مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(35- قیسم)
رَقص وَ اوُیِین:
اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها اَیتَه دِیکِی: عِید کوُنِیدَه حَبَشِیلَر مَسجِددَه رَقص وَ اوُیِین بِیلَن مَشغُول اِیدِیلَر، « جاء حَبَشٌ يزْفِنُونَ في يوْمِ عِيدٍ في الْمَسْجِدِ» رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مِینِی اوُلَرنِی تاماشا قِیلِیشگَه چَقِیردِیلَر، مِینِی اوُلَرنِی کوُرِیش اوُچُون دَعوَت قِیلدِیلَر، «فَدَعَانِي النبي صلى الله عليه وسلم» وَ باشِیمنِی اوُ کِیشِینِی یِیلکَه لَرِیگَه قوُیدِیم وَ اوُلَرنِی اوُیِینلَرِینِی تاماشا قِیلِیش بِیلَن تا تاماشا قِیلِیشنِی هاحلَه مَی قالگوُنِیمچَه مَشغُول بوُلدِیم. [1]
اِمامِی اَحمَد اِبنِ حَنبَل هَم اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها دَن رِوایَت قِیلِیب مَرحَمَت قِیلَه دِی: وَضَعَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَقْنِي عَلَى مَنْكِبَيْهِ لِأَنْظُرَ إِلَى زَفْنِ الْحَبَشَةِ[2] رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مِین حَبَشِیلَرنِی رَقصِینِی تاماشا قِیلِیشلِیگِیم اوُچُون مِینِی جَغِیمنِی یِیلکَه لَرِیگَه قوُیدِیلَر. اِمامِی ذَهَبِی اَیتَه دِی: بوُ یِیردَگِی “زَفن”دَن مَقصَد رَقصدوُر وَ اِبنِ اُثَیر هَم اَیتَه دِی: “زَفن” عِبارَه سِی اَصلِیدَه رَقص وَ اوُیِین مَعناسِیدَه. شوُنِینگدِیک اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنهادَن قِیلِینگَن رِوایَتلَردَه کِیلتِیرِیلِیشِیچَه: [3] قَدِمَ وَفْدُ الْحَبَشَةِ، فَجَعَلُوا يَزْفِنُونَ، وَيَلْعَبُونَ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يَنْظُرُ، فَقُمْتُ وَأَنَا مُسْتَتِرَةٌ خَلْفَهُ، فَنَظَرْتُ حَتَّى أَعْيَيْتُ، ثُمَّ قَعَدْتُ، فَنَظَرْتُ حَتَّى أَعْيَيْتُ، ثُمَّ قَعَدْتُ، وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يَنْظُرُ، فَاقْدُرُوا قَدْرَ الْجَارِيَةِ الْحَدِيثَةِ السِّنِّ الْمُشْتَهِيَةِ لِلنَّظَرِ. حَبَشِیلَردَن تَشکِیل تاپگَن هَیئَت بِیزلَرنِی آلدِیمِیزگَه یِیتِیب کِیلِیشدِی وَ اوُلَر رَقص ، اوُیِین بِیلَن مَشغُول بوُلِیشدِی……… باشقَه بِیر جایدَه اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: [4] « وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ بِحِرَابِهِمْ فِي مَسْجِدِ» حَبَشِیلَر مَسجِددَه قوُراللَرِی بِیلَن اوُیِین کُورسَه تِیشگَن اِیدِی، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مِینِی اوُزلَرِینِی رِدالَرِی بِیلَن توُسدِیلَر وَ مِین اوُلَرنِی اوُیِینلَرِینِی تاماشا قِیلدِیم. حَبَشِیلَر شادلِیک قِیلِیب اوُینَه یاتگَن وَ نَیزَه لَرِی بِیلَن رَقصگَه توُشَه یاتگَن پَیتلَرِیدَه عُمَر مَسجِدگَه کِیرِیب کِیلَه دِی وَ بِیر موُشت مَیدَه تاشنِی آلِیب اوُلَرگَه آتَه باشلَیدِی، پَیغَمبَرِیمِیز صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُنگَه قَرَب مَرحَمَت قِیلدِیلَرکِی: [5] دعهم یا عمر[6] “اِی عُمَر اوُلَرنِی اوُز حاللَرِیگَه قوُی”.
اُمُّ المُؤمِنِین اَیتَه دِیلَرکِی: مِین شُو حالَتدَه مَسجِددَگِی حَبَشِیلَرنِی اوُیِینلَرِینِی تا پَیغَمبَر چَرچَه گوُنلَرِیچَه تاماشا قِیلدِیم. شوُنِینگ اوُچُون هَم کِیچِیک یاشدَگِی قِیزلَرنِی حِسِّیاتلَرِینِی وَ اوُلَرنِینگ اوُیِینگَه، کوُنگِیل آچَر نَرسَه لَرگَه نِسبَتاً اِیختِیاجلَرِینِی اِعتِبارگَه آلِینِیشِی کِیرَک. «فَاقْدِرُوا قَدْرَ الْجَارِيةِ الْحَدِيثَةِ السِّنِّ حَرِيصَةً على اللَّهْوِ .[7]
اَلبَتَّه شوُ حَبَشِیلَر رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَدِینَه گَه کِیرِیب کِیلگَن پَیتلَرِیدَه قَدَمِی مُبارَکلَرِی اوُچُون شادلِیکلَرِینِی اِظهار قِیلگَن حالدَه، قُوراللَرِی بِیلَن اوُیِین وَ رَقص نَمایِیشِینِی کوُرسَتگَن اِیدِیلَر: اَنَس اِبنِ مالِک رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِی: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَدِینَه گَه کِیلگَن پَیتلَرِیدَه، لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ، حَبَشِیلَر اوُ کِیشِینِینگ قَدَمِی مُبارَکلَرِی اوُچُون اوُزلَرِینِینگ شادلِیکلَرِینِی اِظهار قِیلِیب قوُراللَرِی بِیلَن اوُیِین کوُرسَتگَن اِیدِیلَر، لَعِبَتْ الْحَبَشَةُ لَقُدُومِهِ فَرَحًا بِذَلِكَ، لَعِبُوا بِحِرَابِهِمْ.[8] شَوکانِینِی اَیتِیشِیچَه، اوُلَرنِینگ اوُیِینِی قوُراللَرِینِی قوُللَرِی بِیلَن اَیلَنتِیرِیش وَ بَدَن حَرَکَتلَرِیدَن عِبارَت اِیدِی. [9]
بوُندَن تَشقَه رِی اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها رِوایَت قِیلَه دِیلَرکِی: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُتِیرگَن اِیدِیلَر، شوُندَه یاش بالَه لَرنِینگ بَقِیر- چَقِیر شاوقِینِینِی اِیشِیتدِیم، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُرِنیلَرِیدَن توُردِیلَر وَ بِیر حَبَشِی چوُرِینِینگ رَقصگَه توُشَه یاتگَه نِینِی بالَه لَر اوُنِی اَطرافِینِی اوُرَب آلِیشگَه نِینِی کوُردِیلَر، «حَبَشِيَّةٌ تَزْفِنُ وَالصِّبْيَانُ حَوْلَهَا»، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: يَا عَائِشَةُ تَعَالَيْ فَانْظُرِي» …[10] ” اِی عائِشَه کِیل، بوُنِی کوُرگِین……..”
بُو یِیردَه آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، بِیر حَبَشِی چوُرِی رَقصگَه توُشگَن، اَگَر رَقصگَه توُشِیشلِیک حَرام بُولگَه نِیدَه رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بوُ چوُرِینِی رَقصگَه توُشِیشدَن مَنع قِیلگَن وَ اوُنِی حُکمِینِی صادِر قِیلگَن بوُلَردِیلَر، بوُندَن تَشقَه رِی اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه نِی مَنَه بُو چوُرِینِی رَقصِینِی تاماشا قِیلِیشگَه چَه قِیرمَه گَن وَ اوُزلَرِی هَم قَرَمَه گَن بوُلَردِیلَر.
اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله مَنَه بُو حَدِیثنِی اِستِناد قِیلگَن حالدَه اَیتَه دِیکِی: رَقص حَرام اِیمَس، مَکروُه هَم اِیمَس، بَلکِی مُباهدوُر، فَقَط شوُ شَرط بِیلَن کِی اِیرکَک کِیشِی مُخَنّثِین (خُنَسَه) نِی قِیلِیغِینِی قِیلمَسلِیگِی کِیرَک، یَعنِی اوُزِینِی عَیاللَرگَه اوُحشَه تَه دِیگَن،سوُست، غَیرَتسِیز،اِیرکَکلِیک صِیفَتلَرِی بوُلمَه گَن اِیرکَکلَرنِی قِیلِیغِینِی قِیلمَسلِیگِی کِیرَک، اَگَر بُو اِیشنِی قِیلَه دِیگَن بوُلسَه حَرام حِسابلَه نَه دِی. اِیندِی سِیزلَر شَرِیعَتدَن خَبَرِی بوُلگَن یا اوُتگَن مُسُلمان اَجدادلَرِی سُنَّتلَرِیگَه اِیگَه بوُلگَن هوُرامِیلَرنِینگ پایکوُبِیسِیدَه (هوُر پرای) نِیمَه اوُچُون حَتَّی یِیلکَه نِی قِیمِیرلَه تِیشنِی یا اوُرِینسِیز کوُلِیشنِی یا آرتِیقچَه قِیلِیقلَرنِی کوُرمَسلِیگِینگِیزنِی توُشوُنِیب آلگَندِیرسِیز؟ اوُلَرنِی کوُپچِیلِیگِی جِددِی،آغِیر، باسِیق حالدَه بوُ پایکوُبِینِی قِیلِیشَه دِی. گوُیاکِی اوُلَر جَنگ قِیلَه یاتگَندِیک بوُنِی عَمَلگَه آشِیرِیشَه دِی. شَیخلَر وَ اوُلَمالَرنِی هَم پایکوُبِیسِی(هوُر پرای) وَ حَتَّی اوُزلَرِیگَه خاص گوُرانِیلَرِی، تَرانَه لَرِی بوُلگَن. حَه، اوُلَرنِینگ شادلِیگِی قَلبلَرِیدَه وَ اوُلَرنِینگ ظاهِرِی حَرَکَتلَرِی هَم اوُلَرنِینگ اِیرکَکلِیکلَرِیگَه، شَهامَتلَرِیگَه ضَربَه اوُرمَیدِی. سوُرانِیلَرنِی، شَککاکلَرنِی وَ باشقَه کوُرد لَهجَه لَرِینِینگ هَلپَرکِی وَ پایکوُبِیلَرِی، بَلوُچلَرنِینگ قِیلِیچ بِیلَن رَقصگَه توُشِیشلَرِی، توُرکمَنلَرنِینگ حَنجَر بِیلَن ذِکرگَه توُشِیشلَرِی، اِیراننِی جَنوُبِیدَگِی خَمَلِیلَرنِی عَزباسِی، عَرَبلَرنِینگ قِیلِیچ رَقصلَرِی هَم مَنَه بوُلَرگَه مِثال بوُلَه آلَه دِی. اَلبَتَّه چِیچِینلَر وَ باشقَه مُسُلمان قَوملَر هَم اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنگَه مُناسِب حالدَه پایکوُبِیلَرنِی،رَقصلَرنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیشگَن، اوُلَرنِی ذِکر قِیلِیب اوُتِیرِیشگَه حاجَت یوُق.
شافِیعِی مَذهَبِیدَگِی رَقصنِی حُکمِی مُباه، اَمّا حَنَفِی وَ مالِیکِی وَ حَنبَلِی مَذهَبلَرِیدَه مَکرُوه. بوُنِی دَلِیلِی هَم بُو رَقص اِنساننِی شَخصِیَتِینِی،اُبُهَتِینِی پَستگَه توُشوُرِیب یوُبارَه دِی، دِیب سَنَلگَن. اَلبَتَّه بَعضِیلَرنِی اِدَّعا قِیلِیشلَرِیچَه، حَنَفِی وَ مالِکِی مَذهَبلَرِی رَقصنِی عُمُوماً حَرام دِیب بِیلِیشَه دِی، اَمّا مَنَه بُو عَزِیزلَر شُبهَه گَه توُشِیب قالِیشگَن، اوُلَر مَطلَبنِی خَطا توُشوُنِیشگَن، چوُنکِی حَنَفِی وَ مالِکِی مَذهَبِیدَگِی اَنَه بُو رَقص بِیلَن عِبادَت قِیلَه یاتگَن کِیمسَه لَرنِینگ دَستَه سِینِی رَقصِی حَرام قِیلِینگَن، اوُلَر بُو رَقصنِی اَلله گَه یَقِین بوُلِیشنِی بِیر نَوِی دِیب حِسابلَشَه دِی. بُو حوُددِی بَعضِی دَروِیشلَر وَ صوُفِیلَرنِی اِیشِیگَه اوُحشَیدِی. فِقه عِلمِینِی اَهلِی مَنَه بوُندَی رَقصلَرنِی تَحرِیم قِیلِیش بوُیِیچَه هِیچ قَندَی اِیختِلافگَه اِیگَه اِیمَس.
(دوامی بار……..)
[1] رواه مسلم
[2]مسند امام احمد (٢٣٧٠٩٩)
[3] ذهبی . الفائق(۲/۱۱۲)
[4]ابن اثیر. النهاية(٢/٣٠٥)
[5]صحیح مسلم، أبو الحسن مسلم بن الحجاج النيسابوري، دار إحياء التراث العربي، ج 2، ص 609
[6] متفق علیه
[7]متفق علیه . مسلم بن حجاج نيشابوري، صحيح مسلم، ج 2، ص 609، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، کتاب صلاة العيدين، بَاب الرُّخْصَةِ في اللَّعِبِ الذي لَا مَعْصِيةَ فيه في أَيامِ الْعِيدِ/ محمد بن اسماعيل البخاري، صحيح البخاري، ج 1، ص 173، تحقيق : د. مصطفى ديب البغا، کتاب الصلاة، ابواب المساجد، بَاب أَصْحَابِ الْحِرَابِ في الْمَسْجِدِ . / بخاری کتاب المناقب ج۲ص۱۷۹ و کتاب العیدین ج۱ص۱۲۳ – صحیح مسلم کتاب صلوه العیدین ج۲ص۶۰۸
[8] سنن أبي داود كتاب الأدب باب في النهي عن الغناء.
[9] فإن اللعب هو الحركات الصادرة منهم من تقليب حرابهم بأيديهم وحركة أبدانهم
[10]البانی در ” صحیح الترمذی” (3691). و ابن حجر در فتح الباري