یِیتتِینچِی مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ شَرعِی مَنبَعلَردَگِی بِدعَتنِی مُختَصَر تَنِیب آلِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(3- قیسم)
آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، مَنَه بوُندَی بِیر نِیچَه دَستَه گَه بوُلِینِیشلَر وَ تَفَرُّق وُجُودگَه کِیلگَن پَیتِیدَه، اَصلِی جِنسنِی یَسَمَه سِیدَن اَجرَه تِیب بِیرِیشگَه بُو جِنسدَن فایدَه لَه نوُچِیلَرگَه قَرَگَندَه سانلَرِی کَم وَ اَندَک بوُلگَن مُتَخَصِّصلَرگِینَه قادِر بوُلَه دِی خالاص، مَنَه بُو صادِق وَ عَمَللِی مُتَخَصِّصلَر اَگَر حَسَن وَ حُسَینگَه، اَنَه اوُشَنچَه صَحابَه لَرگَه اوُحشَب اِضطِرارِی حالَتدَه مَنَه بُو یَسَمَه جِنسدَن فایدَه لَه نِیشگَه مَجبُور بوُلِیشمَه گَندَه اِیدِی، اوُلَر آسانلِیک بِیلَن اِمامِی حَنَفِی، جَعفَر صادِق، مالِک، شافِیعِی، حَنبَل وَ باشقَه لَرگَه اوُحشَب اَنَه بُو یَسَمَه جِنسدَن اوُزاقلَه شَر اِیدِیلَر؛ اَمّا عُمُوم فایدَه لَه نوُچِیلَر مَنَه بوُندَی حالَتدَه سَرگَردان بوُلِیب قالَه دِیلَر وَ مَنَه بُو اِیککِی جِنسنِی اوُرتَه سِیدَگِی اوُحشَشلِیکلَر سَبَبلِی، اوُلَرنِی قَیسِی بِیرِی اَصل وَ قَیسِی بِیرِی یَسَمَه اِیکَه نِینِی اَجرَه تَه آلِیشمَیدِی.
مَنَه بُو یِیردَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اوُزلَرِینِی خُطبَه لَرِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: «إِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ وَخَيْرَ الْهَدْىِ هَدْىُ مُحَمَّدٍ وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ وَكُلَّ ضَلاَلَةٍ فِي النَّارِ»، “اِینگ راست سُوز اَلله نِی کِتابِی وَ اِینگ یَحشِی رَوِیش محمد صلی الله علیه وسلمنِی رَوِیشِیدِیر، اِینگ یامان اِیش دِیندَه یَنگِیلِیکنِی وُجُودگه کِیلتِیرِیشدِیر، دِیندَه یَنگِی پَیدا بوُلگن نَرسَه، بِدعَتدِیر؛ هَر قَندَی بِدعَت گوُمراهلِیک وَ هَر بِیر گوُمراهلِیک اِیسَه جَهَنَّمدَه دِیر.[1]
وَ اوُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمدَن رِوایَت قِیلَه دِیلَر، اوُ کِیشِی مَرحَمَت قِیلگَنلَر: «مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ»، “کِیمکِی بِیزلَرنِی مَنَه بُو اِیشِیمِیزدَه (اِسلام دِینِیدَه) اوُندَه مَوجُود بوُلمَه گَن نَرسَه نِی وُجُودگَه کِیلتِیرسَه، اوُ نَرسَه مَردوُددِیر.” [2] اِیندِی مَنَه بُو قَیتَه رِیلگَن نَرسَه مِی یا بِدعَتمِی، بوُنِی فَرقِی یوُق:
- عَقِیدَه وَ نَظَرِی جِهَتدَن، مَثَلاً: قَدَرِیَه، جَبَرِیَه،خَوارِج، مُعتَزِیلَه، مُورجِعَه، حاضِرگِی اِخوانُ الشَّیاطِین ( اِیخوانُ المُسلِیمِیننِی اَدَشگَن، فاسِد شاهَه سِی) وَ یا آخِیرگِی اِیککِی عَصر مابَینِیدَگِی نَجدِی اوُلَمالَرِی، نَجدِیلَر مُشرِکلَر کَلِیمَه سِیدَن ناتوُغرِی توُشوُنچَه لَرنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیشگَن یاکِی غَیرِی شَرعِی یَنگِی اِصطِلاحلَرنِی، اوُصُوللَرنِی،فُرُوعلَرنِی یَسَب آلِیشگَن وَ ………..
- یاکِی مَنَه بُو قَیتَه رِیلگَن بِدعَت وَ نَرسَه لَر سوُز جُملَه لَردَن عِبارَت، مَثَلاً: اَگَر حُکوُمَت دِیماکرَه تِیک بوُلسَه، اوُ اِسلامِی حُکوُمَتدَن یَحشِیراق دِییِیلسَه یاکِی باشقَه کافِرلَر یا حَتَّی مُسُلمانلَراوُچُون هَم مُشرِکلَر کَلِیمَه سِیدَن فایدَه لَه نِیلسَه.
- یاکِی مَنَه بُو قَیتَه رِیلگَن نَرسَه لَر عَمَلِی حالَتدَه بوُلسَه، مَثَلاً: نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن خِلافَتنِی اوُرنِیگَه شاهِیگَرلِیک توُزوُمِینِی کِیلتِیرِیشلِیک، بُو توُزوُمنِی اوُزِی مِینگلَب بوُلغَه نِیشلَرنِینگ مَنبَع سِیگَه، بوُلاغِیگَه اَیلَه نَه دِی، یاکِی نَمازگَه قوُشِیمچَه قوُشِیش یا نَمازنِی کَمَیتِیرِیش یاکِی سِکوُلار حِزبلَرگَه قوُشِیلِیش یاکِی سِکوُلارِیزم وَ اِسلامنِی اَرَلَشتِیرِیب تَشلَه گَن وَ یَنگِی مَعجُون یَسَب آلگَن اَدَشگَن حِزبلَرگَه کِیرِیش.
- یاکِی مَنَه بُو قَیتَه رِیلگَن بِدعَت وَ نَرسَه لَر تَرکِی ( بِیر نَرسَه نِی یاکِی اِیشنِی تَرک قِیلِیش) بوُلِیشِی موُمکِین، مَثَلاً: نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن خِلافَتنِی تَرک قِیلِیب شاهِیگَرلِیک توُزوُمِیگَه کوُنگِیل قوُیِیش یاکِی “اوُچ اَبزارنِی” وَ مَنَه بُو “اوُچ اَبزارنِی” کَنَلِی آرقَه لِی وُجوُدگَه کِیلگَن اوُمَّتنِی تَرک قِیلِیب، تَفَرُّق شِیرکِینِی کِینگَیتِیرِیش یاکِی جِهادنِی،نَمازنِی،رُوزَه نِی وَ باشقَه عِبادَتلَرنِی تَرک قِیلِیش.
اِیندِی، کِیمکِی مَنَه بُو یَنگِی عَقِیدَه وِی نَرسَه لَرنِی یاکِی سوُزلَرنِی یا عَمَلنِی یا تَرک قِیلِیشنِی قِیلسَه، اوُ اوُزِینِی اوُچِینچِیسِی مَوجُود بوُلمَه گَن اِیککِی گوُرُوهگَه قوُشِیب آلِیبدِی: یاکِی اوُ اِسلام دائِرَه سِیدَه بِیر فاسِق مُسُلمان صِیفَتِیدَه قالَه دِی، اوُنِی عَمَلِی گوُناه وَ مَعصِیَتگَه باعِث بوُلَه دِی، اوُنگَه مُفَسِّقَه بِدعَتِیگَه دوُچار بوُلگَن دِییمِیز؛ یاکِی شَخص مَنَه بُو یَنگِی نَرسَه لَرنِی قِیلِیش بِیلَن اِسلام دائِرَه سِیدَن چِیقَه دِی وَ مُرتَد بوُلَه دِی، بوُندَیلَرگَه مُکَفِّرَه یا مُغَلِّظَه بِدعَتِیگَه دُوچار بوُلِیبدِی دِییمِیز.
مَنَه بُو حالَتدَه،کِیمکِی مَنَه بُو یَنگِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیلگَن وَ اِسلام دِینِیدَه سابِیقَه سِی بوُلمَه گَن یَنگِی نَرسَه لَردَن بِیرِینِی قِیلسَه، اَنَه اوُشَه توُرت فِیلتِیردَن (1- جِنایَتنِی اِثبات قِیلِینِیشِی،2- جِنایَتنِی اَلله وَ رَسُولِی تامانِیدَن تَصدِیقلَه نِیشِی، 3- تَکفِیرنِی شَرطلَرِی،4- تَکفِیرنِی مانِعلِیکلَرِی) اوُنِی اوُتکَه زِیلَه دِی، اَگَر اوُنِی فاسِد دِیب تَشخِیص بِیرِیلسَه اوُنگَه مُرتَد دِییمِیز، اَمّا اَگَر شَخص رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی سُنَّتلَرِیدَن بِیرِینِی اوُرنِیگَه یَنگِی نَرسَه نِی قوُیِیب آلِیب گوُناه قِیلگَن بوُلسَه وَ اوُنِی توُرت فِیلتِیردَن اوُتکَه زِیشنِی کِیرَگِی بوُلمَسَه یاکِی بُو شَخصنِی توُرت فِیلتِیردَن اوُتکَه زِیلسَه – یُو، لِیکِن اوُ بُو مَرحَلَه لَرنِی بِیرِیدَه توُحتَب قالسَه وَ اِرتِداد دَرَجَه سِیگَه یِیتِیب بارمَسَه، اَمّا اوُ آگاهانَه وَ اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن هِیچ قَندَی مَجبُور بوُلمَه گَن حالدَه، اوُزِینِی جِنایَتِینِی دَوام اِیتتِیرسَه، مَنَه بُو اِیککِی طائِفَه گَه وَ مَنَه بوُ اِیککِی شَخصگَه وَ مَنَه بُو اِیککِی گوُرُوهگَه بِدعَت اَهلِی دِییمِیز.
کِیشِی بِیر گوُناهنِی قِیلگَچ، شوُ گوُناه سَبَبلِی تَنبِیه بوُلگَن بوُلسَه هَم، لِیکِن یَنَه شُو گوُناهنِی تَکرارلَه گَن بوُلِیشِی موُمکِین وَ باشقَه بِیر کِیشِینِی اِیسَه توُرت فِیلتِیردَن اوُتکَه زِیلگَچ، اوُ بِیر مَرحَلَه دَه توُحتَب قالگَن وَ تَکفِیر قِیلِینمَسدَن یا مُرتَد بوُلمَسدَن قالگَن بوُلَه دِیمِی؛ هَر قَندَی حالَتدَه هَم، مَنَه بُو اِیککِی گوُروُهدَگِی مُسُلمانلَرگَه اَهلِی بِدعَت دِییمِیز. مَنَه بُو اَهلِی بِدعَتنِی اَهلِی فِسق هَم دِییِیشَه دِی، چوُنکِی اوُلَر آگاهانَه وَ اوُزلَرِینِی اِیختِیارلَرِیگَه کوُرَه وَ هِیچ قَندَی شَرعِی عُذرگَه اِیگَه بوُلمَه گَن حالدَه، بَعضِی اوُرِینلَردَه اَصلگَه وَ اَلله تَعالَی پَبغَمبَرِی آرقَه لِی جوُنَتگَن نَرسَه گَه قَرشِی چِیقِیشَه دِی.
مَثَلاً فاسِق مُسُلمان شَخص مُشرِکلَر یا سِکوُلارِیستلَرنِی سوُیگَن نَرسَه سِینِی اِستِعمال قِیلمَسلِیکنِی یا اوُلَرنِی پاکِیزَه قِیزلَرِی وَ عَیاللَرِینِی نِکاهلَه مَسلِیکنِی یا اوُلَردَن جِزیَه آلمَسلِیکنِی سَبَبِی، اوُلَرنِینگ کافِر بوُلگَنلِیکلَرِی اوُچُون اِیمَسلِیگِینِی یَحشِی بِیلَه دِی، بَلکِی بوُنگَه قوُشِیمچَه رَوِیشدَه بوُنِی دَلِیلِی اوُلَرنِینگ مُشرِک وَ سِکوُلار بوُلگَنلِیکلَرِیدوُر؛ اَمّا مَنَه بُو فاسِق مُسُلمان شَخص مُشرِک وَ سِکوُلارِیستلَرنِی حُکمِینِی باشقَه کافِرلَرگَه هَم عُمُومِیلَشتِیرِیب یوُبارَه دِی، بوُلِیب هَم بوُنِی اَصلِی قُرآن وَ سُنَّتدَه وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردَه مَوجُود اِیمَس، حَتَّی اوُلَر بوُندَن کوُرَه بَتتَرراق تَرکِیباتلَرنِی- یَعنِی اِسلامگَه مُنتَسِب مُشرِکلَر کَبِی – وُجُودگَه کِیلتِیرِیشَه دِی، بوُندَی تَرکِیبلَرنِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه هِیچ قَندَی نِسبَتِی یوُق.
مُشرِکلَر حُکمِینِی سَبَبِی وَ کافِرلَرنِی بِیر دَستَه سِیگَه مُشرِکلَر کَلِیمَه سِینِی اَیتِیشلِیکنِی سَبَبِی باشقَه بِیر نَرسَه، کافِرلَرنِینگ باشقَه بِیر دَستَه سِیگَه مَجُوس، صابِیئِی کَبِی اَهلِی کِتابنِی کافِرلَرِی دِییِیشلِیکنِی سَبَبِی هَم باشقَه بِیر نَرسَه، بوُندَن تَشقَرِی اَهلِی قِبلَه گَه قَرَب مُسُلمان دِییِیشلِیک هَم اَلاهِیدَه باشقَه بِیر نَرسَه؛ اَمّا بوُ شَخص مَنَه بُو سَبَبلَرنِی اِعتِبارگَه آلمَه گَن حالدَه، آگاهانَه وَ اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن وَ هِیچ قَندَی شَرعِی عُذرسِیز مُشرِکلَر حُکمِینِی اَهلِی کِتابنِی کافِرلَرِیگَه، شِبهِ اَهلِی کِتابگَه وَ حَتَّی مُسُلمانلَرگَه نِسبَتاً هَم صادِر قِیلِیب تَشلَیدِی وَ شُو رَوِیش بِیلَن مَنَه بُو مُسُلمان اَهلِی بِدعَت، فاسِق شَخص “سَبَب” بوُیِیچَه اَصلگَه قَرشِیلِیک قِیلگَن بوُلَه دِی.
(دوامی بار…….)
[1]– صحیح مسلم
[2]– متفق علیه
