مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(46- قیسم)

حاضِردَه زَمانَه وِی وَ تَشکِیللَشگن مَذهَبلَرگه اَیلَنگن آلدِین اِیسَه بِیکار قِیلِینگن کِیچِیک شوُرالَرنِی اَساسچِیلَرِینِینگ مَقصَدِی، مُؤمِنلَرنِی اَدَشگن، قِییشِیق یوُللَردَن کَتتَه راق شوُرالَر آرقَه لِی باشقَه مُسُلمانلَر بِیلَن وَحدَت تامانگه آلِیب بارَه دِیگن یوُللَرگه کوُرَه واحِد اوُمَّت وَ واحِد اِجماع وَ واحِد جَماعَتنِینگ اَصلِی یوُلِیگه سَرِی آلِیب بارُوچِی شَرعِی یوُلنِی آچِیشدَن وَ مُتَفَرِّق اَرِیقچَه لَردَن قوُتوُلِیب اِسلامنِینگ واحِد دَریاسِیگه کِیرِیش وَ هِدایَت قِیلِیشدَن عِبارَت؛ اَمّا اوُلَرنِینگ مُرِیدلَرِی هَوایِی نَفسلَرِی وَ تَکَبُّر بِیلَن بُولغَنگنلِیکلَرِی وَ اَلله تَعالَی نِی آگاهلَنتِیرِیشِیگه اِعتِبار بِیرمَه گنلِیکلَرِی سَبَبلِی،   «وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى‌ أَلَّا تَعْدِلُوا» کوُزلَنگن مَقصَدگه اِیمَس باشقَه جایلَرگه بارِیب قالگنلَر، حَتَّی بَعضِی اوُرِینلَردَه اوُلَرنِی شَررِی مُسُلمانلَرنِی اِتِّحادِی اوُچُون سُنَّتِی مَذهَبلَردَن کوُرَه هَم کوُپراق بوُلگن.

بُو یِیردَه بِیزلَرنِینگ بَعضِی مُسُلمان بِرادَرلَرِیمِیز واحِد اِجماعنِی وَ واحِد جَماعَتنِی تَشکِیل قِیلِیشدَن آلدِینگِی مَوجُود اِضطِرارِی وَضِیعیَتدَه دِققَت بِیلَن اِعتِبار بِیرمَیدِیگن نَرسَه، رَعینِی وَحدَتِی اِیمَس بَلکِی اِیمان وَ صَفدَگِی وَحدَت مَسَلَه سِیدوُر، بِیزلَر واحِد اِجماعنِی وَ واحِد جَماعَتنِی قوُلگه کِیرِیتگوُنِیمِیزچَه توُرلِی – هِیل فِرقَه لَر وَ تَفسِیرلَردَن مُشتَرَک حالدَگِی، هَر قَندَی سَطحدَه بِیزلَر وُجُودگه کِیلتِیرگن شوُرالَرنِی رَعیِی آرقَه لِی، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی قوُلگه کِیرِیتگوُنِیمِیزگه چَه، هَمدَه واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی وَ واحِد اوُمَّتنِی، واحِد اِجماعنِی، واحِد جَماعَتنِی تَشکِیل قِیلگوُنِیمِیزگه چَه جِهادِیمِیزنِی دَوام اِیتتِیرَه آلَه مِیز، بُو نَرسَه هَمَّه اوُچُون مُطلَق حُجَّتدوُر.

مَنَه بُو شوُرالَر هَم باشقَه جَماعَتلَر وَ حِزبلَرگه اوُحشَب جَماعَتلَرنِینگ شوُراسِی تَشکِیل بوُلِیشِیدَن آلدِینگِی مَرحَلَه دَه اوُزلَرِینِینگ تَکاموُللَشِیش یوُنَه لِیشِیدَه توُحتَب قالمَسلِیکلَرِی وَ گاهِیدَه مَذهَبگه اوُحشَه گن بِیر نَرسَه گه اَیلَه نِیب قالمَسلِیکلَرِی کِیرَک، بَلکِی مَقصَد بوُتوُن جَهان بوُیِیچَه اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی تَشکِیل قِیلییش بوُلِیشِی لازِم، مَنَه بُو مَقصَدنِی قوُلگه کِیرِیتِیلگوُنچَه کَتتَه راق شوُرالَرنِی تَشکِیل قِیلِینِیشِی کِیرَک، چوُنکِی مَنَه بُو شوُرالَردَگِی گوُروُهلَروَ جَماعَتلَرنِینگ شوُرانِی رَعیِیدَن باش تارتِیشلِیککَه حَققِی یوُق، بَرچَه فَعالِیَتلَر شوُرانِی اَکثَرِیَت رَعیِیگه اَساسلَنگن بوُلِیشِی وَ هَر قَندَی یَککَه حالدَگِی حَرَکَت مَنع قِیلِینِیشِی کِیرَک.

مَوجوُد وَضِیعیَتدَه اَنَه اوُشَنچَه تَفسِیرلَر، تَعوِیللَر، فِرقَه لَر،حِزبلَر وَ توُرلِی- هِیل گوُرُوهلَر مَوجُود بُولِیشِیگه قَرَمَسدَن، هَمَّه مُسُلمانلَر شوُنِی تَعلِیم آلِیشِیمِیز کِیرَککِی، بِیزلَر اوُزِیمِیزنِی مُخالِفِیمِیزدَگِی مُسُلمانلَرنِی اوُلچاوِی اوُچُون بِیزلَرگه مُوافِق بوُلگنلَر یَحشِی وَ مُخالِف بوُلگنلَر یامان بوُلِیشِی بارَه سِیدَه “مِعیار” بوُلَه آلمَیمِیز، بِیزلَرنِی بَرچَه مِیز بِیر- بِیرِیمِیزنِی بَرابَرِیمِیزدَه نِسبِی حُجَّت بوُلَه مِیز وَ فَقَطگِینَه واحِد شوُرا وَ واحِد اِجماعگِینَه اوُزِینِی باشقَه رُووِی آستِیدَگِی مِنطَقَه لَر اوُچُون مُطلَق حُجَّت بوُلَه آلَه دِی. اَلبَتَّه بُو فَقَط اوُنِی باشقَه رُووِی آستِیدَگِی مِنطَقَه لَرگه تِیگِیشلِی، مَنَه بوُ واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی باشقَه رُووِیدَه بوُلمَه گن مِنطَقَه لَر بوُندَن مُستَثنا. بوُتوُن جَهان بُویِیچَه اوُلِی الاَمر شوُراسِی واحِد رَعی وَ واحِد اِجماع بِیلَن شَکللَنگن پَیتِیدَگِینَه، بوُتوُن دُنیادَگِی بَرچَه مُسُلمانلَر اوُچُون مُطلَق حُجَّت بوُلَه آلَه دِی.

بِیزلَرنِینگ جوُدَه کوُپ نامِیزان وَ مُواظَنَتسِیز بِرادَرلَرِیمِیز عادَتدَه شوُرانِینگ تَرکِیبِی قِسملَرِیدَگِی مَنهَجنِی ناپاک اِیکَه نِی وَ حَتَّی شوُرانِینگ بَعضِی اَعضالَرِینِی مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَرگه خاص بوُلگن کَسَللِیکلَرگه  چَه لِینگه نِی، ناپاک اِیکَه نِیگه اوُحشَه گن بَهانَه لَر بِیلَن بوُلِینِیش وَ تَفَرُّققَه بائِث بوُلِیشَه دِی. بُو بِرادَرلَر رَهبَرِیَتنِینگ مَنهَجِینِی پاک بوُلِیشِی بِیلَن اوُنِی قوُل آستِیدَگِیلَرنِی پاک بوُلِیشِی، حَتَّی شوُرا اَعضالَرِینِی اوُرتَه سِیگه فَرق قوُیِیشگه قادِر اِیمَسلَر، اوُلَرنِی هَمَّه سِی رَهبَرِیَتگه اوُحشَه گن بوُلِیشِی کِیرَک، دِیب اوُیلَه شَه دِی.

اوُلَر رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ جَنگِی شوُرالَرِیدَه عَبدُالله اِبنِ اُبَیگه اوُحشَه گن کِیشِیلَر وَ اَنَه اوُشَنچَه عَقِیدَه وِی وَ رَفتارِی کَسَللِیکلَر بوُلمَسلِیگِینِی هاحلَه شَه دِی،اِیندِی اَگر مَنَه بوُلَر مَوجُود بوُلگچ، دِیمَک بوُ رَهبَرِیَتنِی صَفِیدَن جوُدا بوُلِیش اوُچُون بِیر اَسباب بوُلَه دِی وَ حَتَّی رَهبَرِیَتنِی بِیزلَر گوُواه بوُلِیب توُرگن توُرلِی- هِیل توُحمَتلَر بِیلَن مُتَّحَم قِیلِینِیشلَرِیگه سَبَب بُولَه دِی، اوُلَر آشکارَه عَبدُالله اِبنِ اُبَی وَ اوُنِینگ جَماعَتِی اُحُد غَزاتِیدَه قِیلگن اِیشنِی قِیلِیشَه دِی وَ نَتِیجَه دَه گوُناهگه وَ تَفَرُّقدِیک بوُیُوک عَذابگه دوُچار بوُلِیشَه دِی وَ اوُزلَرِینِی مُشرِکلَرنِی صِیفَتلَرِیگه شامِل قِیلِیب آلِیشَه دِی. اَصلِیدَه اِیسَه اوُلَر قوُیِیدَگِی نَرسَه لَرنِی جُودَه یَحشِی بِیلِیشَه دِی:

  1. تَفَرُّق زِیلزِیلَه وَ چَقماقنِی حَددِیدَگِی عَذابدوُر:    قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَىٰ أَن يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِّن فَوْقِكُمْ أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُم بَأْسَ بَعْضٍ ۗ (انعام/65)
  2. صَبر قِیلمَسلِیک وَ اوُزلَرِینِی تَفَرُّق عَذابِیگه دوُچار قِیلِیشلِیک، مُسُلمانلَرنِی سوُستلَه شِیشِیگه وَ ناتَوان بوُلِیشلَرِیگه سَبَب بوُلِیشِینِی، هَمدَه مُسُلمانلَرنِی حَیبَتِی وَ عَظَمَتِی یوُقالِیشِیگه سَبَب بوُلِیشِینِی یَحشِی بِیلِیشَه دِی:   وَأَطِیعُواْ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَلاَ تَنَازَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَاصْبِرُواْ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ ‏(انفال/46)
  3. اوُلَر تَفرَقَه سالوُچِیلَر بِیلَن رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی اوُرتَه سِیدَه هِیچ قَندَی باغلِیقلِیک قالمَسلِیگِینِی یَحشِی بِیلِیشَه دِی:   إِنَّ الَّذِینَ فَرَّقُواْ دِینَهُمْ وَکَانُواْ شِیَعاً لَّسْتَ مِنْهُمْ فِی شَیْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللّهِ ثُمَّ یُنَبِّئُهُم بِمَا کَانُواْ یَفْعَلُونَ ‏ (انعام/159)
  4. شوُنِینگدِیک اوُلَر تَفَرُّق مُشرِکلَر وَ سِکوُلارِیستلَرنِینگ صِیفَتلَرِیدَن اِیکَه نِینِی وَ اَلله تَعالَی مُسُلمانلَرنِی بوُندَی صِیفَتلَردَن نَهِی قِیلگه نِینِی و َبوُندَی صِیفَتلَردَن اوُزاقلَه شِیشگه اَمر قِیلگه نِینِی یَحشِی بِیلِیشَه دِی:  وَلَا تَکُونُوا مِنَ الْمُشْرِکِینَ ‏ * مِنَ الَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَکَانُوا شِیَعاً ‏(روم/ 33- 32)

(دوامی بار…….)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(45- قیسم)

بوُنِی بَرابَرِیدَه اَلله وَ رَسُولِیگه اِطاعَت قِیلَه دِیگن کِیشِیلَرگه وَعدَه بِیرَه دِیکِی:  وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا‏ .( النساء/ 70-69) کِیمدَه – کِیم اَلله وَ پَیغَمبَرگه اِطاعَت اِیتسَه، اَنَه اوُشَه لَر اَلله اِنعاملَرِیگه سَزاوار بوُلگن ذاتلَر – پَیغَمبَرلَر حَق – راست اِیمان اِیگه لَرِی، شَهِیدلَر وَ فَقشط یَحشِی عَمَللَر بِیلَن اوُتگن کِیشِیلَر بِیلَن بِیرگه  بوُلوُرلَر. اوُلَر اِیسَه اِینگ یَحشِی هَمراهلَردِیر.

دِیمَک بُو هَزِیل اِیمَس، سِین اوُزِینگنِی قَرارِینگنِی قَبوُل قِیلِیشِینگ کِیرَک، یَعنِی سِین اَلله تَعالَی نَی دَعوَتِیگه مَنفِی جَواب بِیرِیش وَ اِطاعَت قِیلمَسلِیک بِیلَن اوُزِینگنِی «شَدِیدُ الْعِقَابِ» لَرنِی جُملَه سِیگه قوُشَه سَنمِی یاکِی اِطاعَت قِیلِیب اوُزِینگنِی «أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ»  گه وَ اَلله اوُلَرگه نِعمَت بِیرگن هَمدَه سِین هَر کوُنِی نَمازلَرِینگدَه  «الَّذِینَأَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ» بوُلگنلَرنِی یوُلِیگه وَ قَطارِیگه قوُشِیشلِیگِی دُعا قِیلِیب سُورَه یاتگن کِیشِیلَرگه شامِل قِیلَه سَنمِی؟  «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ» نِی جُملَه سِیگه شامِل بوُلِیب قالمَسلِیک اوُچُون اَیتَه یاتگن سوُزِینگ بِیلَن قِیلَه یاتگن اِیشِینگدَه صادِق بوُل وَ اوُزِینگنِی تَکلِیفِینگنِی رَوشَن قِیلِیب قوُی.

سِین آشکار شَرعِی دَلِیللَر بِیلَن آچِیق – آیدِین شُو نَرسَه نِی یَحشِی بِیلَه سَنکِی، اَلله تَعالَی عاددِی حالَتدَه شوُرا تامانِیدَن اِرایَه بِیرِیلگن قُرآن وَ سُنَّت،هَمدَه کوُندَه لِیک مَسَلَه لَردَگِی اِجتِهادنِی، اِستِنباطنِی قَبوُل قِیلَه دِی، شُخصلَرنِینگ یا توُرلِی- هِیل، تَرقاق اَحزابلَر وَ گوُرُوهلَرنِینگ یَککَه حالدَگِی اِجتِهادلَرِینِی قَبوُل قِیلمَیدِی، اَگرچِی مَنَه بُو شَخصلَر اوُزِینِی زَمانَه سِینِینگ اِینگ دانِیشمَند وَ اِینگ عالِم شَخصلَرِی بوُلگن تَقدِیردَه هَم بُو مُهِم اِیمَس، سِین اِیشانچ بِیلَن شُونِی یَحشِی بِیلَه سَنکِی، اَلله تَعالَی بِیز وَ سِیزلَرنِی واحِد شوُراگه وَ واحِد اِجماعگه وَ واحِد اوُمَّتگه وَ واحِد جَماعَتگه دَعوَت قِیلگن، مَنَه بوُ حالَتدَه سِین اوُزِینگنِی اوُرنِینگنِی اَنِیق وَ رَوشَن قِیلِیب قوُیِیشِینگ کِیرَک، شوُرا وَ وَحدَت، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَت سَرِی قِیلِینگن حَرَکَت بوُلسِینمِی؟ یاکِی تَحکِیم قِیلِیش وَ اوُندَه دَوام اِیتِیش وَ حَتَّی فِرقَه یَسَش شِیرکِی وَ تَفَرُّقنِی، فَقِیرلِیکنِی دَوام اِیتِیشِی، آچلِیک وَ دُشمَنلَرنِینگ مُسُلمانلَردَن اوُستوُن کِیلِیشِینِی، مُسُلمانلَرنِینگ حُکوُمَتسِیز قالِیشِینِی وُجُودگه کِیلتِیرَه دِیگن باشقَه یوُلدَه بوُتوُن جَهان مُسُلمانلَرِینِینگ حَرَکَتِیگه کوُنگِیل باغلَه مَه گن حالدَه، شَخصلَر وَ گوُرُوهلَر وَ تَرقاق اَحزابلَرنِینگ یَککَه اِجتِهادلَرِیگه کوُنگِیل باغلَب حَرَکَت قِیلیَپسَنمِی؟

شُو یِیردَه اِیشارَه قِیلِینِیشِی لازِم بوُلگن نوُقطَه لَردَن بِیرِی شوُکِی، بِیزلَرنِی بَعضِی بِرادَرلَرِیمِیز بِیر حِزبنِی، جَماعَتنِی حَددِیدَگِی باشقَه رُوچَن شوُرالَرنِی وُجُودگه کِیلتِیرِیشگه مُوَفَّق بوُلِیشدِی وَ مَنَه شُو مَرحَلَه دَه توُرِیشِیبدِی وَ اوُلَرنِینگ اوُزلَرِی زَمانَه وِی مَذهَبگه اَیلَه نِیشدِی وَ بوُگوُنگِی کوُندَگِی اوُنلَب بَلکِی یوُزلَب حوُددِی شوُندَی وُجُودگه کِیلگن زَمانَه وِی مَذهَبلَرنِی قَطارِیدَن جای آلِیشدِی. مَنَه بُو زَمانَه وِی یوُزلَب مَذهَبلَرنِینگ اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بوُلگن 4 مَذهَبدَن وَ تَشَیُّعنِینگ مَشهُور اوُچ مَذهَبِیدَن فَرقِی شوُندَه کِی، اوُلَر گاهِیدَه شُورا رَوِیشِی وَ اَکثَراً تَرتِیب بِیلَن اِدارَه قِیلِینَه دِی وَ مَنَه بوُ سُنَّتِی چِیگه رَه لَنگن بِیر نِیچَه مَذهَب مَرکَزلَشتِیرِیلمَه گن حالدَه اوُز حَیاتلَرِینِی دَوام اِیتتِیرِیشَه دِی، اَکثَر حاللَردَه مَنَه بوُ سُنَّتِی مَذهَبلَرنِینگ اِیختِلافلَرِی هَم جوُزئِی وَ شَخصِی فِقهِی اِیشلَردَه بوُلَه دِی، اَمّا اَنَه شوُ زَمانَه وِی مَذهَبلَرنِینگ اِیختِلافلَرِی اِیسَه اَکثَراً عَقِیدَه وِی وَ مَنهَجگه آئِد بوُلَه دِی.

بِیزلَر واحِد اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی وَ واحِد اِجماعنِی قوُلگه کِیرِیتگوُنِیمِیزگه چَه بَرچَه سُنَّتِی وَ زَمانَه وِی مَذهَبلَردَگِی اِدارَه قِیلوُچِی حَیأَتلَرِینِینگ گوُروُهلَرنِی اِیچِیدَگِی مَیدَه مَسَلَه لَر بارَه سِیدَگِی قَرارلَرِینِی وَ گوُرُوهنِی اِیچِیدَگِی اِستِقلالِینِی قَرشِیسِیدَه رِعایَت قِیلگن حالدَه، کِیلِیشوُو بِیلَن مُناسَبَتدَه بوُلَه مِیز وَ بوُگوُنگِی زَبان بِیلَن اَیتگندَه اوُلَر حَقِیدَه اِسلامِی “کانفِیدِیرالِیزمنِی اَصلِیگه” گوُرَه عَمَل قِیلَه مِیز، اَمّا مَنَه شوُ باسقِیچدَه توُحتَب قالِیشنِی وَ قَرارلَرنِی بُویُوکراق شوُرا سَرِی وَ نِهایَت اِیسَه مُسُلمانلَرنِینگ بوُتوُن جَهان اوُلِی الاَمر شوُراسِی تامانگه هِدایَت قِیلمَسلِیکنِی غَیرِی شَرعِی دِیب حِسابلَیمِیز وَ مَنَه بُو وَحدَت، هَمدَه بُویُوکراق اِجماعنِی وُجُودگه کِیلتِیرِیش یوُلِیدَه بوُلمَه گن هَر قَندَی قَرارنِی مُسُلمانلَردِیگ هَمَّه سِیگه اوُرِیلگن ضَربَه دِیب بِیلَه مِیز.

بِیر جایدَه توُحتَب قالَه دِیگن وَ اوُزلَرِینِی شوُرالَرِینِی زَمانَه وِی مَذهَبلَرگه اوُحشَه تِیب آلَه دِیگن وَ کَتتَه راق شوُرالَرنِی اِیچِیدَه حَل بوُلِیب کِیتِیشلَرِیگه رُحصَت بِیرمَیدِیگن کِیشِیلَر، اِینگ کَمِیدَه یَنگِی شِیوَه دَگِی فِرقَه گرالِیک وَ مَذهَب یَسَشلِیک وَ تَفَرُّق شِیرکِیگه دوُچار بوُلِیشَه دِی وَ اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن اوُزلَرِینِینگ شوُرالَرِی، جَماعَتلَرِی، حِزبلَرِی، تَشکِلاتلَرِینِی جوُدَه هَم بوُیُوک وَ کِینگ – کوُلَملِی جاهِلِیَتنِی، بوُتوُن جَهان وَ مِنطَقَه دَگِی طاغوُتلَرنِی، اوُزلَرِیگه مُخالِف بوُلگن مُسُلمانلَرنِی قَرشِیسِیدَه بِی پَناه وَ تَنها بوُلِیب قالِیشلَرِی بائِث بوُلِیشَه دِی، آخِیر اوُلَر اوُنِی شوُ دَرَجَه گه آلِیب کِیلگوُنلَرِیچَه قَنچَه زَحمَت چِیکِیشگن اِیدِی. 

اوُلَر هَرگِیز کِیرَکلِی وَ ضَرُور اوُرِینلَردَه مُستَقِیل وَ زَمانَه وِی مَذهَبلَرنِی شَکلِیگه اوُتگن، هَمدَه هَر بِیرِی تَرقاق حالدَه اوُزِینِی یوُلِینِی دَوام اِیتتِیرَه یاتگن باشقَه شوُرالَرنِینگ کوُچِیدَن فایدَه لَنَه آلمَیدِی وَ اوُلَردَن یاردَم آلِیشگه هَم قادِر بوُلمَیدِی. مَنَه بوُ اَنَه اوُشَه یِیتِیلمَه گن شوُرالَرنِینگ کامِل بوُلمَسدَن توُرِیب نابوُد بوُلِیش زَمانِیدوُر، اوُلَر مَوجُود جاهِلِیَتنِی وَ حاکِم بوُلِیب توُرگن طاغوُتلَرنِی بَرابَرِیدَه اَنَه اوُشَنچَه اِیمتِیازلَر بِیرِیشگه مَجبُور بوُلِیشَه دِی، بوُ نَرسَه اوُلَرنِینگ جاهِلِیَتگه وَ طاغوُتلَرگه تَسلِیم بوُلگن دِیگن مَعنانِی بِیلدِیرَه دِی، مَنَه بُو اوُشَه بالِیغ بوُلمَه گن شوُرالَرنِینگ اِنکار قِیلِیب بوُلمَیدِیگن آشکارَه اوُلِیمِی وَ اَدهَ شِیشِی حِسابلَه نَه دِی، بِیر تاماندَن اَنَه اوُشَنچَه مُتَعَهِّد، فِداکار اَعضالَرنِینگ تَلَف بوُلِیشلَرِیگه سَبَب بوُلسَه، باشقَه تاماندَن طاغوُتلَرگه تَسلِیم بوُلِیشلَرِیگه وَ مُسُلمانلَرنِینگ کِینگ – قَمراولِی وَحدَتِی، هَمدَه کَتتَه راق شوُرالَرنِی تَشکِیل بوُلِیشِی وَ نِهایَت اَلله تَعالَی نِینگ اَمرِی وَ دَعوَتِی بوُلگن اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی تَشکِیل بوُلِیشِی یوُلِیدَه توُسِیق، مانِع بوُلِیشیگه بائِث بوُلِیشَه دِی. بُو مُصِیبَتلَرنِی  هَمَّه سِی اوُلَرنِینگ هَوایِی نَفسگه یا قَلبگه تابِع بوُلِیشلَرِی سَبَبلِی باشلَنگن وَ اوُلَرنِی مَنَه شوُ مَرحَلَه گه یِیتکَزگن.

(دوامی بار……)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(44- قیسم)  

شُو شِیوَه بِیلَن اَلله تَعالَی توُرلِی- هِیل شوُرالَردَه شوُراگه اَمر قِیلَه دِی.  «الَّذِینَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ» صِیفَتِیگه اِیگه بوُلگن کِیشِیلَر حَقِیدَه بَیان قِیلِیب مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی:   وَالَّذِینَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَیْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ ‏(شوری/38) اوُلَر پَروَردِیگارلَرِیگه اِجابَت – اِطاعَت اِیتگن وَ نَمازنِی توُکِیس عَدا قِیلگن ذاتلَردِیر. اوُلَرنِینگ اِیشلَرِی (مُودام) اوُزَرا شوُرا- مَصلَحَت ( اوُ بِیلَن) بوُلوُر وَ بِیز اوُلَرنِی رِزقلَنتِیرگن نَرسَه لَردَن اِنفاق – اِحسان قِیلوُرلَر.

اَلله تَعالَی بِیزلَرنِی مَنَه بوُندَی اِیشلَرگه دَعوَت قِیلگن وَ بِیز هَم اَلله تَعالَی نِی دَعوَتِیگه اِجابِی جَواب قَیتَه رِیشِیمِیز کِیرَک بوُلَه دِی:

1- أَقَامُوا الصَّلَاةَ « الصَّلَاةَ » فِعل ماضِيدوُر.

2- أَمْرُهُمْ شُورَى بَیْنَهُمْ «شُورَى» جُملَه یِی اِسمِيَه بوُلَه دِی وَ اوُنِی اَهَمِیَتِینِی، نَقشِینِی مِعزانِینِی بِیلدِیرَه دِی.

 3- مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ « یُنفِقُونَ» هَم فِعل مُضارِع بوُلَه دِی.

حَه، سِیز بِیر مَخلوُق تامانِیدَن طَعاملَه نِیش اوُچُون شَرعِی دَعوَت قِیلِینگن پَیتِینگِیزدَه اوُنگه اِجابِی جَواب بِیرِیشِینگِیز کِیرَک بوُلَه دِی:   إِذَا دُعِىَ أَحَدُکُمْ إِلَى طَعَامٍ فَلْیُجِبْ فَإِنْ شَاءَ طَعِمَ وَإِنْ شَاءَ تَرَکَ[1] . سِیزلَردَن بِیرارتَنگِیز طَعاملَه نِیشگه دَعوَت قِیلِینسَه، اوُنِی قَبوُل قِیلسِین. اَگر هاحلَه سَه طَعاملَنسِین وَ اَگر هاحلَه مَسَه طَعاملَنمَه سِین. بِیزلَرنِینگ اوُتگن عَصرلَردَه وَ حاضِردَگِی اَئِمَّه لَرِیمِیزنِی وَ صالِح بوُیوُک کِیشِیلَرِیمِیزنِی کوُپلَرِی مُستَحَب رُوزَه توُتگن حاللَرِیدَه بوُندَی شَرعِی دَعوَتدَه اِیشتِراک اِیتَردِیلَر وَ اوُی اِیگه سِی تامانِیدَن اوُلَرنِی حَققِیگه خَیرلِی دُعالَر قِیلِینگن.

حوُپ، اِیندِی بوُتوُن جَهاننِی یَرَتگن ذات بِیزلَرنِی دَعوَت قِیلِیبدِی، اوُ ذاتنِی دَعوَتِینِی اِجابَت قِیلمَیدِیگن بوُلسَک، بُو اِیش مَعقوُل بوُلَه دِیمِی؟ اَلله تَعالَی اَمر قِیلَه دِیکِی:  

  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا‏ (نساء/59) اِی مُؤمِنلَر،اَلله گه اِطاعَت قِیلِینگِیز وَ پَیغَمبَرگه هَمدَه اوُزلَرِینگِیزدَن بوُلگن ( یَعنِی مُسُلمان) حاکِملَرگه بوُیِینسُونِینگِیز! باردِی- یُو بِیران نَرسَه حَقِیدَه تَلَه شِیب قالسَنگِیز- اَگر حَقِیقَتاً اَلله گه وَ آخِیرَت کوُنِیگه اِیشانسَنگِیز – اوُ نَرسَه نِی اَلله گه وَ پَیغَمبَرِیگه قَیتَه رِینگِیز! مَنَه شوُ یَحشِیراق وَ چِیرایلِیراق یِیچِیمدِیر.

مَنَه بُو صُورَتدَه اَلله تَعالَی بِیزلَرنِی اوُزِیمِیز اوُچُون اِینگ یَحشِی یِیچِیم بُولگن اِیشگه دَعوَت قِیلِیبدِی. بِیزلَرگه مَنَه بوُندَی آشکارَه خِطاب قِیلِینِیب بُو اِیشگه اَمر اِیتِیلگن پَیتِیمِیزدَه قوُیِیدَگِی اوُرِیندَن جای آلَه مِیز:   ‏وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا‏.( احزاب/ 36) اَلله وَ اوُنِینگ پَیغَمبَرِی بِیر اِیشنِی حُکم قِیلگن – بوُیُورگن وَقتِیدَه بِیرار مُؤمِن وَ مُؤمِینَه اوُچُون ( اَلله نِینگ حُکمِینِی قوُیِیب) اوُز اِیشلَرِیدَن اِیختِیار قِیلِیش جائِز اِیمَسدِیر. کِیم اَلله وَ اوُنِینگ پَیغَمبَرِیگه عاصِی بوُلسَه، بَس اوُ آچِیق یوُلدَن آزِیش بِیلَن یوُلدَن آزِیبدِی.

آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، اِجتِهادگه اَساسلَنگن شوُرا اِسلامِی شَرعِی یوُنَه لِیش بوُیِیچَه دوُر. اَلله تَعالَی مَنَه بُو شِیوَه بِیلَن شوُندَی شوُرانِی کَنَلِی آرقَه لِی چِیقَه رِیلگن، اِستِنباط قِیلِینگن حُکمنِی دِین صِیفَتِیدَه قَبوُل قِیلَه دِی وَ اوُنِی اِلاهِی اَحکاملَرنِی،توُشوُنتِیرِیشلَرنِی وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ سُنَّتلَرِینِی قَطارِیدَه دِیب حِسابلَیدِی.  

 أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ؛ اَطِیعُوانِی تَکرارلَه نِیب کِیلِیشِینِی دَلِیلِی تَشکِیل قِیلِینگن اوُلِی الاَمر شُوراسِیگه مُسُلمانلَرنِینگ اِطاعَت قِیلِیشلَرِی اوُچُون آچِیق بَیان حِسابلَه نَه دِی. اِیندِی مُسُلمان شَخص هَر قَندَی آسُودَه یا قوُرقِینچلِی مَسَلَه لَر بوُیِیچَه شوُندَی شوُراگه مُراجَعَت قِیلِیشِی کِیرَک:   وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ… مَنَه بُو حَیرَتلَه نَرلِی خَبَرنِی کِیتِیدَن:   وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا‏؛  حَه، جُودَه هَم خَطَرلِیدوُر، اَگر اَلله تَعیِین قِیلگن اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی کَنَلِیدَن باشقَه حُکم وَ دَستوُرگه تابِع بوُلِینَه دِیگن بوُلسَه، بُو شَیطانگه اِیرگه شِیش بِیلَن بَرابَر حِسابلَه نَه دِی. بُو نِهایَتدَه خَطَرلِی نَرسَه.

بوُ یِیردَگِی باشقَه بِیر نوُقطَه شوُکِی، اَلله تَعالَی اَمر قِیلگن پَیتِیدَه:   أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ، چوُنکِی اوُ ذات اوُلِی الاَمرنِی مَخلوُق بوُلگنلِیگِی بائِث خَطادَن حالِی بوُلمَسلِیکلَرِینِی وَ بِیرار مَسَلَه نِی نَتِیجَه سِیگه اِیرِیشَه آلمَسلِیکلَرِینِی وَ عاقِبَتدَه اِیسَه واحِد اوُمَّتنِی وَ مُسُلمانلَرنِی جَماعَتِینِی آرَه سِیدَه تَفَرُّقنِی اِیجاد بوُلِیشِیگه بائِث بوُلِیشِینِی یَحشِی بِیلگن، شوُ سَبَبلِی تِیزلِیک بِیلَن مَنَه بُو مُعَمّانِی یِیچِیمِینِی کوُرسَه تِیب بِیرَه دِی:   فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ……. وَ اَگر بِیرار نَرسَه دَه اِیختِلاف قِیلسَنگِیزلَر اوُنِی اَلله گه (قُرآنگه کوُندَه لَنگ قِیلِیش بِیلَن) وَ پَیغَمبَرگه (سُنَّتگه قَیتَه رِیش بِیلَن) قَیتَه رِینگلَر. وَ مَنَه بُو اَمرنِی نِهایَتدَه نازِیک وَ خَطَرلِی شَرط بِیلَن آخِیرِیگه یِیتکَه زَه دِی:  إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ. اَگر اَلله گه وَ قَیتَه تِیرِیلِیش کوُنِیگه اِیمان کِیلتِیرسَنگِیزلَر.

اِیندِی اَگر فَلانچِی شَخص یاکِی فَلانچِی گوُرُوه، فَلانچِی مَذهَب وَ فَلانچِی حِزب اِیمان کِیلتِیرگن بوُلسَه، بُو آدَم اَنَه اوُشَه لَرنِی آلدِیگه بارِیب اوُزِینِی مُشکِیلِینِی حَل قِیلِیشِی کِیرَک، اَمّا اَگر اَلله گه وَ قِیامَت کوُنِیگه اِیمان کِیلتِیرگن بوُلسَه، فَقَط اَلله کوُرسَتگن نَرسَه یِیچِیم بوُلَه  آلَه دِی حالاص:   “مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ ‏” (حشر/7). پَیغَمبَر اوُزِی سِیزلَرگه عَطا اَیتگن نَرسَه نِی آلِینگلَر، اوُ ذات سِیزلَرنِی قَیتَرگن نَرسَه دَن قَیتِینگلَر وَ اَلله دَن قوُرقِینگلَر! اَلبَتَّه اَلله نِینگ جَزاسِی قَتتِیقدِیر.

(دوامی بار…….)


[1]مسلم/ ۱۴۳۰

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(43- قیسم)

اِیندِی اوُلِی الاَمر شوُراسِی مَوجُود بوُلمَه گن پَیتدَه، شوُنِی یَحشِی بِیلِیشِیمِیز کِیرَککِی، اَنَه اوُشَنچَه تَفَرُّق وَ تَرتِیبسِیزلِیکلَر وُجُودگه کِیلگه نِیگه قَرَمَسدَن، بِیزنِینگ اوُزِیمِیز رَوِیشِیمِیزنِی اِسلامگه یَقِینراق اِیکَه نِینِی تَشخِیص بِیرَه آلِیشِیمِیز لازِم. قاضِی ( یَعنِی شوُرا) بِیزلَرنِی تَشخِیصِیمِیزنِی صِیحَتِینِی تَصدِیقلَش اوُچُون کِیلگن اِیمَس، هَمَّه اِدَّعا قِیلَه دِی وَ هَمَّه شِکایَتچِی هَم بوُلَه دِی، چوُنکِی قاضِی مَوجُود بوُلمَه گنلِیگِی سَبَبلِی اوُلَرنِینگ هَر بِیرِی اوُزِینِی یوُز فائِز حَق وَ مُخالِفلَرِینِی اِیسَه یوُز فائِز ناحَق دِیب بِیلِیشلَرِی کِیرَک اِیمَس. مَنَه شُو یِیردَه اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله نِینگ سوُزلَرِی اوُزِینِی اَهَمِیَتِینِی کوُرسَه تَه دِی: مِینِی رَعیِیم صَحِیح، اَمّا خَطا بوُلِیشِینِی اِیحتِمالِی هَم بار، مِینگه مُخالِف بوُلگنلَرنِینگ خَطا رَعیِینِی صَحِیح بوُلِیش اِیحتِمالِی هَم بار.

بِیر اَهلِی قِبلَه گه نِسبَتاً مِینِی فِیرقَم اَیتگن نَرسَه اِسلامدوُر وَ سِینِی فِیرقَنگ اَیتگن نَرسَه غَیرِی اِسلامِیدوُر، دِییِیشِینگ عَینِ جَهالَت وَ اِنصافدَن تَشقَرِیدَگِی اِیش حِسابلَه نَه دِی. بِیز هَم صاف اِسلامنِی اِدَّعا قِیلَه مِیز،قَرَمَه – قَرشِی مُقابِل تامان هَم شوُنِی اِدَّعا قِیلَه دِی. اِدَّعا قِیلَه یاتگن تاماننِی هَر بِیرِی مَنَه بوُ اِدَّعانِی اوُستِیدَه قاضِی بوُلِیشگه حَققِی یوُق. بُو دُنیادَه بِیر تاماننِینگ هَم اِدَّعا قِیلوُچِی وَ هَم قاضِی بوُلِیشِی موُمکِینلِیگِینِی هِیچ قَیسِی بِیر ساغلام اِنسان قَبوُل قِیلمَیدِی.

وُجوُدگه کِیلگن مَنَه بُو تَفَرُّقنِی اوُستِیدَه هَم فَقَط اوُلِی الاَمر شوُراسِیگِینَه اَنَه اوُشَنچَه فِرقَه لَرنِی،تَرقاق مَذهَبلَرنِی آرَه سِیدَه قَضاوَت قِیلَه آلَه دِی. شَخصِی اِجتِهادلَرنِی کوُپ سانلِی بوُلِیشِی توُرلِی- هِیل مَذهَبلَرنِی اَحزابلَرنِی سانِینِی کوُپَه یِیشِیگه سَبَب بوُلدِی. اِجتِهادلَرنِینگ وَحدَتِی اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی مَجلِیسِیدَه گِینَه وَحدَتگه اِیرِیشَه دِی وَ فَقَط شوُ شوُرا قَیسِی اِجتِهاد وَ رَعیِ صَحِیحراق اِیکَه نِینِی اوُزِینِی واحِد اِجماعسِی بِیلَن تَعیِین قِیلَه دِی. فَقَطگِینَه شُو صُورَتدَه اِیرگه شَه یاتگن اِجتِهادِیمِیز صاف اِیکَه نِینِی وَ بُونگه بَرچَه پَیغَمبَرلَر تَبلِیغ قِیلِیشگه نِینِی اِدَّعا قِیلَه آلَه مِیز.

اِسلام اِینگ کِیچکِینَه اِجتِمائِی مَجمُوعَه دَگِی اِیختِلافنِی حَل قِیلِیشدَن تارتِیب اِینگ کَتتَه اِجتِمائِی تَشکِیلات بوُلمِیش قَضاوَت وَ حُکوُمَت تَشکِیلاتلَردَگِی اِیختِلافلَرنِی حَل قِیلِیشنِی شوُراگه تاپشِیرگن. بِیر اِیرکَک کِیشِی وَ عَیالنِی اوُرتَه سِیدَه اِیختِلاف وُجُودگه کِیلگن پَیتِیدَه، مَنَه بوُلَرنِینگ اوُرتَه سِیدَگِی اِیختِلافنِی حَل قِیلِیشنِی اِیککاوِیدَن تَشقَرِیدَگِی شوُراگه تاپشِیرِیلَه دِی، چوُنکِی اوُلَرنِی هَر اِیککاوِی هَم اِدَّعا قِیلوُچِیدوُر. اِیرکَک کِیشِی وَ عَیالنِینگ آرَه سِیدَگِی اِیختِلاف، اوُلَردَگِی فِرقه لَر بِیلَن بِیرگه عاددِی وَ مُقَرَّر بِیر اِیش حِسابلَه نَه دِی، بُو حوُددِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم بِیلَن اوُ کِیشِینِی عَیاللَرِینِی اوُرتَه سِیدَگِی اِیختِلافگه اوُحشَیدِی. بوُ یِیردَگِی مُهِم نَرسَه، مَنَه بُو اِیختِلافنِی حَل بوُلِیشِی وَ تَفَرُّققَه، جُدا بوُلِیشگه سَبَب بوُلمَسلِیگِیدوُر.

جَمِیعیَت وَ حُکوُمَتدَگِی اِجرائِی مَسَلَه لَر بوُیِیچَه بَعضِی تابِیعِنلَر تامانِیدَن اوُمَّتنِی اِیختِلافِی رَحمَتدوُر، دِیب اِعلان قِیلِینگن پَیتدَه، اِیختِلاف اِتِّفاقنِی بَرابَرِیدَه بوُلَه دِی، یَعنِی نَتِیجَه سِی مَنفِی بوُلگن تَفَرُّقنِی بَرابَرِیدَه اِیمَس، بَلکِی اِتِّفاقسِیزلِیکنِی بَرابَرِیدَه دُور، اوُلِی الاَمر شُوراسِیدَه اِیختِلافلَر اَنَه اوُشَنچَه اِجابِی نَتِیجَه لَرگه سَبَب بوُلَه دِی. مَنَه بُو شوُرادَگِی توُرلِی – هِیل فِکرلَر تَرَقِّیاتگه، رِواجلَه نِیشگه وَ اِینگ مُناسِب وَ اِینگ یَحشِی چارَه نِی تَنلَه نِیشِیگه بائِث بوُلَه دِی.

شوُرانِی آخِیرگِی رَعیِ اِعلان قِیلِینمَه گوُنِیچَه اِتِّفاق مَوجُود بُولمَیدِی وَ اِیختِلاف حاکِم بوُلَه دِی، توُرلِی – هِیل مَسَلَه لَر بوُیِیچَه اِتِّفاقسِیزلِیکنِی وَ اِیختِلافنِی مَوجُود بوُلِیشِی طَبِیعِی وَ دائِمِی نَرسَه دوُر. اَیتِیب اوُتگه نِیمِیزدِیک اِنسانلَر تا قِیامَت کوُنِیگه چَه کافِر وَ مُسُلمان بوُلِیب شَکللَه نَه دِی، اوُلَر هِیچ قَچان واحِد اوُمَّت صُورَتِیدَه بوُلِیشمَیدِی، اوُلَر فَقَطگِینَه اَلله اوُلَرگه رَحم قِیلگن پَیتِیدَه گِینَه واحِد اوُمَّت شَکلِیگه اوُتِیشَه دِی وَ مُسُلمان بوُلِیشَه دِی، چوُنکِی اَلله کافِرلَرگه رَحم اِیمَس، غَضَب قِیلگن. اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی:

   وَلَوْ شَاء رَبُّکَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلاَ یَزَالُونَ مُخْتَلِفِینَ ‏* ‏ إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّکَ وَلِذَلِکَ خَلَقَهُمْ ‏(هود/118-119)  اَگر پَروَردِیگارِینگِیز هاحلَه گه نِیدَه، بَرچَه آدَملَرنِی بِیر مِللَت ( یَعنِی بِیر دِینگه اِیرگه شُوچِی) قِیلگن بوُلوُر اِیدِی. ( لِیکِن اوُ ذات بوُندَی بوُلِیشِینِی اِیستَه مَه دِی، شوُنِینگ اوُچُون) اوُلَر ( آدَملَر) مُودام اِیختِلاف قِیلوُرلَر، مَگر پَروَردِیگارِینگِیز رَحم قِیلگن کِیشِیلَرگِینَه ( حَق یوُلدَه اِتِّفاق بوُلِیب یَشَرلَر). اوُلَرنِی شوُنِینگ اوُچُون ( یَعنِی بِیراولَرِی حَق یوُلدَه هِدایَت تاپِیشلَرِی، باشقَه لَرِی ناحَق یوُللَردَه تَلَه شِیب – تارتِیشِیب یوُرِیشلَرِی اوُچُون) یَرَتگندِیر.

بُو یِیردَه «إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّکَ» وَ اَلله نِی رَحمَتِینِینگ دائِمِی تَنلاوِی مُسُلمانلَرنِی واحِد جَماعَتِی بِیلَن بوُلِیب، بُو واحِد اِجماعدَن وَ واحِد اوُمَّتدَن وَ واحِد شوُرادَن صادِر بوُلگن بوُلِیشِی کِیرَک. مَنَه بُو طَبِیعِی، دائِمِی، اِتِّفاقسِیز اِیختِلافلَر تَفَرُّققَه اَیلَنمَسلِیگِی اوُچُون اِینگ یَحشِی زَمانَت، مُتَخَصِّصلَر شوُراسِی ناملِی اَبزار حِسابلَه نَه دِی، اوُ قُرآندَه  أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ نامِی بِیلَن مَشهوُر.

شوُرادَه مَوجُود بُولگن اَنَه اوُشَنچَه اِیختِلافلَر بوُلِیشِیگه قَرَمَسدَن، عاددِی آدَملَرنِی اوُلِی الاَمرنِی مُتَخَصِّصلَر شوُراسِیدَگِی نَتِیجَه سِیز اِیختِلافلَرِیدَن عِبارَت مَنَه بسو ناحوُش خَبَرلَر وَ واقِیعَه لَردَن خَبَردار هَم قِیلمَیمِیز، بَلکِی مُتَخَصِّصلَرنِی فَقَط اوُزلَرِیگه خاص بوُلگن مَنَه بُو بَحثلَرنِی اِیشِیتِیشدَن اوُلَرنِی مَنع هَم قِیلَه مِیز. نِیمَه اوُچُون؟ چوُنکِی اوُلَرنِی هَمَّه سِی یِیتِیلمَه گن خام اَشیا بوُلِیب، اوُلَر شُورا ناملِی ماهِر آشپَز تامانِیدَن مَرامِیگه یِیتگن طَعامگه اَیلَنگن اِیمَس. چوُنکِی غَیرِی مُتَخَصِّصلَرنِی رَعیلَرِی بِیلَن تَفَرُّققَه بائِث بوُلِیشگه اِیمَس، بَلکِی اِیختِلافلَرنِی حَل قِیلِیشگه قَرار قِیلگنمِیز، چوُنکِی شوُرایِیمِیزنِی تَکاموُلَّه شتِیرِیش آرقَه لِی واحِد اوُمَّتگه وَ واحِد جَماعَتگه اَیلَه نِیشگه قَرار قِیلگنمِیز وَ مَنَه بُو مَقصَدلَرگه یِیتِیش اوُچُون اِینگ کوُچلِی اَبزارنِی یَعنِی اوُلِی الاَمر شوُراسِی وَ واحِد اِجماعنِی تَنلَه گنمِیز.

 شُو سَبَبلِی هَم اَگر هَر قَندَی زَمِینَه دَه هَر قَندَی مُشکِلات وُجُودگه کِیلَه دِیگن بوُلسَه، مِیش- مِیش تَرقَتمَسدَن وَ یَککَه حالدَه حَرَکَت قِیلمَه گن حالدَه اوُلِی الاَمر شوُراسِیگه مُراجَعَت قِیلِینِیشِی کِیرَک،    وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ  (نساء/83) حَتَّی فایدَه لِی وَ اِیش بِیرَه دِیگن اِختِراع عُنوانِی آستِیدَه یَنگِی فِکر وَ یَنگِی رَوِیشگه اِیگه بوُلِیش بِیلَن هَم، هِیچ کِیم اوُزِی اوُچُون گوُروُه، توُدَه وُجُودگه کِیلتِیرِیشگه وَ شوُرادَن جُدا بُولِیشگه حَققِی یوُق، بَلکِی مَنَه بُو یَنگِی کوُز- قَرَشنِی اوُلِی الاَمر شوُراسِیدَه اوُرتَه گه تَشلَه نِیشِی کِیرَک وَ آخِیرِیدَه هَم شوُرانِی رَعیِی وَ نَظَرِیگه تابِع بوُلِیشِی لازِم، حَتَّی اَگر شوُرانِی نَظَرِی اوُنِی نَظَرِیگه خِلاف رَوِیشدَه بُولسَه هَم، شوُرانِینگ خَطا رَعیِینِی اوُزِینِینگ توُغرِی رَعیِیدَن کوُرَه اَفضَل کوُرِیشِی کِیرَک، یَعنِی  شوُرانِینگ ناتوُغرِی رَعیِینِی اوُزِینِینگ توُغرِی رَعیِیدَن اوُستوُن کوُرَه دِی، حوُددِی رَسُول الله صلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اُحُد جَنگِی بارَه سِیدَه شوُرانِی نَظَرِینِی اوُستوُن کوُرگنلَرِیدِیک قِیلِیش لازِم.

(دوامی بار…….)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

 (42 قیسم)

کوُرِیب توُرگه نِیمِیزدِیک مَنَه بُو مُتَخَصِّصلَرنِینگ عَدَدِی سَناقلِی بوُلگن، اَلله تَعالَی نِینگ مَرحَمَت قِیلِیشِی بوُیِیچَه:  «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ» أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ  یَعنِی هَمَّه مُجتَهِد وَمُتَخَصِّص بوُلمَه گن، بَلکِی شوُرادَه اِیشتِراک اِیتَه دِیگن وَ اوُلَرنِی رَعی شوُرادَه اوُلِی الاَمر شوُراسِیدَه اِرایَه بِیرِیلَه دِیگن کِیشِیلَر مَعلوُم اِیشلَر بوُیِیچَه مُتَخَصِّص بوُلِیشگن. اَمّا شوُرا اِجتِهادِینِی وَ شوُرانِینگ واحِد اِجماعسِینِی اوُرنِیگه کِیلگن مَذهَبلَر وَ شَخصِی اِجتِهادلَر، ناچار حالدَه نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی یوُقلِیگِی شُورانِی وَ اِجماعِی واحِدنِی یوُقلِیگِی سَبَبلِی اِضطِرارِی حالَتدَه وُجُودگه کِیلگن. بُو ضَرُورَت پَیتِیدَه اوُلَکسَه نِی گوُشتِینِی اِستِعمال قِیلِیشگه اوُحشَیدِی، اوُنِی لازِم بوُلگن پَیتدَه جاننِی حِفظ قِیلِیش اوُچُون اِستِعمال قِیلِیش کِیرَک بوُلَه دِی. مَذهَبدَن هَم اِضطِرارِی حالَتدَه اِسلامنِی حِفظ قِیلِیش وَ یَنَدَه کوُپراق تَفَرُّقنِی آلدِینِی آلِیش اوُچُون اِضطِرارِی حالَت اوُرتَه دَن کوُتَه رِیلمَه گوُنچَه فایدَه لَه نِیلَه دِی.

اِماملَر وَ مَذهَبنِی یِیتَکچِیلَرِی اوُلَرگه اِیرگه شوُچِیلَرگه خِلاف رَوِیشدَه هَمِیشَه، واحِد شوُراگه وَ واحِد اِجماعگه یِیتِیش اوُچُون مَنَه بُو اِضطِرارِی حالَتنِی یوُقاتِیشگه حَرَکَت قِیلِیشگن وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی قَیتَه دَن تَشکِیل قِیلِینِیشِیگه  وَ اوُلِی الاَمر شوُراسِیگه، اوُنِی واحِد اِجماعسِیگه، واحِد جَماعَتگه قَیتِیشگه سَبَب بوُلَه دِیگن توُرلِی – هِیل یوُللَرنِی تَکلِیف قِیلِیشگن.

مَنَه بُو کوُرسَتمَه لَردَن بِیرِی، اوُلَرگه کوُر- کوُرانَه تَقلِید قِیلِیشدَن مَنع قِیلِیشگن. یاکِی اَیتِیشَردِیکِی:   إذا صحّ الحديثُ فهوَ مذهبي . اَگر حَدِیث صَحِیح بوُلَه دِیگن بوُلسَه، اوُ مِینِی مَذهَبِیمدُور. یاکِی اَبُو حَنِیفَه رَحِمَهُ الله گه اوُحشَه گن کِیشِیلَر اَیتَه دِیکِی: مُسُلمانلَر شِیعَه مَذهَبِیدَگِی نَفَس زَکِیَه رَحِمَهُ الله نِی قِیامِیگه طَرَفدارلِیک قِیلِیشلَرِی کِیرَک، تائِنکِی عَبّاسِیلَرنِینگ مِعراثِی سَلطَنَتلِی حُکوُمَتِی اِنقِراضگه اوُچرَه گوُنچَه وَ یَنَه قَیتَه دَن نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت تِیکلَنگوُنِیچَه. حَتَّی مَنَه بُو مُهِم اَصلگه اوُزِینِینگ قَنچَه لِیک پایبَند اِیکَنلِیکلَرِینِی مِعزانِینِی کوُرسَه تِیش اوُچُون اَیتگن اِیدِیکِی: اَگر مَنصُور عَبّاسِی مَسجِید قوُرِیب ، کِیلِیب مَنَه بُو مَسجِیدنِی اِیشِیکلَرِینِی سَنَه گِین، دِیسَه،هَرگِیز اوُنگه یاردَم بِیرمَیمَن وَ اَگر مَنَه بُو مَسجِیدنِی قوُرِیش اوُچُون خَرج قِیلِینگن پوُللَرنِی سَنَشنِی طَلَب قِیلسَه، هَرگِیز اوُنِی سَنَه مَیمَن وَ…….حَه، مَنَه بُو بُویُوک اِمام رَحِمَهُ الله آخِیرِیدَه هَم حوُددِی شُو عَبّاسِی حُکوُمَتنِی زِندانِیدَه زَهَرلَه نَه دِی وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِینگ قَیتِیشِی یوُلِیدَه جان بِیرَه دِی، مَنَه بُو حُکوُمَت نَفَس زَکِیَه گه اوُحشَه گن بِیر شِیعَه شَخصنِی قوُلِی بِیلَن قَیتِیب کِیلَه دِیمِی یا باشقَه شَخصمِی، بُو نَرسَه لَر اوُ کِیشِیگه مُهِم بوُلگن اِیمَس.

اِمامِی مالِک رَحِمَهُ الله هَم عَبّاسِیلَرنِینگ اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتِیگه قَرشِیلِیک صِیفَتِیدَه وَ بُو حُکوُمَتنِی ضَعِیفلَشتِیرِیش اوُچُون نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی قَیتَه رِیشنِی هاحلَیدِیگن مُجاهِدلَرنِی فایدَه سِیگه مَرحَمَت قِیلگن اِیدِیکِی: مَجبُورِی طَلاق صَحِیح بوُلمَیدِی. مَنَه بُو عَبدُالمَلِیک عَبّاسِی حاکِم بوُلگن حُکوُمَتگه ضَربَه اِیدِی. مَنَه شوُ عَبّاسِی شاهنِی زَمانِیدَه قَسَملِی طَلاق وُجُودگه کِیلدِی، اوُندَه کِیشِیلَر اَگر سِیزنِی بَیعَتِینگِیزدَن باش تارتسَم عَیالِیم طَلاق بوُلسِین، دِییِیشگه مَجبُور قِیلِینگن. اِمامِی مالِک شوُندَه مَجبُورِی طَلاق توُغرِی بوُلمَسلِیگِی حَقِیدَه حَدِیث کِیلتِیرَه دِیلَر وَ بُو اِیشلَرِی سَبَبلِی اوُ کِیشِینِی شوُنچَه لِیک شَللاق بِیلَن اوُرِیشَه دِیکِی، بُو حادِیثَه تَرِیخدَه مَشهُور بوُلگن.  اِمامِی اَحمَد رَحِمَهُ الله هَم حوُددِی شوُندَی بوُلگنلَر، اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله دائِمِی رَوِیشدَه آلِیب بارگن مُبارَزَه لَرِی بِیلَن بِیرگه هِجرَت قِیلِیب قاچِیب کِیتَه دِیلَر. شِیعَه اِماملَرِینِی بَرچَه سِی هَم قُرآننِی هَمَّه نَرسَه اوُچُون مِعیار قِیلِیشگن. اِمامِی صادِق رَحِمَهُ الله دَن رِوایَت قِیلِینَه دِیکِی:

  • مَا أَتَاكُمْ عَنَّا مِنْ حَدِيثٍ لَا يُصَدِّقُهُ كِتَابُ اللهِ فَهُوَ زُخْرُفٌ[1]
  • لَا تُصَدِّقْ عَلَيْنَا إِلَّا مَا وَافَقَ كِتَابَ اللهِ وَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ[2]
  • كُلُّ شَيْ ءٍ مَرْدُودٌ إِلَى الْكِتَابِ وَ السُّنَّةِ وَ كُلُّ حَدِيثٍ لَا يُوَافِقُ كِتَابَ اللَّهِ فَهُوَ زُخْرُفٌ.

هَر قَندَی حُکم آخِیرِیدَه خُدانِی کِتابِیگه وَ پَیغَمبَرنِی سُنَّتِیگه قَیتَه رِیلِیشِی کِیرَک وَ خُدانِی کِتابِیگه مُوافِق کِیلمَیدِیگن هَر قَندَی حَدِیث بِیهُودَه دِیر. [3]

مَنَه بُو بُویُوک کِیشِیلَر وَ مَذهَبلَرنِی یِیتَکچِیلَرِی اِسلام دِینِینِینگ طَبِیعِی یوُنَه لِیشِی شَخصلَرنِینگ رَعیِی وَ اِجتِهادِی یوُلِیدَه قُربان بوُلمَسلِیگِی کِیرَکلِیگِینِی یَحشِی بِیلِیشَردِی، اوُلَر اوُزلَرِینِی هَم خَطادَن حالِی مَعصُوم دِیب حِسابلَشگن اِیمَس. سَیِّیدِیمِیز داوُد وَ قَضاوَت مَسَلَه سِیدَه، سَیِّیدِیمِیز نوُح وَ اوُ کِیشِینِینگ فَرزَندِی بارَه سِیدَگِی دُعاسِی، سَیِّیدِیمِیز اِبراهِیم وَ اوُ کِیشِینِی آتَه سِینِی حَققِیگه قِیلگن دُعاسِی، رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ یوز اوُگِیرِیشلَرِی وَ باشقَه لَر بارَه سِیدَه اَلله تَعالَی بِیر آزگِینَه بوُلسَه هَم رِعایَت قِیلمَه گنلِیگِینِی وَ اوُلَرنِی خَطالَرِیگه کوُز یوُممَه گنلِیگِینِی یَحشِی بِیلِیشَردِی، دُنیانِی آخِیرِیگه چَه هَم بوُتوُن بَشَرِیَت بوُلَردَن خَبَردار بوُلَه دِی وَ بُو باشقَه لَرنِینگ عِبرَت آلِیشلَرِی اوُچُون دَرس بوُلِیب قالَه دِی، اَلله تَعالَی اِینگ عَزِیز بَندَه لَرِینِی خَطالَرِیدَن هَم کوُز یوُممَسلِیگِینِی بِیلدِیرَه دِی.

اَلله تَعالَی اَصلِی قاضِی صِیفَتِیدَه مَنَه بُو عَزِیزلَرنِی خَطا اِجتِهادلَرِینِی وَ رَعیلَرِینِی بَیان قِیلَه دِی، اِیندِی مُسُلمانلَر اوُچُون مَنَه بُو بُویُوک کِیشِیلَر کِیتگندَن سُونگ سِیزلَردَن بُولگن اوُلِی الاَمر شُوراسِیگه اِطاعَت قِیلِیشنِی واجِب قِیلدِی وَ سِیزلَردَن بوُلگن اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی قاضِی صِیفَتِیدَه کِیلتِیرَه دِی.

(دوامی بار………)


[1]مستدرك الوسائل للنوري الطبرسي، الطبعة الجديدة، ج 17، ص 304 – 305.

[2]وسائل الشيعة، ج 18، ص 89، حديث 47. 

[3]و افي كتاب العقل و العلم باب ماخذ بالسنة و شواهدالكتاب

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(۴۱- قیسم)

رَسُول الله صَلَّی اَلله عَلَیهِ وَسَلَّم هَم اوُمَّتلَرِینِینگ 73 فِرقَه گه بوُلِینِیب کِیتِیشِی حَقِیدَه صُحبَتلَشگن پَیتلَرِیدَه ،اوُزلَرِینِینگ زَمانلَرِیدَه بوُلگه نِیدِیک جَماعَتگه پایبَند بوُلگن فِرقَه نِی نَجات تاپَه دِی دِیب اَیتَه دِیلَر:    أَلَا إِنَّ مَنْ قَبْلَكُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ افْتَرَقُوا عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ مِلَّةً، وَإِنَّ هَذِهِ الْمِلَّةَ سَتَفْتَرِقُ عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ، ثِنْتَانِ وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ، وَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ، وَهِيَ الْجَمَاعَةُ[1]  اَلبَتَّه یَهوُد وَ نَصارالَر دِینلَرِیدَه 72 گوُرُوهگه وَ اوُمَّتگه تَقسِیم بوُلِیشَه دِی وَ مِینِی اوُمَّتِیم 73 گوُرُوه وَ اوُمَّتگه تَقسِیم بوُلَه دِی، اوُلَرنِی هَمَّه سِی جَهَنَّمنِی آلاوِیدَه دوُر،مَگَر بِیر گوُرُوه  جَنَّتدَه،وَ اوُ جَماعَتدوُر. دِیمَک رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّم وَ اوُ کِیشِینِی اَصحابلَرِی پایبَند بوُلگن نَرسَه نِیمَه اِیدِی؟  «مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِي»  اوُ جَماعَت اِیدِی.

شُو یِیردَه مِینِی یادِیمگه توُشگن بِیر نوُقطَه مَوجُود، اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی:   «وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ * إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ» (هود/119) اَگر پَروَردِیگارِینگِیز هاحلَه گه نِیدَه، بَرچَه آدَملَرنِی بِیر مِللَت ( یَعنِی بِیر دِینگه اِیرگه شوُچِی)  قِیلگن بوُلوُر اِیدِی. (لِیکِن اوُ ذات بوُندَی بوُلِیشِینِی اِیستَه مَه دِی، شوُنِینگ اوُچُون) اوُلَر (آدَملَر) مُودام اِیختِلاف قِیلوُرلَر. مَگر پَروَردِیگارِینگِیز رَحم قِیلگن کِیشِیلَرگِینَه ( حَق یوُلدَه اِتِّفاق بوُلِیب یَشَرلَر). اوُلَرنِی شوُنِینگ اوُچُون ( یَعنِی بِیراولَرنِی حَق یوُلدَه هِدایَت تاپِیشلَرِی، باشقَه لَرِی ناحَق یوُللَردَه تَلَه شِیب – تارتِیشِیب یوُرِیشلَرِی اوُچُون) یَرَتگندِیر. پَروَردِیگارِینگِیزنِینگ “مِین جَهَنَّمنِی (کافِر) جِین وَ (کافِر) آدَملَرنِینگ بَرچَه سِی بِیلَن توُلدِیرُورمَن”، دِیگن سوُزِی توُلَه حَق بوُلدِی.

بُو یِیردَه وَ قُرآننِی اَکثَر جایلَرِیدَه اَلله تَعالَی آچِیق- آیدِین بَیان قِیلگنکِی، اِنسانلَرنِی آرَه سِیدَه مُؤمِن هَم بار، مُنافِق وَ کافِر هَم بار، دِیمَک اِنسانلَر هَرگِیز واحِد اوُمَّت بوُلِیشمَیدِی وَ هَمِیشَه تا قِیامَت کوُنِیگه چَه شوُندَی هِیلمَه – هِیل وَ تَرقاق بوُلِیب قالِیشَه دِی، اَمّا مُسُلمانلَر اَنَه اوُشَنچَه گوُمراهلِیکلَرگه خاتِیمَه بِیرِیش وَ اَلله نِینگ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگه بِیرگن وَعدَه سِینِی رُویابگه چِیقَه رِیش  (وَلَا يَجْمَعُهُمْ عَلَى ضَلَالَةٍ)  وَ آچلِیکنِی یوُقاتِیش  (لا يَجُوعُوا) و بوُندَن تَشقَرِی دُشمَنلَرنِی اوُستوُنلِیگِینِی یوُقاتِیش اوُچُون  (وَلَا يَسْتَأْصِلُهُمْ عَدُوٌّ)، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَت بوُلِیشِی کِیرَک، چوُنکِی مَنَه بُو وَعدَه لَرنِی هَمَّه سِی واحِد اوُمَّتنِیکِیدوُر وَ مَنَه بُو نَرسَه نِی  «وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ» بِیلَن اَساسِی وَ اِیلدِیزلِی فَرقِی بار.

اَلله تَعالَی اوُزِینِی کَلامِیدَه مُسُلمانلَرنِی یِیر یوُزِیدَه حاکِم قِیلِیش حَقِیدَه   « لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِيالْأَرْض» دِیب وَعدَه بِیرگن پَیتِیدَه وَ مُسُلمانلَرنِی کافِرلَرنِی اوُستِیدَن غالِب قِیلِیش اوُزِیگه واجِب قِیلگن وَقتِیدَه  «وَكانَ حَقًّا عَلَينا نَصرُ المُؤمِنينَ» وَ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگه مُسُلمانلَرنِینگ گوُمراه بوُلمَسلِیگِی  (وَلَا يَجْمَعُهُمْ عَلَى ضَلَالَةٍ)  وَ آچ قالمَسلِیکلَرِی  (لا يَجُوعُوا) وَ دُشمَننِینگ اوُلَرنِی اوُستِیدَه اوُستوُن بوُلمَسلِیگِیگه  (وَلَا يَسْتَأْصِلُهُمْ عَدُوٌّ)  اوُحشَه گن زَمانَتلَر وَ وَعدَه لَرِینِی هَمَّه سِی فَقَط مُسُلمانلَرنِی “واحِد اوُمَّتِیگه” نازِیل بوُلَه دِی وَ بُو واحِد جَماعَتنِی وُجُودگه کِیلتِیرَه دِی. یَعنِی مُسُلمانلَرگه رَحمَت حِسابلَنگن اَلله نِی مَنَه بُو وَعدَه لَرِی نازِیل بوُلِیشِی اوُچُون “واحید اوُمَّت” وَ “واحِد جَماعَت” ناملِی اَسبابلَر هَم مُهُیّا بوُلِیشِی کِیرَک، مَنَه بُو اَسبابلَرسِیز اَیتِیلگن وَعدَه لَر نازِیل بوُلمَیدِی، بَلکِی تَفَرُّقنِی بارلِیگِی سَبَبلِی رَحمَتنِی اوُرنِیگه تَفَرُّق عَذابِی کِیلَه دِی. شوُ سَبَبلِی هَم رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم آچِیق – آیدِین مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی:   «الْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ، وَالْفُرْقَةُ عَذَابٌ».

نُبَوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت بوُلگن زَماندَه وَ خُلَفایِی راشِیدِین دِیب تَرِیخدَه مَشهُور بوُلگن دَوردَه، فَقَط شوُرانِی رَعیِی حُجَّت بوُلگن، شَخصِی حُکم وَ اِجتِهاد مَوجُود اِیمَسدِی، شوُ سَبَبلِی اوُ دَوردَه مَذهَب هَم بوُلگن اِیمَس. چوُنکِی اَلله تَعالَی واحِد شَخصنِی رَعیِینِی اِیمَس، جَماعَتنِی تَنلَه گن اِیدِی وَ هِیچ قَیِیردَه واحِد شَخصنِی رَعیِینِی مُسُلمانلَرنِی جَماعَتِینِینگ رَعیِینِی بَرابَرِیدَه رَسماً تَن آلمَه گن، بَلکِی شوُرانِی رَعیِینِی تَنلَه گن، چوُنکِی اوُ واحِد اوُمَّتنِی وَ واحِد جَماعَتنِی زَمانَتچِیسِی بوُلَه دِی. اِیندِی بِیزلَر  «اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانِ  السَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ» گه دعوَت قِیلِینگن پَیتِیمِیزدَه:    وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ (توبه/100) مَنَه بُو بُویُوک کِیشِیلَرنِینگ یَککَه حالدَگِی اِجتِهادلَرِی بِیزلَرگه فَرض بوُلگن اِیمَس، بَلکِی اوُلَرنِینگ اوُلِی الاَمر اِجماعسِیگه وَ اوُلَرنِینگ اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی بَرابَرِیدَه کوُرسَتگن چِیرایلِی مُناسَبَتلَرِیگه تابِع بوُلِیشِیمِیز کِیرَک، قُران بِیزلَرنِی شوُنگه بُویُورگن.

شوُنِی هَم یَحشِی بِیلَه مِیزکِی، خُلَفایِی راشِیدِیننِی عَصرِدَگِی اوُلِی الاَمر شوُراسِینِینگ اَعضالَرِینِی هَر بِیرِی بِیر نَرسَه بوُیِیچَه مُتَخَصِّص بوُلِیشگن وَ اوُلَردَگِی مُتَخَصِّصلِیکنِی جَملَنمَه سِی باشقاتِیرمَه نِی کامِل قِیلَه دِی. مَثَلاً عَلِی اِبنِ اَبِی طالِب رَضِیَ الله عَنهُ قَضاوَت اِیشلَرِیدَه مُتَخَصِّص بوُلگن، مُعاذ اِبنِ جَبَل رَضِیَ الله عَنهُ حَلال وَ حَرام اِیشلَرِیدَه مُتَخَصِّص بوُلگن وَ عَبدُ الرَّحمَن اِبنِ عَوف رَضِیَ الله عَنهُ رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی دَورلَرِیدَه هَم مُتَخَصِّص وَ هَم اَهلِی رَعی بُولگن، اَبُو بَکر وَ عُمَر وَ عُثمان هَر بِیرلَرِی بِیر نَرسَه بوُیِیچَه مُتَخَصِّص بوُلِیشگن.

(دوامی بار…….)


[1] )
رواه أبو داود ( 4597 ) والحاكم (443) وصححه ، وحسنه ابن حجر في ” تخريج الكشاف ” ( ص : 63 ) ، وصححه ابن تيمية في ” مجموع الفتاوى ” ( 3 / 345 ) ، والشاطبي في ” الاعتصام ” ( 1 / 430 ) ، والعراقي في ” تخريج الإحياء ” ( 3 / 199 ) وقد ورد عن جماعة من الصحابة بطرق كثيرة .
وورد بلفظ : ( … وَتَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ مِلَّةً كُلُّهُمْ فِي النَّارِ إِلَّا مِلَّةً وَاحِدَةً ، قَالُوا : وَمَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِي ) ، رواه الترمذي ( 2641 ) وحسَّنه ابن العربي في ” أحكام القرآن ” ( 3 / 432 ) ، والعراقي في ” تخريج الإحياء ” ( 3 / 284 ) ، والألباني في ” صحيح الترمذي “

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(40- قیسم)

عُمَر اِبنِ خَطّاب اوُزِینِی خُطبَه سِیدَه آچِیق- آیدِین اَیتَه دِیکِی:        يَا أَيُّهَا النَّاسُ …. عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنْ الِاثْنَيْنِ أَبْعَدُ مَنْ أَرَادَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمْ الْجَمَاعَةَ»[1]  کِیمکِی اوُزِینِی جَنَّتنِی اوُرتَه سِیدَه کوُرِیشنِی یَحشِی کوُرسَه، تَفَرُّقدَن اوُزاقلَشسِین وَ جَماعَتنِی لازِم توُتسِین.

اِیندِی اَگر بِیر حِزبنِی یا گوُرُوهنِی رَئِیسِی جَماعَتنِی یا کَتتَه راق شوُرانِی تَشکِیل قِیلِیش یوُلِیدَن یوُرِیشنِی هاحلَمَسَه، سَرگردانلِیککَه وَ گوُمراهلِیککَه بائِث بوُلَه دِیگن رَهبَرلَر جُملَه سِیدَن بوُلِیب قالَه دِی وَ مُسُلمانلَرنِی اوُستِیگه دُشمَننِی حُکمرانلِیگِینِی، فَقِیرلِیکنِی، تَفَرُّقنِی، عَذابنِی مَحبوُرلَب یوُکلَیدِی، رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّم دَجّالدَن تَشقَرِی بوُندَی کِیمسَه لَردَن اوُزلَرِینِی اوُمَّتلَرِینِی آگاهلَنتِیرگنلر:     اَبُو ذَر غَفارِی اَیتَه دِیکِی:  كُنْتُ أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: لَغَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفُنِي عَلَى أُمَّتِي قَالَهَا ثَلَاثًا . قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا هَذَا الَّذِي غَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفُكَ عَلَى أُمَّتِكَ؟ قَالَ: أَئِمَّةً مُضِلِّينَ.[2]

مُسُلمانلَرنِی آرَه سِیدَه فَقَط اِیککِی دَستَه مَوجُود بوُلِیب، اوُلَر اِیککِیتَه هِیلمَه – هِیل یوُلدَن یوُرِیشَه دِی وَ قوُلگه کِیرِیتگن نَتِیجَه لَرِی هَم هِیلمَه – هِیل بوُلَه دِی، سِین اوُزِینگنِی قَیسِی دَستَه گه جایلَشماقچِی اِیکَنلِیگِینگنِی رَوشَن قِیلِیب قوُیِیشِینگ کِیرَک، سِین قَیسِی یوُلدَن حَرَکَت قِیلماقچِیسَن؟ اَلله گه وَ رَسُولِیگه اِطاعَت قِیلِیش بِیلَن واحِد “اوُمَّت” وَ “جَماعَت” آلِیب بارَه دِیگن وَ اَلله نِی حِمایَه تِیگه شامِل بوُلَه دِیگن وَ اَنَه اوُشَنچَه بَرَکاتگه توُلَه بوُلگن «صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ» نِی دَستَه سِی وَ یوُلِیگه جایلَه شِیشنِی قَصد قِیلگنمِیسِیزلَر؟    وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا(نساء/69)  کِیمدَه – کِیم اَلله گه وَ پَیغَمبَرِیگه اِطاعَت اِیتسَه، اَنَه اوُشَه لَر اَلله نِی اِنعاملَرِیگه سَزاوار بوُلگن ذاتلَر- پَیغَمبَرلَر حَق- راست اِیمان اِیگه لَرِی، شَهِیدلَر وَ فَقَط یَحشِی عَمَللَر بِیلَن اوُتگن کِیشِیلَر بِیلَن بِیرگه بوُلوُرلَر. اوُلَر اِیسَه اِینگ یَحشِی هَمراهلَردِیر.

سِیز هَم مَنَه بُو تُورت دَستَه دَگِی کِیشِیلَر بِیلَن هَمراه بوُلِیشنِی یَحشِی کوُرَه سِیزلَرمِی؟ یاکِی “ضالِّین” یَعنِی مُنافِقلَر وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی دَستَه سِی وَ یوُلِیگه جایلَه شِیشنِی وَ تَفَرُّق، فَقِیرلِیک، آچلِیک،زَلِیللِیک، هَمدَه دُشمَنلَرنِی مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَه حُکمران بوُلِیشِیگه، اَلله نِی غَضَبِیگه آلِیب بارَه دِیگن «أَئِمَّةً مُضِلِّينَ» گه هَمراه بوُلِیشنِی یَحشِی کوُرَه سِیزلَرمِی؟

عُمَر اِبنِ عَبدُالعَزِیز اوُزِی بِیلَن بِیرگه اوُتِیرگن کِیشِیلَرگه اَیتگن اِیدِیکِی: قَنِی مِینگه اَیتِینگلَرچِی اِینگ اَخماق کِیشِی کِیم؟ شوُندَه اَیتِیشَه دِیکِی: دُنیا اوُچُون آخِیرَتِینِی ساتگن کِیشِی…….عُمَر اِبنِ عَبدُالعَزِیز اَیتَه دِیکِی: سِیزلَرگه اِینگ اَخماق آدَم حَقِیدَه خَبَر بِیرَیمِی؟ شوُندَه حَه، دِییِیشدِی. اوُ کِیشِی اَیتدِیلَرکِی: آخِیرَتِینِی باشقَه بِیر کِیشِینِی دُنیاسِی اوُچُون ساتگن کِیمسَه…….

حَه، سِیز اوُزِینگِیزنِی کِیچِیک جَماعَتِینگِیز، اوُزِینگِیزنِی کِیچِیک اوُمَّتِینگِیز، اوُزِینگِیزنِی کِیچِیک شوُرایِینگِیز بِیلَن اَنَه اوُشَنچَه کوُپ سانلِی جَماعَتلَر، اوُمَّتلَر،شوُرالَرنِی آرَه سِیدَه قَیسِی تامانگه قَرَب حَرَکَت قِیلِیشِینگِیزنِی یَحشِی بِیلَه سِیز، شوُندَی اِیکَن سِیز اوُزِینگِیزنِی دُنیایِینگِیزنِی، قِیامَتِینگِیزنِی رَهبَرلَرنِی،اَمِیرلَرنِی وَ «أَئِمَّةً مُضِلِّينَ» نِی دُنیاسِی اوُچُون ساتِیب یوُبارمَسلِیگِینگِیز کِیرَک، چوُنکِی اوُلَر توُرلِی – هِیل شُبهَه لَرگه وَ شَیطان خُطُواتلَرِیگه اِیرگه شِیش آرقَه لِی سِیزنِی اَصلِی یوُلدَن اَدَشتِیرِیشَه دِی وَ اَدَشگن یوُللَرگه بوُرِیب یوُبارِیشَه دِی.

سِیز اوُزِینگِیز اوُچُون قَرار قَبوُل قِیلِیشِینگِیز کِیرَک، اَگر  « النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ» لَردَن عِبارَت اوُلَرگه نِعمَت بِیرِیلگن یَحشِی دوُستلَرگه هَمراه بوُلِیشگه وَ “صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ» نِی یوُلِیدَه جایلَه شِیشگه قَرار قِیلسَنگِیز،نازِیل قِیلِینگن نَرسَه لَرنِی هَمَّه سِیگه اِیمان کِیلتِیرِیشِینگِیز کِیرَک بوُلَه دِی، رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم هَم حوُددِی شوُندَی اِیمان کِیلتِیرگن اِیدِیلَر:    فَإِنْ آَمَنُوا بِمِثْلِ مَا آَمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ  (بقرة/ 137) اِیندِی اَگر اوُلَر ( یَعنِی اَهلِی کِتابلَر) سِیزلَر اِیمان کِیلتِیرگن نَرسَه لَرگه اِیمان کِیلتِیرسَه لَر، حَق یوُلنِی تاپِیبدِیلَر. اَگر یوُز اوُگِیرسَه لَر، اوُ حالدَه، شُبهَه سِیز، سِیزلَرگه نِسبَتاً گِینَه وَ عَداوَتلَرِی باردِیر. اوُلَرنِینگ یامانلِیگِیدَن سِیزگه ( اِی مُحَمَّد)،  اَلله نِینگ اوُزِی یِیتَرلِیدِیر.

وَ اَگر سِیز  «صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ» یوُلِیدَه حَرَکَتلَه نِیشگه وَ واحِد اوُمَّتنِی وَ واحِد جَماعَتنِی  تَشکِیل  قِیلِیش  یوُلِیدَه حَرَکَتلَه نِیشگه  یَعنِی اَلله نِی وَ رَسُولِینِینگ آچِیق – آیدِین دَستوُرِیگه  دَعوَت قِیلِینسَنگِیز، اَگر سِیز راستگوُی بوُلسَنگِیز هِیچ قَندَی گپ – سوُزسِیز تَنها بِیر اوُرِیننِی  توُتِیشِینگِیز کِیرَک بوُلَه دِی: « سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ” شو حالاص.   إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (نور/51)  اَلله وَ اوُنِینگ پَیغَمبَرِیگه اوُرتَه لَرِیدَه حُکم چِیقَه رِیش اوُچُون چارلَنگن وَقتلَرِیدَه، مُؤمِنلَرنِینگ سوُزِی “اِیشِیتدِیک وَ بُویِینسُوندِیک”، (دِیماقدِیر). اَنَه اوُشَه لَر نَجات تاپگوُچِیلَردِیر.

اِیندِی اَگر اَلله نِی یَحشِی کوُرسَنگِیز رَسُولِی اَلله تَرَفِیدَن آلِیب کِیلگن نَرسَه لَرنِی هَمَّه سِیگه تابِع بوُلِیشِینگِیز کِیرَک:   قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ(آل عمران : 31 ) حَه، اوُنِینگ هَمَّه سِیگه اِیرگه شِیشِینگِیز وَ سَمع وَ طاعَه قِیلِیشِینگِیز کِیرَک، فَقَط  اوُنِی بِیر قِیسمِیگه اِیمَس:   وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا . (آل عمران/7)

اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ اَلله دَن سوُرَه شَه دِیکِی: اِنساننِی پَروَردِیگارِیگه یَقِینلَشتِیرَه دِیگن اِینگ زِیبا عَمَل نِیمَه؟ اوُ کِیشِینِینگ کوُزلَرِیدَن یاش آققَن حالِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: “خُداوَند بَندَه سِینِی قَلبِیگه نَظَر تَشلَه گن پَیتِیدَه، دُنیا وَ آخِیرَتدَه اَلله دَن باشقَه هِیچ نَرسَه نِی اِیستَه مَسلِیگِینِی کوُرِیشِیدوُر.”

دِیمَک نَفرَت وَ کِینَه  «وَلا يَجرِمَنَّكُم شَنَآنُ قَومٍ عَلىٰ أَلّا تَعدِلُواۚ» عَدالَتنِی بِیر چِیتگه سوُرِیب قوُیِیشِینگِیزگه وَ قَلبدَگِی اِسلامنِی اَساسِی قانوُنلَرِیدَن بِیرِینِی بِیر چِیتگه اوُلاقتِیرِیلِیشِیگه وَ عَمَللَرِینگنِی بوُلغَه شِیگه وَ سِینِی مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اوُمَّتِیدَن وَ واحِد جَماعَتِیدَن اوُزاقلَشتِیرِیشِیگه سَبَب بوُلِیشِیگه وَ سِینِی مُسُلمانلَرنِینگ اوُستِیدَه دُشمَننِی اوُستوُن کِیلِیشِی اوُچُون اَبزار قِیلِیشلَرِیگه وَ سِینِی فَقِیرلِیک،آچلِیک اوُچُون اَسباب قِیلِیشلَرِیگه رُحصَت بِیرمَنگلَر.

(دوامی بار……..)


[1] الترمذي، ابن ماجه، أحمد

[2] الألباني : ( صحيح ) انظر حديث رقم : 4165 في صحيح الجامع

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

 (39- قیسم)

اِیراهِیم عَلَیهِ السَّلامنِی توُتگن اوُرِینلَرِی سَبَبلِی اِبنِ مَسعُودنِی اَیتگنلَرِی یادِیمِیزگه توُشَه دِی: «الْجَمَاعَةُ مَا وَافَقَ طَاعَةَ اللَّهِ وَإِنْ كُنْتَ وَحْدَكَ» .یا « الْجَمَاعَةُ مَا وَافَقَ الحق و لو كُنْتَ وَحْدَكَ»[1]   “حَقگه موافق بولگه نی جماعت حسابله نه دی، اگرچی بیر اوزینگ تنها بولسنگ هم.”

بُو یِیردَگِی مُهِم نَرسَه شوُکِی، “اوُشَه زَماندَگِی بَرچَه مُؤمِنلَرجَملَنمَه سِیدَن “اوُمَّت” وُجُودگه کِیلِیشِی کِیرَک وَ اوُندَن واحِد “جَماعَت ” وُجُودگه کِیلَه دِی وَ اَلله مَنَه بُو جَماعَتنِی حِمایَه قِیلَه دِی. شَرِیعَتنِی هِیچ قَیسِی جایِیدَه اوُمَّتلَر وَ توُرلِی- هِیل، تَرقاق جَماعَتلَر حَقِیدَه صُحبَت قِیلِینگن اِیمَس، اَلله تَعالَی تَرقاق اِنسانلَر اوُچُون تَحدِیددَن باشقَه بِیرار یَحشِیلِیکنِی وَعدَه بِیرمَه گن.

حَه، اوُمَّت هَرگِیز سَرگردان بوُلمَیدِی وَ مُنافِقلَرنِی،سِکوُلارزَدَه لَرنِی یَعنِی اَدَشگنلَرنِی یُولِیدَه گوُمراهلِیکدَه حَرَکَت قِیلمَیدِی. یَعنِی سِیز بِیرِینچِی بوُلِیب نَمازِینگِیزدَه « إِیَّاکَ نَعْبُدُ وإِیَّاکَ نَسْتَعِینُ ‏» عَهدِینِی بِیرَه سِیز وَ بُو عَهددَن سُونگ اوُزِینگِیزنِی تِیلَه گِینگِیزنِی اوُرتَه گه تَشلَب اَیتَه سِیزکِی: «اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ» یَعنِی مِینِی « الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ » یَعنِی آخِیرِی جَماعَتگه یِیتِیب بارَه دِیگن اوُمَّتنِی یُولِیگه یوُللَب هِدایَت قِیلگِین. اوُ یوُل سَرگردانلِیک وَ سَردَمگوُملِیککَه آلِیب بارَه دِیگن «غَیرِ المَغضُوبِ عَلَیهِمْ» کافِرلَرنِی یوُلِی هَم اِیمَس وَ «وَلاَ الضَّالِّینَ» مُنافِقلَرنِی وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی یوُلِی هَم اِیمَس. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی:

1- إِنَّ اللَّهَلَا يَجْمَعُ أُمَّتِيأَوْ قَالَ: أُمَّةَ مُحَمَّدٍعَلَى ضَلَالَةٍ، وَيَدُ اللَّهِ مَعَ الجَمَاعَةِ، وَمَنْ شَذَّ شَذَّ إِلَى النَّارِ[2]   اَلبتّه خُداوَند مِینِی اوُمَّتِیمنِی – یاکِی مَرحَمَت قِیلگنلَر: محمّدنی اومّتینی – گوُمراهلِیکدَه جَملَه مَیدِی. خُدانِی قوُلِی جَماعَت بِیلَن بِیرگه دُور وَ یَککَه قالَه دِیگن کِیمسَه جَهَنَّمنِی آلاوِیگه کِیرَه دِی. حوُددِی شوُ رِوایَت قوُیِیدَگِی لَفظلَر بِیلَن اِبنِ عُمَر وَ باشقَه لَردَن رِوایَت قِیلِینگن:   «لَا يَجْمَعُ اللَّهُ أُمَّتِي عَلَى الضَّلَالَةِ أَبَدًا» و «مَا كَانَ اللَّهُ لِيَجْمَعَ هَذِهِ الأُمَّةَ عَلَى الضَّلالَةِ أَبَدًا وَيَدُ اللَّهِ عَلَى الجماعة» و: «لَنْ تَجْتَمِعَ أُمَّتِي عَلَى الضَّلَالَةِ أَبَدًا، فَعَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ فَإِنَّ يَدَ اللهِ عَلَى الْجَمَاعَةِ[3]

2- سَأَلْتُ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَرْبَعًا فَأَعْطَانِي ثَلَاثًا وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً: سَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يَجْمَعَ أُمَّتِي عَلَى ضَلَالَةٍ فَأَعْطَانِيهَا، وَسَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يُظْهِرَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ، وَسَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يُهْلِكَهُمْ بِالسِّنِينَ كَمَا أَهْلَكَ الْأُمَمَ قَبْلَهُمْ فَأَعْطَانِيهَا، وَسَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يَلْبِسَهُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَهُمْ بَأْسَ بَعْضٍ فَمَنَعَنِيهَا “[4]

3- إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَعَدَنِي فِي أُمَّتِي وَأَجَارَهُمْ مِنْ ثَلَاثٍ: لَا يَعُمُّهُمْ بِسَنَةٍ، وَلَا يَسْتَأْصِلُهُمْ عَدُوٌّ، وَلَا يَجْمَعُهُمْ عَلَى ضَلَالَةٍ “[5]“”

4- عَنْ كَعْبِ بْنِ عَاصِمٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: “إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ أَجَارَ لِي عَلَى أُمَّتِي مِنْ ثَلاثٍ لا يَجُوعُوا وَلا يَجْتَمِعُوا عَلَى ضَلالَةٍ وَلا يستباح بيضة المسلمين

مَنَه بُو رِوایَتلَرنِی بَرچَه سِیدَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: اَلله تَعالَی “اوُمَّتِیمنِی” مُتَفَرِّق بوُلمَسلِیگِینِی زَمانَت قِیلمَه گن بوُلسَه هَم، اَمّا “اوُمَّتِیم” حَقِیدَه اوُچتَه نَرسَه نِی وَعدَه سِینِی مِینگه بِیردِی، اوُلَردَن بِیرِی شوُکِی، “اوُمَّتِیم” گوُمراهلِیککَه هَم نَظَر بوُلمَیدِی، اِیککِینچِیسِی “اوُمَّتِیم” آچ قالمَیدِی وَ اوُچِینچِیسِی دُشمَن “اوُمَّتِیم”نِی اوُستِیدَن اوُستوُن بوُلَه  آلمَیدِی. حَه، “اوُمَّت” گوُمراهلِیککَه وَ زَلالَتگه،سَرگردانلِیککَه هَم نَظَر بوُلمَیدِی وَ جَملَنمَیدِی، اِیندِی اَگر “اوُمَّت” بوُلمَسَه – چِی؟ اوُتگن تَرِیخ دَوامِیدَه اَنَه اوُشَنچَه سَرگردانلِیکنِی، فِرقَه لَرنِینگ وَ تَفسِیرلَرنِینگ وَ توُرلِی- هِیل گوُرُوهلَرنِینگ گوُمراهلِیگِینِی کوُرمَه دِیکمِی؟ یاکِی حاضِردَه هَم اوُلَرگه گوُواه بُولمَه یَپمِیزمِی؟

اِیندِی اَگر “اوُمَّت” بوُلسَه دُشمَن مُسُلمانلَرگه اوُستوُن بوُلمَیدِی، اَمّا اَگر بوُلمَسَه – چِی؟ دُشمَن اَندَلوُسدَه اوُستوُن بوُلمَه دِیمِی وَ 781 یِیل دَوامِیدَه مُسُلمانلَر حُکمرانلِیک قِیلگندَن سُونگ اوُ یِیرگه حَملَه قِیلمَه دِیمِی؟ حاضِردَه هَم بِیر عَصردَن آشِیق مُددَت دَوامِیدَه بوُتوُن جَهان سِکوُلار کافِرلَرِی وَ مُرتَد کافِرلَر وَ مَحَلِّی سِکوُلارلَر مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَن قِیلمَه یَپتِیلَرمِی؟ حاضِرنِی اوُزِیدَه هَم کافِرلَر مُسُلمانلَردَن اوُستوُن اِیمَسمِی؟

بوُندَن تَشقَرِی اَگر “اوُمَّت” بوُلسَه مُسُلمانلَر آچ قالِیشمَیدِی. اَمّا اَگر “اوُمَّت” بُولمَسَه – چِی، حوُددِی حاضِرگه اوُحشَش؟ مُسُلمانلَرنِی آرَه سِیدَه آچلِیک وَ فَقِیرلِیک وُجُودگه کِیلمَیدِیمِی؟ “اوُمَّت”نِی بارلِیگِی بِیلَن آچلِیکنِی اوُرتَه سِیدَگِی عَلاقَه بِیر – بِیرِیگه تِیسکَه رِی بوُلَه دِی، یَعنِی اَگر “اوُمَّت” مَوجُود بوُلسَه، آچلِیک بوُلمَیدِی، اَمّا اَگر “اوُمَّت” مَوجُود بوُلمَس اِیکَن، آچلِیک بار بوُلَه دِی، حوُددِی شوُنگه اوُحشَش دُشمَنلَرنِینگ مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَن حُکمرانلِیکلَرِی هَم بار بوُلَه دِی. دِیمَک اَگر آچلِیک بوُلَر اِیکَن، “اوُمَّت” مَوجُود اِیمَس وَ اَیتِیب اوُتِیلگن وَعدَه لَرنِی هَمَّه سِی واحِد “اوُمَّت”گه تِیگِیشلِی، اَگر کِیشِی آچلِیک وَ فَقِیرلِیکنِی یُوقاتماقچِی بوُلسَه، وَ «الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ» نِی هَمَّه مُسُلمانلَردَه کوُرِیشنِی هاحلَسَه، اَلبَتَّه یَنَه قَیتَه دَن واحِد “اوُمَّت”نِی وُجُودگه کِیلتِیرِیش کِیرَک.

اِیندِی اَلله رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگه بِیرگن مَنَه بُو وَعدَه رُویابگه چِیقِیشِی وَ آچلِیک، فَقِیرلِیک، تَفَرُّق، ناتِینچلِیک وَ دُشمَننِی حُکمرانلِیگِی، زَلِیللِیک یوُقالِیشِی اوُچُون شَخصلَر هَمِیشَه واحِد “اوُمَّت” وَ واحِد “جَماعَت” سَرِی حَرَکَت قِیلِیشلَرِی کِیرَک، شوُندَه اَلله بِیرگن وَعدَه نِی نازِیل بوُلِیشِیگه شایِیستَه بوُلِیشَه دِی.

فَعَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ ، اَگر شَخص “جَماعَت”نِی یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلمَس اِیکَن، دَرواقِع عَذابنِی یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلِیبدِی، بُو حَقِیدَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلگنلَر:   «الْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ ، وَالْفُرْقَةُ عَذَابٌ».

حَه، جَماعَت رَحمَت وَ تَفَرُّق عَذابدوُر. سِیزنِی نَظَرِینگِیز بُویِیچَه، شوُنچَه دُشمَننِی مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَن اوُستوُن بوُلِیشلَرِی وَ اَنَه اوُشَنچَه قِیرغِینلَر،وَیرانگرچِیلِیکلَر وَ عَیاللَرنِی، فَرزَندلَرنِی،یاشُو – قَرِیلَرنِی،نامُوسلَرنِی، مُسُلمانلَرنِینگ دِیارلَرِینِینگ دُشمَن تامانِیدَن نابوُد بوُلِیشِی وَ مُسُلمانلَرنِی اوُزِی تامانِیدَن قِیلِینگن اَنَه اوُشَنچَه تَفَرُّق وَ اِیچکِی جَنگلَر، قِیرغِینلَر وَ اَنَه اوُشَنچَه آچلِیک، فَقِیرلِیک وَمُسُلمانلَرنِینگ اوُرتَه سِیدَگِی گوُمراهلِیکلَر، عَقِیدَه وِی وَ رَفتارِی بوُلغَه نِیشلَر عَذاب اِیمَسمِی؟ مَنَه بوُلَرنِی هَمَّه سِیگه واحِد اوُمَّتنِی یوُقلِیگِی سَبَب بوُلمَه گنمِی؟

(دوامی بار……..)


[1] به روایت ابن عساكر با سند صحيح از ابن مسعود

[2] أخرج الترمذي في جامعه عن ابن عمر رضي ا الله عنهما . رقم الحديث 2167/ وللحديث شواهد عند الحاكم (1/115-116) و عند ابن أبي عاصم في كتابه السنة(85,84,83,82,80) وذكره ابن ماجة في سننه من حديث أنس (3950) وذكره السيوطي في الجامع الصغير (1818)وقال حديث حسن وصححه الشيخ الألباني في الجامع الصغير (1844) وللحديث شاهد عند الامام أحمد في المسند (5/145)وفي سنن الدارمي(1/29) وعند أبي داود 4/452 وانظر كذلك مجمع الزوائد للهيثمي 1/177 باب في الاجماعقال أبو محمد بن حزم في الاحكام4/131 وقد روي أنه قال:(لاتجتمع أمتي على ضلالة )وهذاو ان لم يصح لفظه ولا سنده فمعناه صحيح

[3] في المعجم الكبير للطبراني (٢١٧١، ٣٤٤٠، ١٣٦٢٣): صححه الشيخ الألباني بهذا اللفظ في ظلال الجنة (٨٠).

[4] في مسند الإمام أحمد (٢٧٢٢٤  ( عَنْ أَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

[5] سنن الدارمي (٥٥(

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(38- قیسم)

اوُشَه زَماندَن باشلَب حاضِرگِی کوُنگه چَه بِیزلَر مَنَه بُو نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن حُکوُمَتنِینگ اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَرِیگه گوُواه بوُلِیب توُرِیبمِیز، اوُشَه زَماندَن باشلَب تا حاضِرگِی کوُنگه چَه واحِد شُورا وَ واحِد اِجماعنِی وَ واحِد اوُمَّتنِی وَ واحِد جَماعَتنِی سِیستِیمَه سِی اوُزِینِی اوُرنِینِی سَلطَنَتلِی، مِعراثِی سِیستِیمَه گه وَ کوُپ سانلِی اِجماعگه وَ کوُپ سانلِی اوُمَّتلَرگه وَ کوُپ سانلِی جَماعَتلَرگه بِیرگن. شوُندَی ساددَه لِیک بِیلَن سَلطَنَتلِی حُکوُمَت، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی نابوُد بوُلِیشِی وَ واحِد شوُرانِی، واحِد اِجماعنِی وَ واحِد جَماعَتنِی نابوُد بوُلِیشِی آرقَه لِی تَفَرُّقنِی اَصلِی عَمَلِی هَم بوُلدِی.

حَه، شوُرا نَظَر اِیگه لَرِینِینگ وَ مُتَخَصِّصلَرنِینگ جَملَه نِیشِی اوُچُون بِیر مَرکَز بوُلِیب، اوُ یِیردَه اوُلَر اوُزلَرِی اِیگه بوُلگن مُتَخَصِّصلِیک بِیلَن مَسَلَه لَرنِی تِیکشِیرِیشَه دِی وَ اِجماع قالِیبِیدَگِی توُغرِی وَ واحِد چارَه نِی کوُرسَه تِیب بِیرِیشَه دِی. مَنَه بُو مُهِم واسِیطَه وَ اَبزار اوُرتَه دَن یوُقالِیب کِیتگن پَیتِیدَه جَمِیعیَتدَگِی کوُندَه لِیک اِجتِهادلَرگه بوُلگن اِیختِیاج یوُقالِیب قالمَیدِیکوُ، شوُ سَبَبلِی هَم اِجماعِی واحِدنِی اِرایَه بِیرِیش اوُچُون جایگه اِیگه بوُلمَه گن مُجتَهِدلَروَ نَظَر اِیگه لَرِی جَمِیعیَتنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرِیشگه مَجبُور بوُلِیشَه دِی. اوُزلَرِینِینگ شَخصِی کوُز- قَرَشلَرِینِی، اِجتِهادلَرِینِی جَمِیعیَتگه کوُندَه لَنگ قِیلِیشَه دِی، جَمِیعیَتدَه هَم طَبِیعِی رَوِیشدَه هَر بِیر گوُروُه مَنَه بُو تَرقاق نَظَر اِیگه لَرِیگه یاکِی مَنَه بُو شَخصِی اِجتِهادلَردَن بِیرِیگه تابِع بوُلَه دِی، چوُنکِی اوُلَرنِی اِیختِیاجِی بار وَ اوُلَر کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرِیشلَرِی کِیرَک.

 شوُرادَگِی نَظَرلَر بارَه سِیدَگِی اِیختِلاف ذاتاً اِجابِی بَهالَه نَه دِی بُو کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَر بِیلَن مُوافِقلَه شِیش وَ رِواجلَه نِیشنِی عامِلِی هَم بوُلَه دِی،شوُرا واحِد اِجماع بِیلَن مَنَه بُو توُرلِی – هِیل کوُز – قَرَشلَرنِی آرَه سِیدَن اِینگ یَحشِی کوُز- قَرَشنِی اِرایَه بِیرِیش آرقَه لِی تَشکِیللَشتِیرَه دِی، اوُلِی الاَمرنِی جَملَنمَه سِیدَن وُجُودگه کِیلگن مَنَه بُو شوُرا، توُرلِی – هِیل رَعیلَرنِی وَ توُرلِی – هِیل تَفسِیرلَرنِی وَ هِیلمَه – هِیل اِجتِهادلَرنِی اوُرتَه گه تَشلَه نِیشِیگه بائِث بوُلَه دِی. حوُددِی شوُ شوُرا بَرچَه دَلِیللَرنِی وَ توُرلِی – هِیل اِجتِهادلَرنِی تِیکشِیرِیب چِیقَه دِی وَ نِهایَت واحِد اِجماعسِی بِیلَن اوُلَرنِی آرَه سِیدَن اِینگ یَحشِیراغِینِی وَ اَصلِی مِعزانلَرگه مُوافِق کِیلگه نِینِی مُسُلمانلَرنِینگ واحِد اوُمَّتِیگه وَ واحِد جَماعَتِیگه تَقدِیم قِیلَه دِی وَ اوُنِی نَظَرِی بوُیِیچَه ضَعِیف وَ بِی اَساس باشقَه رَعیلَرنِی، اِجتِهادلَرنِی، تَفسِیرلَرنِی قَیتَه رِیب یوُبارَه دِی. اَمّا مَنَه بُو شوُرا رَعی اَلمَه شِیش وَ اِنیگ یَحشِی نَظَرنِی قوُلگه کِیرِیتِیش واحِد اِجماعنِی اِرایَه بِیرِیش اوُچُون مَوجُود بوُلمَیدِیگن بوُلسَه، حوُددِی شوُ حُکوُمَت وَ جَماعَت هاحلَنسَه وَ هاحلَنمَسَه هَم بِیر قَنچَه دَستَه لَرگه بوُلِینِیشگه، تَفَرُّققَه بائِث بوُلَه دِی. اوُتگن عَصرلَردَه واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی یوُقلِیگِی اَنَه اوُشَنچَه تَفَرُّققَه سَبَب بوُلدِی.

حَسَن اِبنِ عَلِی رَضِیَ الله عَنهُ نِی خِلافَتِیدَن سُونگ وَ سُلطانلَر تامانِیدَن اوُلِی الاَمر شوُراسِی نابوُد قِیلِینگچ وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی اوُرنِیگه شاهِیگرلِیک توُزُومِی کِیلتِیرِیلگچ، آدَملَر اَلاهِیدَه صُورَتدَه تَرقاق حالدَه شَخصِی وَ عائِلَه وِی یا اِجتِمائِی، اِقتِصادِی وَ باشقَه اِیشلَر بوُیِیچَه، اوُزلَرِینِی دَورلَرِیدَگِی دانِیشمَندلَردَن، اوُلَمالَردَن سَواللَر سوُرَشگن. شوُ طَرزدَه هَر بِیر مَکان وَ زَماندَه دانِیشمَندلَر کوُرِیب توُرگن نَرسَه قوُیِیدَگِیلَردَن عِبارَت اِیدِی، خِلافَت وَ نُبَوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت اِنقِراضگه اوُچرَه گن، شوُرا هَم اوُرتَه دَن یُوقالگن، اوُلِی الاَمر هَم قالگن اِیمَس، لِیکِن شَخصِی اِجتِهادلَرنِی جَمِیعیَتگه اِرایَه بِیرِیش هَم تَفَرُّققَه بائِث بوُلَه دِی، اَگر بَیان قِیلمَسَم بِیر نَرسَه لَرنِی بِیلَه مَن، اَگر اَیتمَه سَم یَشِیرِیب خِیانَت قِیلگن بوُلَه مَن، مَنَه بوُ اوُرِینلَر ضَرُورِیدوُر، بُو حالَتدَه اوُ هَم مَجبُور، جَمِیعیَتنِی اِیختِیاجِی هَم رَوشَنلَشتِیرِیب بِیرِیشنِی تَقاضا قِیلَه دِی، مَنَه بُو اوُرِینلَرنِی هَمَّه سِی اوُلَمالَرنِی هَر بِیرِی اَلاهِیدَه شَرعِی مَنبَعلَردَن اَحکاملَرنِی چِیقَه رِیشنِی باشلَشگه وَ اوُزلَرِینِی یَککَه حالدَگِی اِجتِهادلَرِینِی اِرایَه بِیرِیشگه ناچار مَجبُور قِیلَردِی. جوُدَه هَم آسانلِیک بِیلَن اوُمَّتنِی وَحدَتِی پَرچَه لَه نِیب کِیتدِی وَ پوُلَتدِیک واحِد اوُمَّت وَ مُسُلمانلَرنِینگ واحِد جَماعَتِی هَم اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن یِیللَر اوُتگن سَرِی نابوُد بوُلدِی، اوُنِی اوُرنِیگه کوُپ سانلِی اوُمَّتلَر وَ کوُپ سانلِی جَماعَتلَر اوُسِیب چِیقدِی وَ جَمِیعیَت اوُنلَب شاهَه وَ گوُرُوهلَرگه، هِیلمَه – هِیل مَذهَبلَرگه تَقسِیملَه نِیب کِیتدِی.

مَنَه بُو صُورَتدَه آچِیق وَ رَوشَن کوُرِینِیب توُرگن نَرسَه شوُکِی، واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی اوُرنِیگه یَککَه شَخصلَرنِی اِجتِهادِی وَ اِستِنباطِی یَعنِی مَذهَب کِیلدِی. آشکارَه کوُرِیب توُرگه نِیمِیزدِیک، نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی دَورِیدَه مَذهَب بوُلگن اِیمَس، واحِد شوُرا وَ واحِد اِجماع مَنَه بوُندَی حُکوُمَتنِی پَناهِیدَه، وَحدَتنِی زَمانَتچِیسِی وَ اِسلامِی اوُمَّتنِی سَقلاوچِیسِی بوُلَه دِی، بُونِی بَرابَرِیدَه اِیسَه نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی یوُقلِیگِی وَ واحِد شوُرانِی وَ واحِد اِجماعنِی اِنقِراضگه اوُچرَه شِی، توُرلِی – هِیل مَذهَبلَرنِی پَیدا بوُلِیشِیگه  بائِث بوُلدِی، حوُددِی شوُ تَفسِیرلَر وَ مَذهَبلَر بُو مَذهَبلَرگه اِیرگه شوُچِیلَرنِی قوُلِی بِیلَن تَفَرُّقنِی عامِلِیگه اَیلَندِی، شوُرا اوُمَّتنِینگ وَحدَتِینِی زَمانَتچِیسِی بوُلگه نِیدِیک تَرقاق حالدَگِی تَفسِیرلَرتَفَرُّقنِی اَسبابلَرِیدَن بوُلدِی.

شوُراگه اَساسلَنگن حُکوُمَت نابوُد بوُلِیب سَلطَنَتلِی حُکوُمَتنِینگ اِیش باشلَه شِی، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَتنِی حوُددِی بوُرِی تَلَه گن گللَه دِیک قِیلدِی، یَعنِی اوُلَر توُرلِی- توُمَن وَ هَر – هِیل شَکلدَگِی تَفَرُّقگه گِیرِیفتار بوُلِیشدِی. اَلبَتَّه اوُتگن اِسلام تَرِیخِیدَگِی 14 عَصر مابَینِیدَه بوُیوُک مُجاهِدلَر غَیرِی اِسلامِی حُکوُمَتلَرگه یا اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتلَرگه خاتِیمَه بِیرِیشگه وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسالَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِی قَیتَه دَن تَأسِیس قِیلِیشگه حَرَکَت قِیلِیشدِی. اَلبَتَّه مَنَه بُو مَردانَه وار کِیشِیلَرنِینگ حَرَکَتلَرِی، اِسلامِی آزادلِیکنِی اِیستاوچِیلَرنِینگ حَرَکَتِینِی بوُتوُنلَی تُوحتَب قالمَسلِیگِیگه سَبَب بوُلدِی، اَمّا اَفسُوسکِی حاضِرگِی کوُنگه چَه توُرلِی- هِیل، اَمّا مُشَخَّص عِللَتلَرگه کوُرَه مَنَه بُو قِیاملَرنِینگ اَکثَرِی اوُزِینِی کامِل نَتِیجَه سِینِی قوُلگه کِیرِیتَه آلمَه دِی. آخِیرگِی عَصردَه بِیز کوُرگن اوُچ – توُرت اوُرِین هَم نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتنِینگ اِضطِرارِی بَدَلِی بوُلگن اِیدِی. سَلطَنَت وَ دِیکتَتارلِیکنِی وُجُودگه کِیلِیشِیدَن کِیلِیب چِیققَن حَتمِی وَعَمَلِی نَتِیجَه مُتَفَرِّق اِجتِهادلَرنِی توُغوُلِیشِیگه وَ اوُمَّتنِینگ مَذهَبِی فِرقَه لَرگه تَقسِیملَه نِیشِیگه وَ شوُرانِی نابوُد بوُلِیشِی اِیسَه جَمِیعیَتدَگِی وَحدَتنِی نابوُد بوُلِیشِیگه آلِیب کِیلدِی.

بِیزنِینگ بِرادَرلَرِیمِیز وَ آپَه – سِینگِیللَرِیمِیز شوُ نَرسَه گه یَحشِیلَب دِققَت قِیلِیشلَرِی کِیرَککِی، فَقَط اوُمَّت وَ واحِد جَماعَتگِینَه زَلالَت وَ سَرگردانلِیک یوُلِیدَه حَرَکَت قِیلمَیدِی حالاص، اَلله تَعالَی هَم مَنَه شوُ اوُمَّتدَن وُجُودگه کِیلگن جَماعَت بِیلَن بِیرگه دوُر. اِیندِی مَنَه بُو اوُمَّت مِللِیانلَب بَلکِی مِللِییَردلَب نَفَردَن تَشکِیل تاپگن بوُلَه دِیمِی یاکِی اوُزِینِی زَمانِیدَگِی یَگانَه مُؤمِن بوُلگن سَیِّیدِیمِیز اِبراهِیمگه اوُحشَب بِیر نَفَردَن تَشکِیل تاپگن بوُلَه دِیمِی، بُو مُهِم اِیمَس:    

«إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ» (نحل/120)   اَلبَتَّه، اِبراهِیم اَلله گه اِطاعَت قِیلگوُچِی، حَق یُولدَن تایِیلمَه گن بِیر اوُمَّت – اِمام اِیدِی. اوُ مُشرِکلَردَن اِیمَس اِیدِی.

(دوامی بار…….)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(37- قیسم)

  اِجتِهاد قِیلسَه بوُلَه دِیگن اوُرِینلَرنِی هَمَّه سِی بای مَعدَن صِیفَتِیدَه قُرآن وَ سُنَّتدَه بَیان قِیلِینگن وَ هَر قَندَی زَماندَگِی حَیأَتلَر وَ اوُلِی الاَمر شوُرالَر کوُندَه لِیک مَسَلَه لَرگه وَ یَنگِی اوُزگه رِیشلَرگه مُناسِب رَوِیشدَه اوُنِینگ مَیدَه قِسمَتلَرِینِی بَیان قِیلِیب بِیرَه دِی، حوُددِی عُمَرنِی زَمانِیدَگِی دِیوانگه اوُحشَب  أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ  نِی تَطبِیق قِیلِیش یا قُرآننِی جَملَش اوُچُون اِعلان قِیلِینگن پَیتدَه، قَرار قَبوُل قِیلِینگن، شوُرا بِیر مَجلِیس یاکِی اِیککِی مَجلِیس یاکِی بِیر نِیچَه مَجلِیس تامانِیدَن بوُلِیشِی موُمکِین. یاکِی قوُیِیدَگِیچَه اَمر قِیلِینگن پَیتِیدَه:  اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى‌وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ: اَصلِیدَه اوُزگرمَیدِیگن نَرسَه عُمُومِی قانوُنلَر بوُلِیب، هَر قَندَی زَمان وَ مَکاندَه اوُنگه عَمَل قِیلِیشلِیک لازِم وَ ضَرُورِیدوُر، اَمّا یوُللَر وَ عَدالَتنِی اِجرا قِیلِیش واسِیطَه لَرِی زَمان وَ مَکاندَگِی تَرَقِّیاتگه نِسبَتاً اوُزگه رُوچَندوُر: مَثَلاً بِیر سوُد یاکِی اِیککِی سوُد یاکِی اَصلاً مُحاکَمَه قِیلِیش شِیوَه سِی قَیسِی شِیوَه بِیلَن یَحشِیراق وَ آسانراق عَمَلگه آشِیرِیلَه دِی؟ بوُنگه اوُحشَه گن اوُرِینلَر یِیرگه نازِیل بوُلگن تِیمِیر مَعدَنگه اوُحشَیدِی وَ اِنسانلَر کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه مُناسِب رَوِیشدَه اوُندَن یَنگِی نَرسَه لَرنِی آلِیشَه دِی وَ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرِیشَه دِی. اوُندَگِی مَعدَن ثابِتدوُر، اَمّا اوُندَن وُجُودگه کِیلَه دِیگن نَرسَه لَر توُرلِی- هِیل زَمان وَ مَکاندَه هِیلمَه – هِیل بوُلَه دِی.

مَنَه بوُندَی اِجتِهاد قِیلسَه بوُلَه دِیگن اوُرِینلَردَه اوُلِی الاَمر شوُراسِی قَرار قَبوُل قِیلَه دِی وَ شوُراگه باغلَنگن حالدَه یَگانَه رَعی وَ اِتِّفاقلِی نَظَر بِیلَن یَنگِی اِیشلَرنِی مُسُلمانلَرگه اِعلان قِیلِینَه دِی وَ مُخالِف کِیمسَه لَر هَم شوُرانِی وَ اِجرا قِیلوُچِی کوُچنِی وَکِیلِی یَعنِی رَهبَرنِی،اَمِیرَ المُؤمِنِیننِی رَعیِیگه تابِع بوُلِیشَه دِی.

آچِیق کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، اَصلِی حُکم مَنَه بوُندَی اوُرِینلَردَه ثابِت بوُلَه دِی، اَمّا مَنَه بُو اَحکاملَرنِی اِجرا بُولِیش شِیوَه سِی توُرلِی- هِیل زَمان وَ مَکانلَردَه مُسُلمانلَرنِینگ اِیختِیاجلَرِیگه وَ مُسُلمانلَرنِینگ جَمِیعیَتدَگِی تَرَقّیاتِیگه مُناسِب حالدَه اوُزگه رُوچَندوُر، اوُزِینِی زَمانِینِی دَردِیگه یِیگن، اَمّا حاضِردَه مَوجُود وَضِیعیَتگه وَ مُسُلمانلَرنِینگ کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگه جَواب بِیرَه آلمَیدِیگن قَدِیمِی اِجتِهادنِی، اِیسکِی توُشوُنچَه نِی اوُستِیدَه آیاق تِیرَب توُرِیب آلِیشلِیک، بِیر تاماندَن شَرِیعَتنِی دَستوُرلَرِیگه خِلاف رَوِیشدَه عَمَل قِیلِیش وَ یَنگِینِی اوُرنِیگه اِیسکِیسِینِی قوُیِیب قوُیِیش حِسابلَه نَه دِی، بُو اِیش مُسُلمانلَرنِینگ جَمِیعیَتِیگه ضَربَه اوُرِیشدَن تَشقَرِی، اَگر آنگلِی رَوِیشدَه قَصددَن قِیلِینَه دِیگن بُولسَه، شَخصنِینگ اِیمانِیگه جُودَه کوُپ ضَرَر کِیلتِیرَه دِی.  

مَنَه بُو صُورَتدَه، عاددِی وَ طَبِیعِی حالَتدَه، قُرآن وَ صَحِیح سُنَّت وَ شُورانِی واحِد رَعیِیدَن تَشقَرِی باشقَه نَرسَه مُسُلمانلَر اوُچُون حُجَّت بوُلَه آلمَیدِی وَ اِسلامِی حَرَکَتگه وَ اِسلامِی حُکوُمَتگه باغلِیق اِجرائِی اِیشلَردَگِی مَقبُول شوُرانِینگ ناتوُغرِی اَمّا صَمِیمِی رَعیِی شَخصنِینگ توُغرِی رَعیِیدَن کوُرَه اَفضلراقدوُر. شوُنِینگدِیک رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اُحُد جَنگِیدَه مَدِینَه دَن تَشقَرِیگه چِیقِیش بارَه سِیدَگِی شوُرانِی قَرارِیدَه، اوُزلَرِینِینگ توُغرِی رَعیِیگه خِلاف رَوِیشدَه شوُرانِینگ ناتوُغرِی رَعیِیگه تَسلِیم بوُلگن اِیدِیلَر.

اوُلِی الاَمر شوُراسِی وَ اوُنِی واحِد رَعیِی دِیندَن وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردَن قِیلِینگن اِجتِهاددوُر، اَمّا واحِد اِجتِهاد وَ واحِد اِجماع واحِد جَماعَت اوُچُون بوُلَه دِی. اَلله تَعالَی مُستَضعَفِین کِیشِیلَرگه یِیردَگِی خِلافَتنِی وَعدَه سِینِی بِیرگن پَیتِیدَه، بُو بارَدَه تَأکِیدلَب مَرحَمَت قِیلَه دِی:   وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِيالْأَرْضِ كَمَااسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ۚ (نور/55) بِیزلَر اوُچُون جوُدَه هَم یَحشِی آشکار وَ رَوشَن بوُلگن نَرسَه شوُکِی، بِیزلَر حُکوُمَت قُدرَتِینِی کَسب قِیلِیش زَمِینَه سِیدَه قِیلِیشِیمِیز کِیرَک بوُلگن عَمَلِی صالِح وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی اِجرا قِیلِیشدَگِی یَگانَه زَمانَتچِی باشقَه نَرسَه لَر اِیمَس، فَقَط وَ فَقَط شوُرا بوُلَه دِی. اِسلامدَه فَقَط شُورانِی رَسماً تَن آلِینَه دِی،شوُرا اِجرائِی وَکِیللَرنِی یا رَهبَر، اَمِیر وَ خَلِیفَه نِی مُشَخَّص قِیلِیب بِیرَه دِی وَ عُمُوماً اَیتگندَه شوُراگه اِطاعَت قِیلِیش واجِبدوُر، اوُ خُدانِی قانوُنِینِی وَ رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلّمنّی سُنَّتلَرِینِی سَطحِیدَه حِسابلَه نَه دِی.  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنْكُمْ

اوُلِی الاَمر شوُراسِی اِجماعِی واحِد بِیلَن بِیرگه زَمانَتچِی وَ واحِد جَماعَتنِی تَشکِیل بوُلِیشِینِی عامِلِی بوُلِیشِیدَن تَشقَرِی، مُسُلمانلَرنِینگ آرَه سِیدَه کامِل وَحدَتنِی،بِیردَملِیکنِی سَبَبچِیسِی هَم حِسابلَه نَه دِی، اوُ یَککَه حالدَگِی مِعراثِی حُکوُمَتلَرنِی تَشکِیل بوُلِیشِیگه اِینگ کَتتَه مانِع هَم بوُلَه دِی. اوُلِی الاَمر مِنکُم هَم جَمع حالَتدَه کِیلگن، بِیر زَماندَگِی یَککَه شَخص مَعناسِیدَه اِیمَس،بَلکِی جَمِیعیَتنِی اِیختِیاجلَرِیدَن، مُشکِلاتلَرِیدَن وَ اوُلَرگه باغلِیق مَسَلَه لَردَن آگاه بُولگن کِیشِیلَرنِی وَ دانِشمَندلَرنِی اوُز اِیچِیگه آلَه دِی، اوُلَر اِیشلَر بُویِیچَه مُتَخَصِّصلَردوُرلَر، یَعنِی اوُلَر مُتَخَصِّصلِیککَه اِیگه وَ مَنَه شوُ اِیش اوُچُون تَنلَب آلِینگندُورلَر. آلدِین هَم اَیتِیب اوُتِیلگه نِیدِیک اوُلَر اِجرائِی وَ باشقَه کوُچلَرنِینگ وَکِیللَرِینِی مُشَخَّص قِیلِیب تَنلَه شَه دِی. بُو یِیردَه باشقَه شَخصلَر یا مَقام اِیمَس، بَلکِی شوُرا کِیمنِی اَمِیر وَ رَهبَر بوُلِیشِی بارَه سِیدَه قَرار قَبوُل قِیلَه دِی، اَگرچِی تَنلَه گن یا تَنلَنگن شَخص جَمِیعیَتدَگِی اوُشَه زَماننِینگ اِینگ صالِح کِیشِیسِی بوُلگن تَقدِیردَه هَم.

عَلِی اِبنِ اَبِی طالِب مُعاوِیَه گه یازگن نامَه سِیدَه اَیتَه دِیکِی:  مِینگه بَیعَت بِیرگن آدَملَر اَبُو بَکرگه، عُمَرگه، عُثمانگه اوُشَه پَیتدَگِی شَرائِطلَر بِیلَن بِیرگه بَیعَت بِیرِیشگن اِیدِی. دِیمَک اوُلَرنِی (شوُرانِینگ کَتتَه لَرِینِی) رَعیلَرِینِی قَبوُل قِیلمَسلِیککَه هِیچ کِیمنِی حَققِی یوُق وَ اِمامنِی تَعیِین قِیلِیش شوُرانِینگ وَظِیفَه سِی مُهاجِر  وَ اَنصارلَرنِی حَققِیدُور، دِیمَک اَگر بِیر کِیشِیگه اِتِّفاقلِی نَظَر بِیرِیب اوُنِی اِمام دِیب ناملَشگن بوُلسَه، خُدانِی رِضاسِیگه سَبَب بوُلِیبدِی.   إِنَّمَا الشُّورَى لِلْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِفَإِنِ اجْتَمَعُوا عَلَى رَجُلٍ وَ سَمَّوْهُ إِمَاماً كَانَ ذَلِكَ لِلَّهِ رِضًا[1]

مَنَه شُو شِیوَه گه کوُرَه شوُرا رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمدَن سُونگ وَحدَتنِی وَ جَماعَتنِی حِفظ قِیلِیش زَمانَتِی وَ اوُزِینِی وَظِیفَه سِینِی کامِل صِیحَت وَ سَلامَتلِیکدَه بَجَه رِیب کِیلگن وَ نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی خِلافَت وَ حُکوُمَت اوُزِینِی یوُلِیدَه دَوام اِیتگن، تائِنکِی غَیرِی اِسلامِی وَ زِدِّی اِسلامِی بوُلگن “بَیعَت” وَ وَیرانگر بَلا مُسُلمانلَرنِی اوُرتَه سِیدَه تَرقَلدِی وَ نَتِیجَه دَه نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن خِلافَتنِی وَ حُکوُمَتنِی اوُرنِیگه مِعراثِی، عائِلَه گه چِیگرَه لَنگن حُکوُمَت پَیدا بوُلدِی.

(دوامی بار…….)


[1]نهج البلاغه فيض الاسلام جلد 5 صفحه 831 مكتوب ششم