَن چِیقِیب کِیتَه دِی، دِیب اوُیلَه دِیم،کاشکِی باشِیمدَگِی ساچلَرنِی مِقدارِیچَه جانِیم بوُلگَندَه اِیدِی، اوُلَرنِی هَمَّه سِینِی سانِیچَه اَلله نِی یوُلِیدَه قاذانگَه تَشلَه نَر اِیدِیم.
پادشاه عَبدُالله نِی کوُچلِی اِیمانِی وَ شِجاعَتِینِی قَرشِیسِیدَه تَسلِیم بوُلدِی وَ اَیتدِیکِی: مِینِی باشِیمنِی اوُپِیشِینگ عِوَضِیگَه سِینِی آزاد قِیلِیشِیمنِی هاحلَیسَنمِی؟ عَبدُالله اَیتدِیکِی: بوُنِی عِوَضِیگَه هَمَّه اَسِیرلَرنِی آزاد قِیلَه سَنمِی؟ شوُندَه پادشاه اَیتدِیکِی: حَه، بوُنِی عِوَضِیگَه هَمَّه اَسِیرلَرنِی آزاد قِیلَه مَن.
عَبدُالله رَضِیَ الله عَنهُ اوُزِیگَه – اوُزِی اَیتَه دِیکِی: بُو اَلله نِی دُشمَنلَرِیدَن بِیرِی خالاص، اَگَر اوُنِی باشِینِی اوُپَه دِیگَن بوُلسَم هِیچ نَرسَه قِیلمَیدِی، بوُلِیب هَم بوُنِی عِوَضِیگَه مِین بِیلَن بِیرگَه هَمَّه اَسِیرلَر آزاد بُولَه دِی………اوُ کِیشِی پادشاهنِی آلدِیگَه بارِیب اوُنِی باشِینِی اوُپَه دِی، بوُندَن سُونگ پادشاه بَرچَه اَسِیرلَرنِی عَبدُالله نِی قوُلِیگَه تاپشِیرِیشگَه بوُیرُوق بِیرَه دِی. عَبدُالله رَضِیَ الله عَنهُ عُمَر اِبنِ خَطّاب رَضِیَ الله عَنهُ نِی حوُضوُرِیگَه کِیلِیب، مَنَه بُو ماجَرانِی تَعرِیفلَب بِیرَه دِی، عُمَر رَضِیَ الله عَنهُ بُو اِیشدَن جُودَه هَم حوُرسَند بوُلَه دِی. اوُ کِیشِی اَسِیرلَرگَه قَرَب اَیتَه دِیلَرکِی: هَر بِیر مُسُلمان عَبدُالله نِی باشِینِی اوُپِیب قوُیِیشِی کِیرَک وَ مِین هَمَّه دَن اَوَّل بوُ اِیشنِی باشلَب بِیرِیشِیم لازِم. شوُندَن سُونگ اوُ کِیشِی اوُرِینلَرِیدَن توُرِیب عَبدُالله نِی باشِینِی اوُپَه دِیلَر. [2]
(دوامی بار…….)
[1] رواه بخاری
[2]1- الاصابه فی تمییز الصحابه از ابن حجر 2/287 2- السیره النوبه از ابن هشام. 3-حیاه الصحابه شیخ مولانا محمد یوسف كاندهلوی.4- تهذیب التهذیب 5/185. 5- تاریخ الاسلام للذهبی.