مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(27- قیسم)
هَر قَندَی حالَتدَه هَم، مَنَه بُو اوُیِینلَر، بِی فایدَه وَ بِی اَرزِیش اِیشلَر لَهونِی قالِیبِیدَن جای آلَه دِی، اَمّا لَهو نَرسَه لَر هَم توُرلِی- هِیل شاهَه لَرگَه اِیگَه، فَقَطگِینَه لَغو یا بِی اَرزِیش سوُزلَرنِی اَیتِیشلِیک اِیمَس، بَلکِی بوُندَن باشقَه شوُندَی لَهولَر هَم بارکِی، اوُلَر یَحشِی وَ شَرعِی بِیر مَقصَدنِی یوُلِیدَه بِیر اَبزار صِیفَتِیدَه حِذمَت قِیلَه آلَه دِی، مُسُلمانلَر بَعضِی بِیر اوُرِینلَردَه اوُلَرگَه مُوختاج هَم بوُلَه دِی.
بَعضِی بِیر مُسُلمانلَر رُوحِی جِهَتدَن آرامِیشنِی قوُلگَه کِیرِیتِیش اوُچُون اوُزِیگَه خاص مَراسِیملَرگَه بارِیب اَنَه بُو باطِل وَ لَهو اِیشلَردَن وَقتِینچَه لِیک فایدَه لَه نِیشَه دِی یاکِی اوُلَرنِی اوُزلَرِی دوُستلَرِینِی دَورَه سِیدَه چِیرایلِی آوازگَه اِیگَه بوُلبُول رالِینِی اوُینَه شَه دِی یاکِی اوُیِینلَر آرقَه لِی مَنَه بُو لَهولَردَن فایدَه لَه نِیشَه دِی. مَثَلاً توُیلَردَه اَنَه اوُشَه لَهو اِیشلَرنِی عَمَلگَه آشِیرِیشَه دِی.
اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها اوُزلَرِینِی قَرِینداشلَرِیدَن بِیرِینِی اَنصارِی بِیر کِیشِیگَه توُرموُشگَه بِیرگَن پَیتلَرِیدَه، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم شوُندَی دِیب مَرحَمَت قِیلگَن اِیدِیلَر: «یَا عَائِشَةُ، مَا کَانَ مَعَکُمْ لَهْوٌ؟ فَإِنَّ الأَنْصَارَ یُعْجِبُهُمُ اللَّهْوُ»[1] ” اِی عائِشَه! سِیزلَر بِیلَن بِیرگَه لَهو (لَذَّتلَه نَه دِیگَن نَرسَه لَر) یوُقمِیدِی؟ چوُنکِی اَنصارلَر، لَهو وَ اوُیِینلَرنِی یَحشِی کوُرِیشَه دِی.” باشقَه بِیر رِوایَتدَه کِیلتِیرِیلِیشِیچَه، مَرحَمَت قِیلگَن اِیدِیلَر: « فَهَلْ بَعَثْتُمْ مَعَهَا جَارِيَةً تَضْرِبُ بِالدُّفِّ وَتُغَنِّي» ” اوُ بِیلَن بِیرگَه دَفع چَلَه دِیگَن وَ آواز کوُیلَیدِیگَن چوُرِینِی قوُشِیب جوُنَتدِینگِیزمِی؟” اُمُّ المُؤمِنِین اَیتدِیلَر: بُو چوُرِی نِیمَه لَرنِی کوُیلَی آلَه دِی یا رَسُول الله؟ اوُ کِیشِی مَرحَمَت قِیلدِیلَر: مَنَه بوُندَی:
ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ *** ﻓَﺤَﯿﻮﻧَّﺎ ﻧُﺤﯿِّﯿﮑُﻢْ
وَلَوْلَا الذَّهَب الْأَحْمَر *** مَا حلَّتْ بوادیکــــــم
وَلَوْلَا الْحِنْطَة السمراء *** مَا سَمِنَتْ عَذَارِيكُمْ
”بِیز کِیلدِیک، بِیز کِیلدِیک، بِیزلَرگَه مَرحَبا دِیب اَیتِینگلَر وَ بِیزلَر هَم سِیزلَرگَه دُورُود اَیتَه مِیز، اَگَر قِیزِیل طِیلَّه بوُلمَه گَندَه اِیدِی بِیابانلَرِینگِیز آرَستَه بوُلمَس اِیدِی. اَگَر طِیلَّه رَنگلِی بوُغدایلَر بوُلمَه گَندَه ، سِیزلَرنِی بوُیگَه یِیتگَن قِیزلَرِینگِیزگَه اِیت بِیتمَس اِیدِی.
یاکِی عائِشَه رَضِیَ الله عَنها گَه مَرحَمَت قِیلگَن اِیدِیلَر: « ﺍَﻫْﺪَﯾْﺘُﻢ ﺍﻟْﻔَﺘـَﺎﺓَ؟ ﻗَﺎﻟﻮُﺍ ﻧَﻌَﻢْ ﻗﺎﻝَ : « ﺃﺭْﺳَﻠْﺘُﻢ ﻣَﻌَﻬﺎ ﻣﻦ ﯾُﻐَﻨِّﯽ؟ ﻗﺎﻟَﺖْ: ﻻَ، ﻓَﻘﺎﻝَ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪِ (صلی الله علیه وسلم) ﺍِﻥَّﺍﻷﻧْﺼﺎﺭَ ﻗَﻮْﻡٌ ﻓﯿﻬﻢ ﻏَﺰْﻝٌ ﻓَﻠَﻮْ ﺑَﻌَﺜْﺘُﻢ ﻣَﻌَﻬَﺎ ﻣَﻦْ ﯾَﻘﻮﻝُ : ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﻓَﺤَﯿَّﺎﻧﺎ ﻭ ﺣَﯿَّﺎﮐﻢُ» اوُ قِیزگَه هَدیَه بِیردِینگِیزمِی؟ حَه، دِیدِیلَر، اوُ کِیشِی یَنَه مَرحَمَت قِیلدِیلَر: اوُ بِیلَن بِیرگَه آواز کوُیلَیدِیگَن کِیشِینِی جوُنَتدِینگِیزمِی؟ عائِشَه اَیتدِیلَر: یُوق. سُونگ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: بِیلَه سِیزمِی اَنصارلَرنِی اوُرتَه سِیدَه آواز کوُیلَش بِیر رَسم بوُلِیب دائِم بُو اِیشنِی قِیلِیشَه دِی. اَگَر اوُ بِیلَن بِیرگَه قوُیِیدَگِیچَه کوُیلَیدِیگَن بِیرار کِیمنِی یوُبارگَه نِینگِیزدَه یَحشِی بوُلَردِی: « ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﺃﺗَﯿْﻨَﺎﮐُﻢْ ﻓَﺤَﯿَّﺎﻧﺎ ﻭ ﺣَﯿَّﺎﮐﻢُ » بِیز سِیزلَرنِی آلدِینگِیزگَه کِیلدِیک؛ شوُندَی اِیکَن بِیزلَرگَه سَلام وَ تَبرِیک اَیتِینگلَر وَ بِیزلَر هَم سِیزلَرگَه مَرحَبا دِییمِیز.
مَنَه بُو هَم لَهودَن فایدَه لَه نِیشنِی بِیر نَوِی بوُلَه دِی، اِیندِی لَهونِی باشقَه بِیر طوُرلَرِی هَم بارکِی، اوُلَر دَن توُیدَن باشقَه جایلَردَه هَم بِیر اَبزار صِیفَتِیدَه فایدَه لَنسَه بوُلَه دِی. کِیلِینگلَر، اوُلَرنِی آرَه سِیگَه بارِیب بِیر آز کوُنگلِیمِیزنِی خوُشلَب کِیلَه مِیز، دِیگَن گَپلَرنِی سِیزلَر هَم اِیشِیتگَندوُرسِیزلَر………مَثَلاً فِکرِی، رُوحِی وَ جِسمانِی اِیشلَردَن تالِیقِیب بِینانِی اِیچِیدَه اوُتِیرِیشدَن زِیرِیککَچ، کِیلِینگلَر بِیر تَشقَه رِیگَه چِیقِیب قوُشلَرنِی آوازِینِی اِیشِیتَیلِیک یاکِی باغگَه چِیقِیب بِیر اَیلَه نِیب کِیلَیلِیک یاکِی بِیر فِیلم تاماشا قِیلَیلِیک یاکِی سِیرککَه بارِیب اوُیِینلَرِینِی تاماشا قِیلَیلِیک یاکِی اِی عائِشَه کِیل، حَبَشِیلَرنِی اوُیِینلَرِینِی بِیر کوُرگِین وَ …….. دِیگَن سوُزلَرگَه اوُحشَیدِی. اَصلِیدَه مَنَه بوُ اِیشلَر باطِل وَ بِی اَرزِیش، لِیکِن اوُلَردَن رُوحنِی نَفَس آلِیشِی اوُچُون فایدَه لَه نِیلگَه نِی سَبَبلِی، بوُ اِیش مُباهگَه اَیلَه نَه دِی.
شوُنگَه اوُحشَه گَن اوُرِینلَر حَقِیدَه اَبُو دَرداء رَضِیَ الله عَنهُ اَیتگَن اِیدِیلَر: ﺍِﻧِّﯽ ﻷﺳْﺘَﺠِﻢ ﻧﻔﺴﯽ ﺑِﺎﻟﺸَّﯽﺀِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒﺎﻃِﻞِ ﻟِﯿَﮑُﻮﻥَ ﺃﻗْﻮَْﯼ ﻟﻬﺎ ﻋَﻠَﯽ ﺍﻟﺤَﻖِّ . مِین باطِل اِیشلَر آرقَه لِی اوُزِیم دَم آلَه مَن وَ نَتِیجَه دَه حَق اِیشلَرنِی قِیلِیش اوُچُون کوُچ آلَه مَن. اِبنِ مَسعوُد رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِی: أَرِيحُوا الْقُلُوبَ؛ فَإِنَّ الْقَلْبَ إِذَا أُكْرِهَ عَمِيَ “دِیللَرِینگِیزنِی هَر ساعَتدَه شاد وَ حوُرسَند قِیلِیب توُرِینگلَر، چوُنکِی دِیل حَفَه بوُلگَن پَیتِینگِیزدَه کوُر بوُلَه دِی.” عَلِی اِبنِ اَبِی طالِب رَضِیَ الله عَنهُ هَم اَیتَه دِیکِی: إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ تَمَلُّ کَمَا تَمَلُّ الْأَبْدَانُ، فَابْتَغُوا لَهَا طَرَائِفَ الْحِکْمَهِ “مَنَه بُو رُوح هَم بَدَن کَبِی چَرچَیدِی. اوُلَرنِی قَیتَه دَن حُورسَند قِیلِیب قُوَّتلَه نِیشِی اوُچُون لَطِیف وَ حِکمَتلِی نَرسَه لَردَن فایدَه لَه نِیب فَعال قِیلِینگِیز.” اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُن تامانِیدَن باشقَه رِیلگَن پاکِیزَه لَهولَر دِیلنِی شاد وَ حوُرسَند قِیلَه دِی وَ قَلبنِی دَم آلِیشِیگَه وَ چَرچاق قَلبدَن،ذِهندَن کِیتِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِی. شُو طَرزدَه ذِهن وَ قَلب آغِیر وَ جِددِی اِیشلَر اوُچُون تَیّار بوُلَه دِی.
عامِر اِبنِ سَعَد رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِی: مِین بِیر توُیگَه باردِیم. اوُ یِیردَه قَرَضَةُ اِبنِ کَعَب وَ اَبُو مَسعوُد اَنصارِینِی هَم کوُردِیم، توُیدَه چوُرِی قِیزلَر آواز کوُیلَه یاتگَن اِیدِی. شوُندَه اِی رَسُولِی خُدانِی یارانلَرِی، اِی بَدردَه اِیشتِراک اِیتگَنلَر، چوُرِیلَرنِی آواز کوُیلَه شِیگَه قوُلاق سالیَپسِیزلَرمِی؟! – دِیدِیم. اوُلَر قوُیِیدَگِیچَه جَواب بِیرِیشدِی: اجْلِسْ إِنْ شِئْتَ فَاسْمَعْ مَعَنَا، وَإِنْ شِئْتَ اذْهَبْ، قَدْرُخِّصَ لَنَا فِي اللَّهْوِ عِنْدَ الْعُرْسِ. اوُتِیر، اَگَر هاحلَه سَنگ بِیز بِیلَن بِیرگَه قوُلاق سال، اَگَر هاحلَه مَه سَنگ کِیتَه وِیر؛ چوُنکِی رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم توُیلَردَه بِیزلَرگَه لَهو اوُچُون رُحصَت بِیرگَنلَر. [2]
شوُنِینگدِیک اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها رِوایَت قِیلَه دِیلَرکِی: ” آتَم اَبُو بَکر مِینِی آلدِیمگَه کِیلدِیلَر، بُو وَقتدَه اَنصارلَردَن بوُلگَن اِیککِی قِیزچَه اَنصارلَرنِینگ بُعاث کوُنِیدَگِی قَهرَمانلِیگِی حَقِیدَه آواز کوُیلَه یاتگَن اِیدِیلَر، ( باشقَه بِیر رِوایَتدَه دَفع چَلَیاتگَن اِیدِیلَر) اَلبَتَّه اوُلَر جوُدَه یَحشِی کوُیلَشنِی بِیلِیشمَسدِی! وَلَيْسَتَا بِمُغَنِّيَتَيْنِ، شوُندَه اَبُو بَکر اَیتدِیکِی: رَسُول الله نِی مَنزِیلِیدَه شَیطاننِی مِیحِی بارمِی؟! وَ اوُشَه کوُنِی فِطر عِیدِی اِیدِی، سوُنگرَه رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: يَا أَبَا بَكْرٍ إِنَّ لِكُلِّ قَوْمٍ عِيدًا وَهَذَا عِيدُنَا. اِی اَبُو بَکر! هَر بِیر قَومنِی عِیدِی ( حَیِیتِی، بَیرَه مِی) بار، وَ بُو هَم بِیزنِینگ عِید کوُنِیمِیز”. [3]
(دوامی بار………)
[1]بخاری (5163)
[2] المستدرك على الصحيحين/ سنن النسائي/ المصنف
[3] متفق علیه . رواه البخاري (909) ومسلم (892) . صحیح سنن ابن ماجه ـ علامه آلبانی1540
