مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(31- قیسم)
شوُنِینگدِیک اِمامِ شافِیعِی هَم “أَدَبُ القَضاء” کِتابِیدَه اَیتگَن اِیدِیلَرکِی: “مُوسِیقَه مَکرُوه بُولگَن نَرسَه وَ شِبهِ باطِلدوُر، کِیمکِی اوُنگَه مُبتَلا بوُلگَن بوُلسَه، سَفِیه بوُلِیبدِی وَ اوُنِی گوُواهلِیگِی قَبوُل قِیلِینمَیدِی. یَعنِی فاسِق کِیشِینِی حُکمِیدَه بوُلَه دِی. قُرطُبِی تَفسِیرِیدَه اَبُو الفَرَجدَن نَقل قِیلِیب کِیلتِیرَه دِیکِی: بِیزلَرنِینگ (شافِیعِی) مَذهَبِیمِیزدَگِی یارانلَردَن بِیرِی قَفّالنِی اَیتِیشِیچَه، آواز اَیتَه دِیگَن وَ رَقّاصَه بوُلگَن کِیشِیلَرنِینگ گوُواهلِیگِی قَبوُل قِیلِینمَیدِی، لِیکِن اِمامِ شافِیعِیگَه اِیرگَشگَن کِیشِیلَرنِی بَعضِیسِی مُوسِیقَه نِی آزاد قوُیِیب بِیرِیشگَن، اوُلَر کوُپراق ظاهِرِی مَذهَبِیدَگِی اِبنِ حَزم اَندَلوُسِینِی وَ صُوفِیلَرنِینگ کوُز- قَرَشِینِی تَأثِیرِیگَه توُشِیشگَن.
– اِمامِ اَحمَد رَحِمَهُ الله نِی مَذهَبِی توُتگَن اوُرِین حَقِیدَه اوُ کِیشِینِی اوُغلِی عَبدُالله اِبنِ اَحمَد اَیتَه دِیکِی: “مُوسِیقَه حَقِیدَه آتَمدَن سَوال سوُرَه گَن پَیتِیمدَه، اوُ کِیشِی بوُنِی جَوابِیگَه اَیتدِیلَر: مُوسِیقَه قَلبدَه نِفاقنِی اوُندِیرَه دِی وَ مِین اوُنِی یَحشِی کوُرمَیمَن.” سُونگرَه مالِکنِی سوُزِینِی کِیلتِیردِیلَر: ” بُو اِیشلَرنِی بِیزلَرنِینگ نَزدِیمِیزدَه فاسِق کِیشِیلَر قِیلِیشَه دِی.” ( یَعنِی اوُ کِیشِی هَم بوُندَی اِیشلَرنِی مُنافِقلَرگَه وَ سِکوُلارزَدَه لَرگَه خاص دِیب حِسابلَه گَنلَر.) [1]
مَنَه بُو صُورَتدَه توُرت اَئِمَّه نِی هَمَّه لَرِی مَعازِف اَسبابلَرِیدَن ( یاکِی بوُگوُنگِی کوُننِی تِیلِی بِیلَن اَیتگَندَه مُوسِیقَه اَسبابلَرِیدَن) فایدَه لَه نِیشنِی یَحشِی اِیمَس دِیگَن نَظَرگَه اِتِّفاق قِیلِیشگَن وَ اَگَر هَر قَندَی کِیشِی مَنَه بُو اِماملَر مُوسِیقَه دَن فایدَه لَه نِیشنِی مُباه دِییِیشگَن، دِییدِیگَن بوُلسَه، شُبهَه سِیز بُو آدَم توُرت اِمامگَه نِسبَتاً یالغاننِی نِسبَتلَبدِی.
اِبنِ تَیمِیَّه نِی اَیتِیشِیچَه : “هَر توُرت مَذهَب مُوسِیقَه اَسبابلَرِینِی هَمَّه سِینِی حَرام دِیب سَنَشگَن…….. وَ مَنَه بُو تُورت مَذهَبگَه تابِع بوُلگَنلَرنِی آرَه سِیدَه بُو بارَه دَه اِختِلاف مَوجُود اِیمَس.” وَ مُوسِیقَه باطِنِی شَراب بوُلِیب اِنساننِی باطِینِیگَه، رُوحِیگَه، رَوانِیگَه تَأثِیر کوُرسَه تَه دِی، اوُنِی تَأثِیرِی شَرابنِی تَأثِیرِیدَن کُورَه کَتتَه راق. اِنسان مُوسِیقَه بِیلَن مَست بوُلگَن پَیتِیدَه اوُنِی وُجوُدِیدَه شِیرک حَل بوُلَه دِی وَ فَحش اِیشلَرگَه، ظُلمگَه مایِیللِیک پَیدا بُولَه دِی، 1- شِیرک کِیلتِیرِیشَه دِی، 2- اَلله حَرام قِیلگَن نَفسنِی اوُلدِیرِیشَه دِی وَ 3- زِنا قِیلِیشَه دِی؛ مَنَه بُو اوُچتَه اوُرِین مُوسِیقَه نِی کوُپ اِیشِیتَه دِیگَن کِیشِیلَردَه جوُدَه کوُپ تاپِیلَه دِی. [2].[3]
اِبنِ تَیمِیَّه بُو بارَه دَه یَنَه اَیتَه دِیکِی: “شوُ سَبَبلِی هَم مُوسِیقَه اِیشِیتِیشگَه عادَتلَه نِیب قالگَن کِیشِیلَر قُرآننِی اِیشِیتِیشگَه موُشتاق بوُلِیشمَیدِی وَ اوُنِی اِیشِیتِیش سَبَبلِی حوُرسَند بوُلِیشمَیدِی، اوُلَر مُوسِیقَه اِیشِیتِیشنِی کِیتِیدَن تاپَیاتگَن تَأثِیرنِی قُرآنگَه قوُلاق سالِیشدَه تاپَه آلِیشمَیدِی، بَلکِی اَگَر هَم قُرآنگَه قوُلاق سالَه دِیگَن بوُلِیشسَه هَم قَلبلَرِی باشقَه نَرسَه بِیلَن مَشغوُل بوُلگَن حالدَه یاکِی تِیللَرِی باشقَه نَرسَه لَر بِیلَن مَشغوُل حالدَه اِیشِیتِیشَه دِی وَ قَلبلَرِی حاضِر بوُلمَیدِی،اَمّا نَوبَت مُوسِیقَه گَه کِیلَه دِیگَن بوُلسَه آوازلَرِینِی پَستلَه تِیشَه دِی وَ حَرَکَتلَه نِیشمَیدِی وَ قَلبلَرِی هَم حاضِر بوُلَه دِی!” [4]
اَبُو عُمَر وَ اِبنِ صَلاح وَ اِبنِ قایِّم ساز وَ آوازنِی (بِیرگَه لِیکدَه) مَمنوُع قِیلِینگَه نِی بارَه سِیدَگِی اِسلامِی اوُلَمالَرنِینگ اِتِّفاقِینِی بَیان قِیلِیشگَن. بُو دَرَجَدَه قَتتِیق قوُللِیک قِیلِینِیشِینِی عِللَتِی هَم، مُسُلمانلَرنِی اِیمانِینِی سَقلَب قالِیش، مُحافِظَت قِیلِیش وَ قَلبِی بوُلغَه نِیب بِیمار بوُلِیب قالِیشِینِی آلدِینِی آلِیش وَ قَلبدَه اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن بِی رَحملِیکنِی اوُسِیب بارِیشِیگَه یوُل قوُیمَسلِیک وَ قُرآن توُشوُنچَه لَرِینِی دَرک قِیلِیشدَن اوُزاقلَه شِیب کِیتِیلِیشِیگَه وَ موُسِیقَه گَه عادَتلَه نِیب قالِیشگَه یوُل قوُیمَسلِیکدَن عِبارَت.
اِیندِی مُوسِیقَه گَه اوُرگَه نِیب شُو اِیشنِی اَهلِی بوُلِیب قالگَن مُوسِیقَه گِیاهوَندلَرِیگَه قوُیِیدَگِیلَرنِی اَیتَه آلَه مِیز: اوُلَر شوُندَی کِیشِیلَرکِی، وَقتلَرِینِی بِیکارگَه تَلَف قِیلِیشَه دِی وَ لَغوگَه کوُنگِیل قوُیِیب آلِیشگَن، اوُلَر شوُ اِیشنِی اَهلِی بوُلِیب قالِیشگَن، اوُلَر کافِرلَرنِینگ کَسَللِیکلَرِیدَن بِیرِیگَه مُبتَلا بوُلِیشگَن، اوُلَر بِیمار بوُلِیب قالِیشگَن، اَگَر مَنَه بُو کِیشِیلَر مُؤمِن بوُلسَه لَر، اوُلَر دَرمان قِیلِینِیشِی کِیرَک، لِیکِن اَگَر اوُلَر مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی صَفِیدَه بوُلِیشسَه، اوُلَرگَه مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَرگَه اوُحشَب مُعامَلَه قِیلِینِیشِی لازِم، اِینگ کَمِیدَه اوُلَرنِی بَرابَرِیدَه اوُزِیمِیزنِی اِیختِیاط قِیلِیب خوُشیار بوُلِیشِیمِیز کِیرَک بوُلَه دِی.
اَگَر جَمِیعیَتدَه مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَر کَبِی آهَنگلَرِیدَه مُوسِیقَه اَسبابلَرِیدَن فایدَه لَه نَیاتگَن وَ اوُلَرگَه قوُلاق سالَه یاتگَن کِیشِیلَرنِی کوُرسَک، نِیمَه قِیلِینِیشِی کِیرَک؟ بِیز هَم رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم وَ اوُ کِیشِینِینگ اِبنِ عُمَرگَه اوُحشَش اَصحابلَرِی قِیلگَن اِیشنِی قِیلَه مِیز:
نافِع رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِیکِی: اِبنِ عُمَر بِیر آوازنِی اِیشِیتدِی وَ بَرماقلَرِینِی قوُلاغِیگَه کِیرگِیزدِی وَ یوُلِینِی باشقَه تامانگَه بوُردِی وَ مِینگَه اَیتدِیکِی: اِی نافِع مَنَه بُو آوازنِی اِیشِیتیَپسَنمِی؟ یوُق!،- دِیدِیم. شوُندَن سُونگ اوُ بَرماقلَرِینِی قوُلاغِیدَن چِیقَه رِیب مِینگَه اَیتدِی: مِین رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بِیلَن بِیرگَه اِیدِیم، بِیز حاضِرگِی آوازگَه اوُحشَش بِیر آوازنِی اِیشِیتدِیک، اوُ کِیشِی شوُ اِیشنِی قِیلگَن اِیدِیلَر، یاکِی « ﺭَﺍَﯾْﺖُ ﺭﺳﻮﻝَ ﺍﻟﻠﻪِ ﯾَﺴْﻤَﻊُ ﺯَﻣﺎﺭَﺓَ ﺭﺍﻉٍ ﻓَﺼَﻨَﻊَ ﻣِﺜْﻞَ ﻫﺬﺍ»[5]
رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم چوُپاننِی نَیِینِی آوازِینِی اِیشِیتگَن پَیتلَرِیدَه، شوُندَی عَمَل قِیلگَنلِیکلَرِینِی کوُردِیم.
مَنَه بُو رِوایَتدَن کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، بُو اَسبابلَردَن فایدَه لَه نِیش تَحرِیم دَرَجَه سِیگَه یِیتگَن اِیمَس، چوُنکِی اَگَر بُو نَرسَه حَرام بوُلگَندَه رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بَرماقلَرِینِی قوُلاقلَرِیگَه کِیرگِیزِیشنِی اوُرنِیگَه بُو اِیشنِی توُحتَه تِیش بُویِیچَه حُکم صادِر قِیلگَن بوُلَر اِیدِیلَروَ بُو نَینِی چَه لِیشگَه یا باشقَه لَر اوُنِی آوازِینِی اِیشِیتِیشِیگَه رُحصَت بِیرمَه گَن بوُلَردِیلَر وَ مَنَه بُو مُنکَرنِی اوُزگَرتِیرِیش اوُچُون کِیرَکلِی دَستوُرلَرنِی صادِر قِیلگَن بوُلَردِیلَر، حَرام قِیلِینگَن اِیشلَرگَه نِسبَتاً قَتتِیق مُناسَبَت بِیلدِیرَه دِیگَن اِبنِ عُمَر رَضِیَ الله عَنهُ هَم، اَگَر بوُنِی حَرام قِیلِینگَه نِیدَن خَبَردار بوُلگَنلَرِیدَه اِیدِی، نافِع بُو آوازنِی اِیشِیتِیشِیگَه یوُل قوُیمَس اِیدِیلَر. اِبنِ عُمَرنِی بِیلدِیرگَن مُناسَبَتِی شوُنِی کوُرسَتیَپتِیکِی، مَنَه بُو اَبزارلَر تَحرِیم دَرَجَه سِیگَه یِیتگَن اِیمَس. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم جُودَه کوُپ لَهولَردَن وَ لَغولَردَن اوُزلَرِینِی اوُزاق توُتگَنلَر، لِیکِن بوُلَرنِی باشقَه لَرگَه تَحرِیم قِیلگَن اِیمَسلَر، اوُ کِیشِی حَتَّی جوُدَه کوُپ مُباه اِیشلَردَن هَم اوُزلَرِینِی تارتگَنلَر. مَنَه بوُ اِیککِیتَه نوُقطَه گَه جوُدَه هَم دِققَت بِیلَن اِعتِبار بِیرِیلِیشِی کِیرَک، اَگَر دِققَت قِیلِینَه دِیگَن بوُلسَه، شَخص سُنَّت وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی سِیرَتلَرِی بارَه سِیدَه خَطاگَه دوُچار بوُلمَیدِی. شوُندَی قِیلِیب بُو یِیردَگِی مُهِم نَرسَه شوُکِی: بِیر حُکم تَحرِیم حالَتِیدَن چِیقَه دِیگَن بوُلسَه، بُو حُکم تَحرِیمدَن باشقَه حُکملَرنِی دَرَجَه سِیدَن جای آلَه دِی.
اَگَر سِیز هَم مُوسِیقَه اَسبابلَرِینِی دُرُوست اِیمَسلِیگِیگَه اِعتِقاد قِیلسَنگِیز، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی وَ اِبنِ عُمَرنِی قِیلگَن مَنفِی مُبارَزَه سِینِی قِیلِینگلَر. حَه، بُو مَنفِی مُبارَزَه بوُلَه دِی، بوُندَن آرتِیغِی غُلوُ وَ آشِیرِیب یوُبارِیشلِیک حِسابلَه نَه دِی.
(دوامی بار…….)
[1] إغاثة اللهفان
[2] مجموع الفتاوا . ج 11 ص 567 / ناصر الدین آلبانی هم می گوید: “مذاهب اربعه بر تحریم تمام آلات موسیقی اتفاق نظر دارند” (السلسلة الصحیحة:145/1)
[3]مجموع الفتاوى ” (10 /417)
[4] مجموع فتاوی
[5] امام احمد،صحیح أبی داوود 4116 و ابن ماجه