تعارفي درسونه/پنځم درس: شرعي دښمن پېژندنه (4)/په شرعي ادبياتو کې د مرتد پېژندنه او مرتدین او له مرتدین ډلو سره د چلند څرنګوالی(30)کله چې موږ وینو چې الله تعالی مشرکان او سیکولران مسخره کوي، دا ځکه چې دوی د ګومان او شک پیروي کوي، او د دوی عقاید د شک او ظن پر اساس دي. خو الله تعالی انسان ته هغه وسایل ورکړي چې باید هر څه بېتحقیقه ونه مني:
«وَلَا تَقفُ مَا لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالبَصَرَ وَالفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنهُ مَسْئُولًا»» (الإسراء: ۳۶)
او د داسې څه پیروي مه کوه چې ته پرې علم نه لرې، بېشکه چې غوږ، سترګې او زړه، له ټولو به پوښتنه کېږي.
دا معنا لري چې الله تعالی د دغو درېو وسایلو (اورېدلو، لیدلو او عقل) لپاره مسئولیت ټاکلی دی، او اسلام په عقیده کې د شک، ګومان او تقلید منلو ته اجازه نه ورکوي.
په هغه څه چې علم نه لرې، اسلام نه مني چې ته یې ومنې. تقلید په عقیده کې جایز نه دی.
تقلید دا دی چې: «چونکې فلاني ویلي، نو زه به یې منم.» دا کار د دې پر ځای چې د حق پیروي وي، د فلاني شخص پر اعتماد ولاړ وي، خو دا معلومه نه ده چې هغه خبره چې ته یې کوې، حق ده که نه.
حقیقت همدا دی، همدا ټول مراجع تقلید او دا ټول تقلیدونه چې د مختلفو مذهبونو له خوا په تېرو پیړیو کې شوي، دا ښيي چې موږ یوازې د اهل سنتو په منسوبو فرقو کې له ۱۵۰ څخه ډېر امامان درلودل، خو یوازې د څو مذهبونو تقلید پاتې شوی دی.
پس دا ټول تقلیدونه دا معنا نه لري چې دا ټول علماء او مذاهب په یوه فقهي مسأله کې د حق پر لاره دي، او دا چې مختلف حقونه شتون لري—نه، مختلف حقونه نشته.
داسې نه ده چې هر مذهب یو جلا حق لري، بلکې حق یو دی، خو سره له دې، همدا خلک چې له یوه حق او یوه سرچینې څخه پیروي کوي، بیا هم مختلف تفسیرونه وړاندې کوي، مختلف مذاهب جوړوي، او بېلابېل مراجع تقلید جوړوي.
نو، په تقلیدي مسایلو کې یقین شتون نه لري، بلکې زیاتره ظن او ګومان حاکم وي، تر هغو چې دا تقلیدي مسائل له حق سره سمون وخوري، او یقین حاصل شي چې دا واقعاً حق دی او له اصلي حق سره هیڅ توپیر نه لري. یوازې په همدې حالت کې، تاسو کولای شئ له داسې حقیقي مسایلو پیروي وکړئ.
الله تعالی کافران غندي، ځکه چې دوی په خپلو عقایدو کې د ظن او ګومان پیروي کوي، او دا ګومان هیڅکله انسان حق ته نه رسوي. همدې ته په کتو، د اهل قبله ټول علماء په دې متفق دي چې عقیده په تقلید سره نشي ترلاسه کېدلی، او دا باید د ظن او ګومان پر بنسټ نه وي، بلکې باید د یقین، شخصي هڅې، او جستجو پایله وي. عقیده باید یقینې وي، نه تقلیدي.
عقیده د انسان د ژوند تر ټولو اساسي مسئله ده، چې انسان یې په تدریجي ډول، د خنډونو په لرې کولو او د مختلفو خطاوو په ارتکاب سره، له جهالت څخه علم ته ارتقا ورکوي. الله تعالی چې کله امر کوي: «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» (قتال/۱۹)، نو بې له شکه موږ ته دا پیغام راکوي چې یو ډول جهالت شته، چې باید د علم په وسیله لرې شي. دا جهالت په څه کې دی؟ «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» یعنې توحید، چې د دین اساسي بنسټ دی.
دا یو طبیعي بهیر دی چې انسان د جهل څخه علم ته تدریجي حرکت کوي، چې له ماشومتوبه پیلیږي، او په دې کې تقلید جایز نه دی. په دې سفر کې، ممکن یو شخص له بېلابېلو خطاوو، بلکې غیر عمدي ګناهونو سره مخ شي.
جهالت په هر حالت کې فقر دی، او د انسان د وده او کمال پر وړاندې خنډ بلل کېږي. دا د ډېرو ټولنیزو ناخوالو او مجرمانه کړنو سرچینه ده، چې د انسان داخلي ژوند زهرجنوي او ټولنیز ژوند یې هم ککړوي. طبیعي ده چې انسان کله له دننه فاسد شي، نو د ده ټولنیز چلندونه هم همداسې فاسدیږي، ځکه چې د انسان اعمال د ده د باطن انعکاس وي.
اسلام د دې موضوع په وړاندې بې تفاوته نه دی، بلکې ځانګړي حللارې او لارښوونې وړاندې کوي، تر څو دا ستونزه حل کړي. له همدې امله، اسلام یوازې هغه وخت له خلکو د صالحو اعمالو غوښتنه کوي، چې هغوی ته علم او پوهاوی ورکړل شي، او ورته وښيي چې څه ښه او څه بد دي. اسلام حکم کوي چې: دا چې تاسو ته مې ښه معرفي کړ، هغه ترسره کړئ، او دا چې بد مې درته وښود، هغه مه کوئ.
